അങ്കുശം ശോചമിത്യാഹുരര്ഥാനാമുപധാരണേ। ആനാമ്യ ഫലിതാം ശാഖാം പക്വം പക്വം പ്രശാതയേത്
സമ്പാദ്യത്തിൽ ദുഃഖം ഒരു അങ്കുശം പോലെയാണെന്ന് പറയുന്നു; ഫലം കായുന്ന ശാഖ ചുരുണ്ടു വീണ്ടും വീണ്ടും പാകമായ ഫലം പറിക്കണം.
ഫലാര്ഥോഽയം സമാരമ്ഭോ ലോകേ പുംസാം വിപശ്ചിതാമ്। വഹേദമിത്രം സ്കന്ധേന യാവത്കാലസ്യ പര്യയഃ
ലോകത്ത് വിവേകമുള്ളവരുടെ എല്ലാ ശ്രമങ്ങളും ഫലത്തിനായാണ്; സമയമെത്തുന്നതുവരെ ശത്രുവിനെ തോളിൽ ചുമന്ന് കൊണ്ടുപോകണം.
തതഃ പ്രത്യാഗതേ കാലേ ഭിന്ദ്യാദ്ധൃടമിവാശ്മനി। അമിത്രോ ന വിമോക്തവ്യഃ കൃപണം ബഹ്വപി ബ്രുവന്
ശരിയായ സമയം വന്നാൽ, കല്ലിൽ അടിക്കുന്നതുപോലെ അവനെ തകർക്കണം; എത്ര ദയനീയമായി അപേക്ഷിച്ചാലും ശത്രുവിനെ വിടാൻ പാടില്ല.
കൃപാ ന തസ്മിന്കര്തവ്യാ ഹന്യാദേവാപകാരിണമ്। ഹന്യാദമിത്രം സാന്ത്വേന തഥാ ദാനേന വാ പുനഃ
അവനോടു കരുണ കാണിക്കരുത്; ദോഷം ചെയ്തവനെ തീർച്ചയായും സംഹരിക്കണം. ശത്രുവിനെ സമ്മതം കൊണ്ടോ ദാനത്താലോ ജയിക്കണം.
തഥൈവ ഭേദദണ്ഡാഭ്യാം സര്വോപായൈഃ പ്രശാതയേത്
അത് പോലെ തന്നെ, ഭേദം കൊണ്ടും ശിക്ഷയിലൂടെയും എല്ലാ മാർഗ്ഗങ്ങളിലൂടെയും അവനെ കീഴടക്കണം.
അമിത്രഃ ശക്യതേ ഹന്തും തന്മേ ബ്രൂഹി യഥാതഥമ്
ശത്രുവിനെ സംഹരിക്കാൻ കഴിയും—അതിന് യഥാർത്ഥ മാർഗ്ഗം പറയൂ.
ജമ്ബുകസ്യ മഹാരാജ നീതിശാസ്ത്രാര്ഥദര്ശിനഃ। അഥ കശ്ചിത്കൃതപ്രജ്ഞഃ ശൃഗാലഃ സ്വാര്ഥപണ്ഡിതഃ
മഹാരാജാവേ, നയശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ഒരു ജംബുകനും, തന്റേതായ കാര്യം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിവുള്ള ഒരു ശൃഗാലനും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സഖിഭിര്ന്യവസത്സാര്ധം വ്യാഘ്രാഖുവൃകബഭ്രുഭിഃ। തേഽപശ്യന്വിപിനേ തസ്മിന്ബലിനം മൃഗയൂഥപമ്
അവൻ തന്റെ കൂട്ടുകാരായ വ്യാഘ്രം, എലി, കുറുക്ക്, കരടി എന്നിവരോടൊപ്പം താമസിച്ചു; ആ കാട്ടിൽ അവർ ശക്തനായ ഒരു മൃഗരാജാവിനെ കണ്ടു.
അസകൃദ്യതിതോ ഹ്യേഷ ഹന്തും വ്യാഘ്ര വനേ ത്വയാ
ഈ മൃഗം പലതവണ നീ കാട്ടിൽ കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്, വ്യാഘ്രാ.
യുവാ വൈ ജവസംപന്നോ ബുദ്ധിശാലീ ന ശക്യതേ। മൂഷികോഽസ്യ ശയാനസ്യ ചരണൌ ഭക്ഷയത്വയമ്
അവൻ യുവാവും വേഗവാനുമാണ്, ബുദ്ധിശാലിയുമാണ്; നേരിട്ട് ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല. അവൻ ഉറങ്ങുമ്പോൾ എലി അവന്റെ കാലുകൾ കഴിക്കട്ടെ.
അഥൈനം ഭക്ഷിതൈഃ പാദൈര്വ്യാഘ്രോ ഗൃഹ്ണാതു വൈ തതഃ। തതോ വൈ ഭക്ഷയിഷ്യാമഃ സര്വേ മുദിതമാനസാഃ
അവന്റെ കാലുകൾ എലി കഴിച്ചശേഷം, വ്യാഘ്രം അവനെ പിടിക്കട്ടെ; പിന്നെ നമ്മൾ എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ അവനെ ആഹാരം ആക്കാം.
ജമ്ബുകസ്യ തു തദ്വാക്യം തഥാ ചക്രഃ സമാഹിതാഃ। മൂഷികാഭക്ഷിതൈഃ പാദൈര്മൃഗം വ്യാഘ്രോഽവധീത്തദാ
ജംബുകന്റെ ആ വാക്ക് കൂട്ടം അനുസരിച്ചു; എലി കാലുകൾ കഴിച്ച മൃഗത്തെ വ്യാഘ്രം അന്ന് കൊല്ലുകയും ചെയ്തു.
ദൃഷ്ട്വൈവാചേഷ്ടമാനം തു ഭൂമൌ മൃഗകലേവരമ്। സ്നാത്വാഽഽഗച്ഛത ഭദ്രം വോരക്ഷാമീത്യാഹ ജമ്ബുകഃ
ഭൂമിയിൽ മരിച്ച കാട്ടുപോത്തിന്റെ ശരീരം കിടക്കുന്നത് കണ്ടു, ജംബുകൻ പറഞ്ഞു: 'നമുക്ക് കുളിച്ച് വന്നു സുരക്ഷിതമായി തിരികെയെത്തൂ; ഞാൻ ഇതിനെ കാവൽനിൽക്കും.'
ശൃഗാലവചനാത്തേഽപി ഗതാഃ സര്വേ നദീം തതഃ। സ ചിന്താപരമോ ഭൂത്വാ തസ്ഥൌ തത്രൈവ ജമ്ബുകഃ
ജംബുകന്റെ വാക്ക് കേട്ട് അവരൊക്കെയും നദിയിലേക്ക് പോയി; ജംബുകൻ മാത്രം അവിടെ തന്നെ നിന്നു, ആലോചനയിൽ മുഴുകി.
അഥാജഗാമ പൂര്വം തു സ്നാത്വാ വ്യാഘ്രോ മഹാബലഃ। ദദര്ശ ജമ്ബുകം ചൈവ ചിന്താകുലിതമാനസമ്
അതിനു ശേഷം വലിയ ശക്തിയുള്ള വ്യാഘ്രം ആദ്യം കുളിച്ച് വന്നു; അവൻ ചിന്തയിൽ ആകുലനായ ജംബുകനെ കണ്ടു.
കിം ശോചസി മഹാപ്രാജ്ഞ ത്വം നോ ബുദ്ധിമതാം വരഃ। അശിത്വാ പിശിതാന്യദ്യ വിഹരിഷ്യാമഹേ വയമ്
വ്യാഘ്രം ചോദിച്ചു: 'നീ മഹാപണ്ഡിതൻ അല്ലേ? ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവൻ നീ ദുഃഖിക്കുന്നത് എന്തിന്? ഇന്ന് ഈ മാംസം കഴിച്ചു സന്തോഷത്തോടെ നടക്കാം.'
ശൃണു മേ ത്വം മഹാബാഹോ യദ്വാക്യം മൂഷികോഽബ്രവീത്। ധിഗ്ബലം മൃഗരാജസ്യ മയാദ്യായം മൃഗോ ഹതഃ
ജംബുകൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'മഹാബാഹുവായവനേ, നീ എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കൂ; മൂഷികൻ പറഞ്ഞത് ഇതാണ്: 'മൃഗരാജാവിന്റെ ശക്തിക്ക് ലജ്ജിക്കണം; ഇന്ന് ഈ കാട്ടുപോത്തിനെ ഞാനാണ് കൊന്നത്.''
മദ്ബാഹുബലമാശ്രിത്യ തൃപ്തിമദ്യ ഗമിഷ്യതി। തസ്യൈവം ഗര്ജിതം ശ്രുത്വാ തതോ ഭക്ഷ്യം ന രോചയേ
'എന്റെ സ്വന്തം ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച് ഞാൻ ഇന്ന് തൃപ്തനാകും.' ഇങ്ങനെ അവൻ പുകഴ്ച പറഞ്ഞത് കേട്ടപ്പോൾ, എനിക്ക് ഇനി ഈ മാംസം ഭക്ഷിക്കാൻ മനസ്സില്ല.'
ബ്രവീതി യദി സ ഹ്യേവം കാലേ ഹ്യസ്മി പ്രബോധിതഃ। സ്വബാഹുബലമാശ്രിത്യ ഹനിഷ്യേഽഹം വനേചരാന്
'അവൻ സത്യത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറയുകയാണെങ്കിൽ, ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഉണർന്നിരിക്കുന്നു; എന്റെ സ്വന്തം ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ച് വന്യജീവികളെ ഞാൻ കൊല്ലും.'
ഖാദിഷ്യേ തത്ര മാംസാനി ഇത്യുക്ത്വാ പ്രസ്ഥിതോവനമ്। ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ തു മൂഷികോഽപ്യാജഗാമ ഹ
'അവിടെ പോയി ഞാൻ മാംസം കഴിക്കും,' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൻ വനത്തിലേക്ക് പോയി. അതേ സമയം മൂഷികനും അവിടെ എത്തി.
തമാഗതമഭിപ്രേക്ഷ്യ ശൃഗാലോഽപ്യബ്രവീദ്വചഃ। ശൃണു മീഷിക ഭദ്രം തേ നകുലോ യദിഹാബ്രവീത്
അവനെ എത്തുന്നത് കണ്ട ജംബുകൻ പറഞ്ഞു: 'മൂഷികാ, നിനക്ക് നല്ലത് സംഭവിക്കട്ടെ; ഇവിടെ നകുലൻ പറഞ്ഞത് കേൾക്കൂ.'
മൃഗമാംസം ന ഖാദേയം ഗരമേതന്ന രോചതേ। മൂഷികം ഭക്ഷയിഷ്യാമി തദ്ഭവാനനുമന്യതാമ്
'കാട്ടുപോത്തിന്റെ മാംസം ഞാൻ കഴിക്കില്ല; അങ്ങനെയൊരു അഹങ്കാരം എനിക്ക് ഇഷ്ടമില്ല. ഞാൻ മൂഷികനെ ഭക്ഷിക്കും; ഇതിന് നീ സമ്മതം പറയണം.'
തച്ഛ്രുത്വാ മൂഷികോ വാക്യം സംത്രസ്തഃ പ്രഗതോ ബിലമ്। തതഃ സ്നാത്വാ സ വൈ തത്ര ആജഗാമ വൃകോ നപൃ
അവ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഭയപ്പെട്ട മൂഷികൻ തന്റെ കുഴിയിലേക്ക് ഓടി മറഞ്ഞു. അതിനുശേഷം കുളിച്ച് വൃക്കനും അവിടെ എത്തി.
തമാഗതമിദം വാക്യമബ്രവീജ്ജമ്ബുകസ്തദാ। മൃഗരാജോ ഹി സംക്രുദ്ധോ ന തേ സാധു ഭവിഷ്യതി
അവൻ എത്തിയപ്പോൾ ജംബുകൻ പറഞ്ഞു: 'മൃഗരാജാവ് വളരെ കോപത്തിലാണ്; നിനക്ക് ഇത് നല്ലതായിരിക്കില്ല.'
സകലത്രസ്ത്വിഹായാതി കുരുഷ്വ യദനന്തരമ്। ഏവം സംചോദിതസ്തേന ജമ്ബുകേന തദാ വൃകഃ
'അവൻ എല്ലാവരെയും ഭയപ്പെടുത്തി ഇവിടെ വരുന്നു; ഇനി നീ ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്യൂ.' ഇങ്ങനെ ജംബുകൻ പ്രേരിപ്പിച്ചതിനുശേഷം വൃക്കൻ—
തതോഽവലുമ്പനം കൃത്വാ പ്രയാതഃ പിശിതാശനഃ। ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ തു നകുലോഽപ്യാജഗാമ ഹ
അവൻ ഒരു ഭാഗം മാംസം പിടിച്ചു കൊണ്ടു പോയി. അതേ സമയം നകുലനും അവിടെ എത്തി.
തമുവാച മഹാരാജ നകുലം ജമ്ബുകോ വനേ। സ്വബാഹുബലമാശ്രിത്യ നിര്ജിതാസ്തേഽന്യതോ ഗതാഃ
വനത്തിൽ ജംബുകൻ നകുലനോട് പറഞ്ഞു: 'സ്വന്തം ശക്തിയിൽ ആശ്രയിച്ചവരെ നീ ജയിച്ചു; അവർ പോയി.'
മമ ദത്വാ നിയുദ്ധം ത്വം ഭുങ്ക്ഷ്വ മാംസം യഥേപ്സിതമ്
'എന്നെ നേരിട്ട് പോരാടിയ ശേഷം, നീ ഇഷ്ടം പോലെ മാംസം കഴിക്കാം.'
നിര്ജിതാ യത്ത്വയാ വീരാസ്തസ്മാദ്വീരതരോ ഭവാന്। ന ത്വയാപ്യുത്സഹേ യോദ്ധുമിത്യുക്ത്വാ സോഽപ്യുപാഗമത്
'നീ വീരന്മാരെ ജയിച്ചതിനാൽ, നീ അവരെക്കാൾ ധൈര്യശാലിയാണ്; ഞാൻ പോലും നിന്നോട് പോരാടാൻ തയാറല്ല,' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവനും അവിടെ നിന്ന് പോയി.
ഏവം തേഷു പ്രയാതേഷു ജമ്ബുകോ ഹൃഷ്ടമാനസഃ। ഖാദതി സ്മ തദാ മാംസമേകഃ സന്മന്ത്രനിശ്ചയാത്। ഏവം സമാചരന്നിത്യം സുഖമേധേത ഭൂപതിഃ
അവരൊക്കെയും പോയപ്പോൾ, സന്തോഷത്തോടെ ജംബുകൻ ഒറ്റയ്ക്ക് ആ മാംസം കഴിച്ചു; ബുദ്ധിയോടെ ഇങ്ങനെ പ്രവർത്തിച്ചാൽ ഒരാൾക്ക് എപ്പോഴും സുഖമായി ജീവിക്കാം, രാജാവേ.