ഭീമസേനസ്തദാ രാജന്നര്ജുനേന നിവാരിതഃ। അതൃപ്തോ യുദ്ധധര്മേഷു ന്യവര്തത മഹാബലഃ
അപ്പോള് ഭീമസേനന്, അര്ജുനന് തടഞ്ഞതുകൊണ്ട്, യുദ്ധത്തിലെ തൃപ്തി കിട്ടാതെ, വലിയ ശക്തിയുണ്ടായിരുന്നിട്ടും പിന്വാങ്ങി.
തേ യജ്ഞസേനം ദ്രുപദം ഗൃഹീത്വാ രണമൂര്ധനി। ഉപാജഗ്മുഃ സഹാമാത്യം ദ്രോണായ ഭരതര്ഷഭ
അവര് യജ്ഞസേനനായ ദ്രുപദനെ യുദ്ധഭൂമിയില് പിടികൂടി, മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം ദ്രോണന് സമീപം കൊണ്ടുവന്നു, ഭാരതശ്രേഷ്ഠ.
ഭഗ്നദര്പം ഹൃതധനം തം തഥാ വശമാഗതമ്। സ വൈരം മനസാ ധ്യാത്വാ ദ്രോണോ ദ്രുപദമബ്രവീത്
അഹങ്കാരം തകര്ന്നും ധനം നഷ്ടപ്പെട്ടും അങ്ങനെ കീഴടങ്ങിയ ദ്രുപദനെ, വൈരം മനസ്സില് ഓര്ത്തുകൊണ്ട് ദ്രോണന് പറഞ്ഞു.
വിമൃജ്യ തരസാ രാഷ്ട്രം പുരം തേ മൃദിതം മയാ। പ്രാപ്യ ജീവന്രിപുവശം സഖിപൂര്വം കിമിഷ്യതേ
നിന്റെ രാജ്യം നഗരവും ഞാന് ശക്തിയായി നശിപ്പിച്ചു; ശത്രുവിന്റെ കൈവശം ജീവന് കിട്ടിയ ശേഷം, പഴയ സ്നേഹിതാ, ഇനി എന്താണ് നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
ഏവമുക്ത്വാ പ്രഹസ്യൈനം കിംചിത്സ പുനരബ്രവീത്। മാ ഭൈഃ പ്രാണഭയാദ്വീര ക്ഷമിണോ ബ്രാഹ്മണാ വയമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദ്രോണന് ചിരിച്ച് വീണ്ടും പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ ജീവന് ഭയപ്പെടേണ്ട, വീരാ; ഞങ്ങള് ക്ഷമയുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരാണ്.'
ആശ്രമേ ക്രീഡിതം യത്തു ത്വയാ ബാല്യേ മയാ സഹ। തേന സംവര്ധിതഃ സ്നേഹഃ പ്രീതിശ്ച ക്ഷത്രിയര്ഷഭ
നാം ബാല്യത്തില് ആശ്രമത്തില് കളിച്ചപ്പോള് ഉണ്ടായ സൗഹൃദവും സ്നേഹവും, അതിനാല് വളര്ന്നുവന്നത്, ക്ഷത്രിയശ്രേഷ്ഠ.
പ്രാര്ഥയേയം ത്വയാ സഖ്യം പുനരേവ ജനാധിപ। വരം ദദാമി തേ രാജന്രാജ്യസ്യാര്ധമവാപ്നുഹി
ജനാധിപതിയായ നീയുമായി വീണ്ടും സൗഹൃദം വേണമെന്ന് ഞാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു; രാജാവേ, ഒരു വരം നല്കുന്നു — രാജ്യത്തിന്റെ പാതി നിനക്ക് ലഭിക്കട്ടെ.
അരാജാ കില നോ രാജ്ഞഃ സഖാ ഭവിതുമര്ഹതി। അതഃ പ്രയതിതം രാജ്യേ യജ്ഞസേന മയാ തവ
രാജാവില്ലാത്തവന് രാജാവിന്റെ സ്നേഹിതനാകാന് യോഗ്യനല്ലല്ലോ; അതുകൊണ്ടാണ് യജ്ഞസേന, നിന്റെ രാജ്യം തിരിച്ചു കിട്ടാന് ഞാന് ശ്രമിച്ചത്.
രാജാസി ദക്ഷിണേ കൂലേ ഭാഗീരഥ്യാഹമുത്തരേ। സഖായം മാം വിജാനീഹി പാഞ്ചാല യദി മന്യസേ
ഭാഗീരഥിയുടെ തെക്കേ കരയിൽ രാജാവായിരിക്കുന്ന നീയും, ഞാൻ വടക്കേ കരയിൽ ഇരിക്കുന്നവനും, ഞങ്ങളെ പരസ്പരം സുഹൃത്തുക്കളായി അംഗീകരിക്കാമോ പാഞ്ചാലാ, നീ ഇച്ഛിക്കുന്നുവെങ്കിൽ.
അനാശ്ചര്യമിദം ബ്രഹ്മന്വിക്രാന്തേഷു മഹാത്മസു। പ്രീയേ ത്വയാഽഹം ത്വത്തശ്ച പ്രീതിമിച്ഛാമി ശാശ്വതീമ്
മഹാത്മാക്കളിൽ ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നത് അതിശയകരമല്ല ബ്രാഹ്മണാ. ഞാൻ നിന്നോട് സന്തോഷവാനാണ്, നീയും ഞാനും എന്നും നിലനിൽക്കുന്ന സൗഹൃദം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഏവമുക്തഃ സ തം ദ്രോണോ മോക്ഷയാമാസ ഭാരത। സത്കൃത്യ ചൈനം പ്രീതാത്മാ രാജ്യാര്ധം പ്രത്യപാദയത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ദ്രോണൻ അവനെ മോചിപ്പിച്ചു, സന്തോഷത്തോടെ ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു, രാജ്യത്തിന്റെ പാതി അവനു നൽകി.
മാകന്ദീമഥ ഗങ്ഗായാസ്തീരേ ജനപദായുതാമ്। സോഽധ്യാവസദ്ദീനമനാഃ കാമ്പില്യം ച പുരോത്തമമ്
അതിനുശേഷം മാകണ്ഡിയിൽ, ഗംഗയുടെ തീരത്ത്, പതിനായിരം ഗ്രാമങ്ങൾക്കിടയിൽ, ദുഃഖിതഹൃദയത്തോടെ അവൻ താമസിച്ചു; അതുപോലെ തന്നെ കാംപില്യപുരിയിലും.
ദക്ഷിണാംശ്ചാപി പഞ്ചാലാന്യാവച്ചര്മണ്വതീ നദീ। ദ്രോണേന ചൈവം ദ്രുപദഃ പരിഭൂയാഥ പാലിതഃ
തെക്കൻ പാഞ്ചാല ദേശങ്ങൾ, ചർമണ്ണ്വതി നദിവരെ, ദ്രോണൻ ദ്രുപദനെ അപമാനപ്പെടുത്തി കീഴടക്കി, സംരക്ഷിച്ചു.
ക്ഷാത്രേണ ച ബലേനാസ്യ നാപശ്യത്സ പരാജയമ്। ഹീനം വിദിത്വാ ചാത്മാനം ബ്രാഹ്മേണ സ ബലേനതു
ക്ഷത്രിയശക്തിയാൽ അവൻ തോൽവി കണ്ടില്ല; എന്നാൽ ബ്രാഹ്മണശക്തിയിൽ താൻ കുറവാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി.
പുത്രജന്മ പരീപ്സന്വൈ പൃഥിവീമന്വസംചരത്। അഹിച്ഛത്രം ച വിഷയം ദ്രോണഃ സമഭിപദ്യത
മകനു ജന്മം ലഭിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച്, ഭൂമിയിൽ ചുറ്റി നടന്നു; അഹിച്ഛത്ര ദേശത്തേക്ക് ദ്രോണൻ എത്തി.
ഏവം രാജന്നഹിച്ഛത്രാ പുരീജനപദായുതാ। യുധി നിര്ജിത്യ പാര്ഥേന ദ്രോണായ പ്രതിപാദിതാ
ഇങ്ങനെ, രാജാവേ, അഹിച്ഛത്ര നഗരം ജനങ്ങൾകൊണ്ട് നിറഞ്ഞതും, യുദ്ധത്തിൽ പാർഥൻ ജയിച്ച് ദ്രോണന് നൽകി.
ദ്രോണേന വൈരം ദ്രുപദോ ന സുഷ്വാപ സ്മരംസ്തദാ। ക്ഷാത്രേണ വൈ ബലേനാസ്യ നാഽശശംസേ പരാജയമ്
ദ്രോണനോടുള്ള വൈരം ഓർത്ത് ദ്രുപദൻ നന്നായി ഉറങ്ങാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; ക്ഷത്രിയശക്തിയാൽ ജയിക്കാമെന്ന പ്രതീക്ഷയില്ലായിരുന്നു.
ഹീനം വിദിത്വാ ചാത്മാനം ബ്രാഹ്മേണാപി ബലേന ച। ദ്രുപദോഽമര്ഷണാദ്രാജാ കര്മസിദ്ധാന്ദ്വിജോത്തമാന്
ബ്രാഹ്മണശക്തിയിൽ താൻ കുറവാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, ദ്രുപദൻ സഹിക്കാനാവാതെ, കഴിവുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അന്വേഷിച്ചു.
അന്വിച്ഛന്പരിചക്രാമ ബ്രാഹ്മണാവസഥാന്ബഹൂന്। നാസ്തി ശ്രേഷ്ഠം മമാപത്യം ധിഗ്ബന്ധൂനിതി ച ബ്രുവന്
അവൻ പല ബ്രാഹ്മണഗൃഹങ്ങളിലും തിരഞ്ഞു സഞ്ചരിച്ചു; 'എനിക്ക് ഉത്തമമായ സന്താനമില്ല, ബന്ധുക്കളെന്തിനാണീ?' എന്ന് പറഞ്ഞു.
നിശ്വാസപരമോ ഹ്യാസീദ്ദ്രോണം പ്രതിചികീര്ഷയാ। ന സന്തി മമ മിത്രാണി ലോകേഽസ്മിന്നാസ്തി വീര്യവാന്
ദ്രോണനോടു പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ ഉദ്ദേശിച്ച്, ദുഃഖത്തിൽ മുഴുകി, 'ഈ ലോകത്ത് എനിക്ക് സുഹൃത്തുക്കളില്ല, ധൈര്യമുള്ളവനുമില്ല' എന്ന് പറഞ്ഞു.
പുത്രജന്മ പരീപ്സന്വൈ പൃഥിവീമന്വയാദിമാമ്। പ്രഭാവശിക്ഷാവിനയാദ്ദ്രോണസ്യാസ്ത്രബലേന ച
മകനു ജന്മം ലഭിക്കണമെന്ന് ആഗ്രഹിച്ച്, ഭൂമിയിൽ ചുറ്റി നടന്നു; ശക്തിയും വിജ്ഞാനവും അനുസരണയും കൊണ്ട് ദ്രോണന്റെ ആയുധശക്തിയുള്ളവരെ അന്വേഷിച്ചു.
കര്തും പ്രയതമാനോ വൈ ന ശശാക പരാജയമ്। അഭിതഃ സോഽഥ കല്മാഷീം ഗങ്ഗാതീരേ പരിഭ്രമന്
ഇത് സാധിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും വിജയിക്കാനായില്ല; അങ്ങനെ ഗംഗയുടെ ഇരുണ്ട തീരത്ത് എത്തി.
ബ്രാഹ്മണാവസഥം പുണ്യമാസസാദ മഹീപതിഃ। തത്ര നാസ്നാതകഃ കശ്ചിന്ന ചാസീദവ്രതോ ദ്വിജഃ
അവൻ ഒരു വിശുദ്ധ ബ്രാഹ്മണഗൃഹത്തിൽ എത്തി; അവിടെ പഠനം പൂർത്തിയായതല്ലാതെ ആരുമില്ല, വ്രതം പാലിക്കാത്ത ബ്രാഹ്മണനും ഇല്ല.
തഥൈവ തൌ മഹാഭാഗൌ സോഽപശ്യച്ഛംസിതവ്രതൌ। യാജോപയാജൌ ബ്രഹ്മര്ഷീ ഭ്രാതരൌ പൃഷതാത്മജഃ
അവിടെ, മഹാത്മാക്കളായ യാജനും ഉപയാജനും, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ച, പൃശതിന്റെ പുത്രന്മാരായ ബ്രഹ്മർഷിപുത്ര സഹോദരന്മാരെ കണ്ടു.
സംഹിതാധ്യയനേ യുക്തൌ ഗോത്രതശ്ചാപി കാശ്യപൌ। അരണ്യേ യുക്തരൂപൌ തൌ ബ്രാഹ്മണാവൃഷിസത്തമൌ
സംഹിതകൾ അഭ്യസിക്കുന്നതിൽ ഏർപ്പെട്ടും, കാശ്യപ ഗോത്രത്തിൽ പെട്ടും, അരണ്യവാസത്തിന് അനുയോജ്യമായ വേഷത്തിൽ, അവർ ധാർമ്മികരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായിരുന്നു.
സ ഉപാമന്ത്രയാമാസ സര്വകാമൈരതന്ദ്രിതഃ। ബുദ്ധ്വാ തയോര്ബലം ബുദ്ധിം കനീയാംസമുപഹ്വരേ
അവരുടെ ശക്തിയും ബുദ്ധിയും, പ്രത്യേകിച്ച് ചെറുപ്പക്കാരനുള്ളതും മനസ്സിലാക്കി, രാജാവ് അവരെ ആഗ്രഹത്തോടെ സമീപിച്ചു, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും വേണ്ടി ശ്രമിച്ചു.
പ്രപേദേ ഛന്ദയന്കാമൈരുപയാജം ധൃതവ്രതമ്। ഗുരുശുശ്രൂഷണേ യുക്തഃ പ്രിയകൃത്സര്വകാമദമ്
സ്വന്തം ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ യാഗങ്ങൾ നടത്താൻ താല്പര്യത്തോടെ, ദൃഢവ്രതനായ ഉപയാജനെ ദ്രുപദൻ സമീപിച്ചു. ഗുരുവിനെ ഭക്തിയോടെ സേവിക്കുകയും, എല്ലാവർക്കും ഇഷ്ടം തോന്നുന്നവനും, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റാൻ കഴിവുള്ളവനുമായിരുന്നു.
പാദ്യേനാസനദാനേന തഥാഽര്ഘ്യേണ ഫലൈശ്ച തമ്। അര്ഹയിത്വാ യഥാന്യായമുപയാജോഽബ്രവീത്തതഃ
അവനെ കാൽ കഴുകാൻ വെള്ളവും, ഇരിപ്പിടവും, അർഘ്യവും പഴങ്ങളും നൽകി യഥാവിധി ആദരിച്ചു. അതിനുശേഷം ഉപയാജൻ അവനോട് സംസാരിച്ചു.
യേന കാര്യവിശേഷേണ ത്വമസ്മാനഭികാങ്ക്ഷസേ। കൃതശ്ചായം സമുദ്യോഗസ്തദ്ബ്രവീതു ഭവാനിതി
നീ ഞങ്ങളെ ഏത് പ്രത്യേക കാരണത്താലാണ് സമീപിക്കുന്നത്? ഇത്രയും പരിശ്രമം എന്തിനാണ്? ദയവായി അത് പറയൂ.
സ ബുദ്ധ്വാ പ്രീതിസംയുക്തമൃഷീണാമുത്തമം തദാ। ഉവാച ഛന്ദയന്കാമൈര്ദ്രുപദഃ സ തപസ്വിനമ്
മഹർഷിമാരുടെ സന്തോഷം മനസ്സിലാക്കി, ദ്രുപദൻ തപസ്സുകാരനായ ഉപയാജനോട് തന്റെ ആഗ്രഹം വെളിപ്പെടുത്താൻ ഉദ്ദേശിച്ചു.