തതോഽഭിജഗ്മുഃ പഞ്ചാലാന്നിഘ്നന്തസ്തേ നരര്ഷഭാഃ। മമൃദുസ്തസ്യ നഗരം ദ്രുപദസ്യ മഹൌജസഃ
അതിനുശേഷം ആ മഹാനായ പുരുഷന്മാർ പഞ്ചാലരാജ്യത്തിലേക്ക് മുന്നേറി, ശത്രുക്കളെ തകർത്തു, മഹാബലശാലിയായ ദ്രുപദന്റെ നഗരത്തിലെത്തിച്ചു.
ദുര്യോധനശ്ച കര്ണശ്ച യുയുത്സുശ്ച മഹാബലഃ। ദുഃശാസനോ വികര്ണശ്ച ജലസന്ധഃ സുലോചനഃ
ദുര്യോധനനും, കർണ്ണനും, മഹാബലശാലിയായ യുയുത്സുവും, ദുര്ശാസനനും, വികർണ്ണനും, ജലസന്ധനും, സുലോചനനും—
ഏതേ ചാന്യേ ച ബഹവഃ കുമാരാ ബഹുവിക്രമാഃ। അഹം പൂര്വമഹം പൂര്വമിത്യേവം ക്ഷത്രിയര്ഷഭാഃ
ഇവരോടൊപ്പം അനേകം വീര്യശാലിയായ രാജകുമാരന്മാരും, 'ഞാനാണ് ആദ്യം പോകുന്നത്, ഞാനാണ് ആദ്യം പോകുന്നത്' എന്ന് പരസ്പരം പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, ആ ധീരന്മാർ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
തതോ വരരാഥാരൂഢാഃ കുമാരാഃ സാദിഭിഃ സഹ। പ്രവിശ്യ നഗരം സര്വേ രാജമാര്ഗമുപായയുഃ
അതിനുശേഷം ആ രാജകുമാരന്മാർ ഭംഗിയുള്ള രഥങ്ങളിൽ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം കയറി നഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു, രാജമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ മുന്നേറി.
തസ്മിന്കാലേ തു പാഞ്ചാലഃ ശ്രുത്വാ ദൃഷ്ട്വാ മഹദ്ബലമ്। ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോ രാജംസ്ത്വരയാ നിര്യയൌ ഗൃഹാത്
അപ്പോൾ, പഞ്ചാലരാജാവ് ആ വലിയ സൈന്യത്തെ കേട്ട് കണ്ടപ്പോൾ, സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ കൊട്ടാരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് ഇറങ്ങി.
തതസ്തു കൃതസന്നാഹാ യജ്ഞസേനസഹോദരാഃ। ശരവര്ഷാണി മുഞ്ചന്തഃ പ്രണേദുഃ സര്വ ഏവ തേ
അപ്പോൾ യജ്ഞസേനന്റെ സഹോദരന്മാർ ആയുധധാരികളായി, അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്യിച്ച്, ഒരുമിച്ച് ഗർജിച്ചു.
തതോ രഥേന ശുഭ്രേണ സമാസാദ്യ തു കൌരവാന്। യജ്ഞസേനഃ ശരാന്ഘോരാന്വവര്ഷ യുധി ദുര്ജയഃ
പിന്നീട് യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ അസാധ്യനായ യജ്ഞസേനൻ, ദീപ്തമായ രഥത്തിൽ കയറി, കൌരവന്മാരുടെ നേരെ ഭയങ്കരമായ അമ്പുകൾ മഴപെയ്യിച്ചു.
പൂര്വമേവ തു സംമന്ത്ര്യ പാര്ഥോ ദ്രോണമഥാഽബ്രവീത്। ദര്പോദ്രേകാത്കുമാരാണാമാചാര്യം ദ്വിജസത്തമമ്
ഇതിനു മുമ്പ് തന്നെ, അർജുനൻ ആലോചിച്ച്, രാജകുമാരന്മാരുടെ അഹങ്കാരത്തെക്കുറിച്ച് ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രോണരോടു പറഞ്ഞു.
ഏഷാം പരാക്രമസ്യാന്തേ വയം കുര്യാമ സാഹസമ്। ഏതൈരശക്യഃ പാഞ്ചാലോ ഗ്രഹീതും രണമൂര്ധനി
ഇവരുടെ വീരതയുടെ അവസാനം, നാം ഒരു ധൈര്യപ്രദമായ പ്രവൃത്തി ചെയ്യും; ഇവരോടൊപ്പം യുദ്ധഭൂമിയിൽ പഞ്ചാലരാജാവിനെ പിടിക്കാനാവില്ല.
ഏവമുക്ത്വാ തു കൌന്തേയോ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോഽനഘഃ। അര്ധക്രോശേ തു നഗരാദതിഷ്ഠദ്ബഹിരേവ സഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, പാപരഹിതനായ കുന്തിപുത്രൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം നഗരത്തിൽ നിന്ന് അരക്രോഷം അകലെ പുറത്തു നിന്നു കാത്തുനിന്നു.
ദ്രുപദഃ കൌരവാന്ദൃഷ്ട്വാ പ്രാധാവത സമന്തതഃ। ശരജാലേന മഹതാ മോഹയന്കൌരവീം ചമൂമ്
ദ്രുപദൻ കൌരവരെ കണ്ടപ്പോൾ, എല്ലാ ദിശകളിലും ഓടിപ്പോയി, മഹത്തായ അമ്പുകളുടെ മഴയാൽ കൌരവസൈന്യത്തെ ഭ്രമിപ്പിച്ചു.
തമുദ്യതം രഥേനൈകമാശുകാരിണമാഹവേ। അനേകമിവ സന്ത്രാസാന്മേനിരേ തത്ര കൌരവാഃ
യുദ്ധഭൂമിയിൽ വേഗതയുള്ള രഥത്തിൽ ഒറ്റയ്ക്കു മുന്നേറിയ ദ്രുപദനെ, ഭയത്താൽ കൌരവന്മാർ അനേകരായി തോന്നി.
ദ്രുപദസ്യ ശരാ ഘോരാ വിചേരുഃ സര്വതോദിശമ്। തതഃ ശങ്ഖാശ്ച ഭേര്യശ്ച മൃദങ്ഗാശ്ച സഹസ്രശഃ
ദ്രുപദന്റെ ഭയങ്കരമായ അമ്പുകൾ എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും പായിച്ചു; പിന്നെ ആയിരക്കണക്കിന് ശംഖുകളും മൃദംഗങ്ങളും മദ്ധളങ്ങളും മുഴങ്ങി.
പ്രാവാദ്യന്ത മഹാരാജ പഞ്ചാലാനാം നിവേശനേ। സിംഹനാദശ്ച സംജജ്ഞേ പഞ്ചാലാനാം മഹാത്മനാമ്
പഞ്ചാലരുടെ പാളയത്തിൽ, മഹാരാജാവേ, ആ വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങി; മഹാത്മാക്കളായ പഞ്ചാലർ സിംഹനാദം മുഴക്കി.
ധനുര്ജ്യാതലശബ്ദശ്ച സംസ്പൃശ്യ ഗഗനം മഹാന്। ദുര്യോധനോ വികര്ണശ്ച സുബാഹുര്ദീര്ഘലോചനഃ
ദുര്യോധനനും വികർണ്ണനും സുബാഹുവും ദീർഘലോചനനും വലിയ ധനുസ്സിന്റെ വില്ല് തീർത്ത ശബ്ദം ആകാശം തൊട്ടു മുഴങ്ങി.
ദുഃശാശനശ്ച സംക്രുദ്ധഃ ശരവര്ഷൈരവാകിരന്। സോഽതിവിദ്ധോ മഹേഷ്വാസഃ പാര്ഷതോ യുധി ദുര്ജയഃ
അപ്പോൾ ദുഃശാസനൻ കോപത്തോടെ അമ്പുകൾ മഴപോലെ പെയ്യിച്ചു, മഹാശക്തിയുള്ള, യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള പാർഷതനെ ഗുരുതരമായി വെട്ടി.
വ്യധമത്താന്യനീകാനി തത്ക്ഷണാദേവ ഭാരത। ദുര്യോധനം വികര്ണം ച കര്ണം ചാപി മഹാബലമ്
അവൻ ഉടൻ തന്നെ മറ്റു സൈന്യങ്ങളെ ചിതറിച്ചു, ഭാരതാ, പിന്നെ ദുര്യോധനനെയും വികർണ്ണനെയും മഹാബലശാലിയായ കർണ്ണനെയും ആക്രമിച്ചു.
നാനാനൃപസുതാന്വീരാന്സൈന്യാനി വിവിധാനി ച। അലാതചക്രവത്സര്വം ചരന്ബാണൈരതര്പയത്
അവൻ വിവിധ രാജകുമാരന്മാരെയും പലതരം സൈന്യങ്ങളെയും അമ്പുകളാൽ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി, അഗ്നിയുടെ ചക്രം പോലെ അവരിടയിൽ സഞ്ചരിച്ചു.
തതസ്തു നാഗരാഃ സര്വേ മുസലൈര്യഷ്ടിഭിസ്തദാ। അഭ്യവര്ഷന്ത കൌരവ്യാന്വര്ഷമാണാ ഘാ ഇവ
അപ്പോൾ നഗരവാസികൾ മുഴുവൻ, വടികളും ദണ്ഡുകളും കൈയിൽ പിടിച്ച്, മേഘങ്ങൾ പോലെ കൌരവന്മാരുടെ മേൽ മഴപോലെ ആക്രമിച്ചു.
സബാലവൃദ്ധാഃ കാമ്പില്യാഃ കൌരവാനഭ്യയുസ്തദാ। ശ്രുത്വാ സുതുമുലം യുദ്ധം കൌരവാനേവ ഭാരത
കാംപില്യ നഗരത്തിലെ കുട്ടികളും മൂപ്പന്മാരും യുദ്ധത്തിന്റെ ഭയങ്കര ശബ്ദം കേട്ട്, കൌരവന്മാരെ നേരിട്ട് മുന്നേറി.
ദ്രവന്തിസ്മ നദന്തിസ്മ ക്രോശന്തഃ പാണ്ഡവാന്പ്രതി। പാഡവാസ്തു സ്വനം ശ്രുത്വാ ആര്താനാം രോമഹര്ഷണമ്
അവർ ഓടി, നിലവിളിച്ച്, പാണ്ഡവന്മാരെതിരെ ശബ്ദിച്ചു; ആ ദുഃഖിതരുടെ നിലവിളി കേട്ട പാണ്ഡവന്മാർക്ക് രോമാഞ്ചം തോന്നി.
അഭിവാദ്യ തതോ ദ്രോണം രഥാനാരുരുഹുസ്തദാ। യുധിഷ്ഠിരം നിവാര്യാശു മാ യുധ്യസ്വേതി പാണ്ഡവമ്
അവർ ദ്രോണാചാര്യരെ ആദരപൂർവ്വം വണങ്ങി, അതിനുശേഷം രഥത്തിൽ കയറി, യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ വേഗത്തിൽ തടഞ്ഞു: 'പാണ്ഡവാ, നീ യുദ്ധിക്കരുത്' എന്നു പറഞ്ഞു.
മാദ്രേയൌ ചക്രരക്ഷൌ തു ഫാല്ഗുനശ്ച തദാഽകരോത്। സേനാഗ്രഗോ ഭീമസേനസ്തദാഭൂദ്ഗദയാ സഹ
മാദ്രിയുടെ മക്കൾ കാവൽ നിലയെടുത്തു, അർജുനനും അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്തു; സൈന്യത്തിന് മുന്നിൽ ഭീമസേനൻ ഗദയുമായി നിന്നു.
തദാ ശത്രുസ്വനം ശ്രുത്വാ ഭ്രാതൃഭിഃ സഹിതോഽനഘഃ। ആയാജ്ജവേന കൌന്തേയോ രഥേനാനാദയന്ദിശഃ
ശത്രുക്കളുടെ ശബ്ദം കേട്ടപ്പോൾ, പാപമില്ലാത്ത കൌന്തേയനും സഹോദരന്മാരും ചേർന്ന് രഥത്തിൽ വേഗത്തിൽ മുന്നേറി, ദിശകളിൽ മുഴങ്ങുന്ന ശബ്ദം ഉയർത്തി.
പഞ്ചാലാനാം തതഃ സേനാമുദ്ധൂതാര്ണവനിഃസ്വനാമ്। ഭീമസേനോ മഹാബാഹുര്ദണ്ഡപാണിരിവാന്തകഃ
പഞ്ചാള സൈന്യത്തിന്റെ ഉരുണ്ട കടൽപോലെയുള്ള ഗർജ്ജനത്തിനിടയിൽ, മഹാബലശാലിയായ ഭീമസേനൻ, യമധർമ്മൻ പോലെ ദണ്ഡം പിടിച്ച് അകത്തു കടന്നു.
പ്രവിവേശ മഹാസേനാം മകരഃ സാഗരം യഥാ। `ചതുരങ്ഗബലാകീര്ണേ തതസ്തസ്മിന്രണോത്സവേ
അവൻ ആ മഹാസൈന്യത്തിലേക്ക്, നാലു വിഭാഗങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതിലേക്ക്, മകരം സമുദ്രത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നതുപോലെ, ആ യുദ്ധോത്സവത്തിൽ കടന്നു.
സ്വയമഭ്യദ്രവദ്ഭീമോ നാഗാനീകം ഗദാധരഃ
ഭീമൻ തന്നെ, ഗദ കൈയിൽ പിടിച്ച്, ആനപ്പടയിലേയ്ക്ക് നേരെ ഓടിച്ചേർന്നു.
സ യുദ്ധകുശലഃ പാര്ഥോ ബാഹുവീര്യേണ ചാതുലഃ। അഹനത്കുഞ്ജരാനീകം ഗദയാ കാലരൂപധൃക്
യുദ്ധത്തിൽ നിപുണനായ അർജുനൻ, ബാഹുവീര്യത്തിൽ അതിശയശാലിയായവൻ, കാലൻ രൂപം ധരിച്ചവനായി, ഗദയാൽ ആനപ്പടയെ തകർത്തു.
തേ ഗജാ ഗിരിസങ്കാശാഃ ക്ഷരന്തോ രുധിരം ബഹു। ഭീമസേനസ്യ ഗദയാ ഭിന്നമസ്തകപിണ്ഡകാഃ
പർവതങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള ആ ആനകൾ, ഭീമസേനന്റെ ഗദയാൽ തലയ്ക്ക് ഗുരുതരമായി അടിയേറ്റ്, രക്തം ഒഴിച്ച് വീണു.
പതന്തി ദ്വിരദാ ഭൂമൌ വജ്രഘാതാദിവാചലാഃ। ഗജാനശ്വാന്രഥാംശ്ചൈവ പാതയാമാസ പാണ്ഡവഃ
ആ ആനകൾ, ഇടിമിന്നലാൽ അടിയേറ്റ പർവതങ്ങൾ പോലെ നിലത്തു വീണു; പാണ്ഡവൻ ആനകളെയും കുതിരകളെയും രഥങ്ങളെയും നിലത്തു വീഴ്ത്തി.