രങ്ഗമധ്യേ സ്ഥിതം ദ്രോണമഭിവാദ്യ നരര്ഷഭാഃ। ചക്രുഃ പൂജാം യഥാന്യായം ദ്രോണസ്യ ച കൃപസ്യ ച
അരങ്ങിന്റെ നടുവിൽ ദ്രോണമുനിയെയും കൃപാചാര്യനെയും ആദരപൂർവ്വം വന്ദിച്ച്, പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാർ അവർക്കു യഥാവിധി ആദരം നടത്തി.
ആശീര്ഭിശ്ച പ്രയുക്താഭിഃ സര്വേ സംഹൃഷ്ടമാനസാഃ। അഭിവാദ്യ പുനഃ ശസ്ത്രാന്ബലിപുഷ്പൈഃ സമര്ചിതാന്
ആശീർവാദങ്ങൾ ലഭിച്ച സന്തോഷഭരിതഹൃദയങ്ങളോടെ, എല്ലാവരും വീണ്ടും ആയുധങ്ങളെ പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച് ആദരപൂർവ്വം വന്ദിച്ചു.
രക്തചന്ദനസംമിശ്രൈഃ സ്വയമര്ചന്തി കൌരവാഃ। രക്തചന്ദനദിഗ്ധാശ്ച രക്തമാല്യാനുധാരിണഃ
കൗരവർ സ്വയം ചുവപ്പു ചന്ദനത്തിൽ മുക്കിയ ആയുധങ്ങൾക്കു പൂജ ചെയ്തു; അവർ ചുവപ്പു ചന്ദനത്തിൽ തേച്ചു, ചുവന്ന പൂമാലകൾ ധരിച്ചിരുന്നതും കാണാം.
സര്വേ രക്തപതാകാശ്ച സര്വേ രക്താന്തലോചനാഃ। ദ്രോണേന സമനുജ്ഞാതാ ഗൃഹ്യ ശസ്ത്രം പരന്തപാഃ
എല്ലാവരും ചുവന്ന പതാകകൾ പിടിച്ചു, കണ്ണുകൾ ചുവന്നതായും ദ്രോണമുനിയുടെ അനുമതിയോടെ ശത്രുനാശകർ ആയുധങ്ങൾ എടുത്തതും ആയിരുന്നു.
ധനൂംഷി പൂര്വ സംഗൃഹ്യ തപ്തകാഞ്ചനഭൂഷിതാഃ। സജ്യാനി വിവിധാകാരാഃ ശരൈഃ സന്ധായ കൌരവാ
ആദ്യം, ശുദ്ധമായ പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച വില്ലുകൾ കൈവശം എടുത്ത്, കൗരവർ അവയെ വിവിധ രീതിയിൽ കെട്ടി, അമ്പുകൾ വില്ലിൽ കെട്ടി ഒരുക്കി.
ജ്യാഘോഷം തലഘോഷം ച കൃത്വാ ഭൂതാന്യമോഹയന്
വില്ലിന്റെ നാരിന്റെ ശബ്ദവും കൈകളുടെ താളവും ഉണ്ടാക്കി, അവർ എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളെയും അത്ഭുതത്തിലാക്കി.
അനുജ്യേഷ്ഠം ച തേ തത്ര യുധിഷ്ഠിരപുനരോഗമാഃ। ചക്രുരസ്ത്രം മഹാവീര്യാഃ കുമാരാഃ പരമാദ്ഭുതമ്
അവിടെ, യുധിഷ്ഠിരൻ മുന്നിൽ നിന്ന് നയിച്ച്, മഹാശക്തിയുള്ള രാജകുമാരന്മാർ യുദ്ധത്തിൽ പരാജയമില്ലാതെ അത്ഭുതകരമായ ആയുധപ്രയോഗങ്ങൾ നടത്തി.
കേഷാംചിത്തത്ര മാല്യേഷു ശരാ നിപതിതാ നൃപ। കേഷാംചിത്പുഷ്പമുകുടേ നിപതന്തി സ്മ സായകാഃ
രാജാവേ, അവിടെ ചിലരുടെ പൂമാലകളിൽ അമ്പുകൾ വീണു; ചിലരുടെ പൂക്കിരീടങ്ങളിൽ അമ്പുകൾ പതിച്ചു.
കേചില്ലക്ഷ്യാണി വിവിധൈര്ബാണൈരാഹിതലക്ഷണൈഃ। ബിഭിദുര്ലാഘവോത്സൃഷ്ടൈര്ഗുരൂണി ച ലഘൂനി ച
ചിലർ വിവിധ ലക്ഷ്യങ്ങൾക്കായി അടയാളപ്പെടുത്തിയ അമ്പുകൾ ഉപയോഗിച്ച്, വലിയതും ചെറുതുമായ ലക്ഷ്യങ്ങൾ അതിവിദഗ്ധമായി തൊടുത്തു.
കേചിച്ഛരാക്ഷേപഭയാച്ഛിരാംസ്യവനനാമിരേ। മനുജാ ധൃഷ്ടമപരേ വീക്ഷാഞ്ചക്രുഃ സുവിസ്മിതാഃ
ചിലർ അമ്പ് തെറ്റുമോ എന്ന ഭയത്തിൽ തല തിരിച്ചു; മറ്റുള്ള ധൈര്യശാലികൾ അത്ഭുതത്തോടെ കാഴ്ച നോക്കി.
തേ സ്മ ലക്ഷ്യാണി ബിഭിദുര്ബാണൈര്നാമാങ്കശോഭിതൈഃ। വിവിധൈര്ലാഘവോത്സൃഷ്ടൈരുഹ്യന്തോ വാജിഭിര്ദ്രുതമ്
അവർ സ്വന്തം പേരുകൾ എഴുതിയ അമ്പുകൾ വേഗത്തിൽ കുതിരപ്പുറത്ത് കയറി, ചാടിച്ചു, ലക്ഷ്യങ്ങൾ കൃത്യമായി തൊടുത്തു.
തത്കുമാരബലം തത്ര ഗൃഹീതശരകാര്മുകമ്। ഗന്ധര്വനഗരാകാരം പ്രേക്ഷ്യ തേ വിസ്മിതാഭവന്
വില്ലും അമ്പും കൈവശം എടുത്ത രാജകുമാരന്മാരുടെ ആ കൂട്ടം ഗന്ധർവനഗരം പോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടപ്പോൾ, കാണികൾ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കി.
സഹസാ ചുക്രുശുശ്ചാന്യേ നരാഃ ശതസഹസ്രശഃ। വിസ്മയോത്ഫുല്ലനയനാഃ സാധുസാധ്വിതി ഭാരത
അപ്രത്യക്ഷമായി, നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും ആളുകൾ കണ്ണുകൾ അത്ഭുതത്തിൽ വിരിച്ചുകൊണ്ട് 'ശബാശ്, ശബാശ്' എന്ന് വിളിച്ചു.
കൃത്വാ ധനുഷി തേ മാര്ഗാന്രഥചര്യാസു ചാസകൃത്। ഗജപൃഷ്ഠേഽശ്വപൃഷ്ഠേ ച നിയുദ്ധേ ച മഹാബലാഃ
അവർ വില്ലിൽ വിവിധ പ്രാവീണ്യങ്ങൾ കാട്ടി, രഥത്തിൽ, ആനപ്പുറത്തും കുതിരപ്പുറത്തും, ഏകയുദ്ധത്തിലും വലിയ ശക്തി പ്രകടിപ്പിച്ചു.
ഗൃഹീതഖഡ്ഗചര്മാണസ്തതോ ഭൂയഃ പ്രഹാരിണഃ। ത്സരുമാര്ഗാന്യഥോദ്ദിഷ്ടാംശ്ചേരുഃ സര്വാസു ഭൂമിഷു
ശേഷം, വാൾയും കവചവും എടുത്ത് വീണ്ടും അക്രമിച്ചു; ആയുധങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് എല്ലാ ഭാഗങ്ങളിലും നിർദ്ദേശിച്ച ചലനങ്ങൾ കൃത്യമായി നടത്തി.
ലാഘവം സൌഷ്ഠവം ശോഭാം സ്ഥിരത്വം ദൃഢമുഷ്ടിതാമ്। ദദൃശുസ്തത്ര സര്വേഷാം പ്രയോഗം ഖഡ്ഗചര്മണോഃ
അവിടെ, എല്ലാവരും വാൾ-കവചപ്രയോഗത്തിൽ അവരുടെ ചാപല്യം, കഴിവ്, ഭംഗി, സ്ഥിരത, ഉറച്ച പിടി എന്നിവ കാണാൻ കഴിഞ്ഞു.
അഥ തൌ നിത്യസംഹൃഷ്ടൌ സുയോധനവൃകോദരൌ। അവതീര്ണൌ ഗദാഹസ്താവേകശൃങ്ഗാവിവാചലൌ
അപ്പോൾ, സദാ സന്തോഷമുള്ള സുവ്യോധനനും വൃക്കോദരനും, ഗദ കൈവശം എടുത്ത്, ഏകശൃംഗപർവ്വതങ്ങൾപോലെ അരങ്ങിൽ ഇറങ്ങി.
ബദ്ധകക്ഷ്യൌ മഹാബാഹൂ പൌരുഷേ പര്യവസ്ഥിതൌ। ബൃംഹന്തൌ വാസിതാഹേതോഃ സമദാവിവ കുഞ്ജരൌ
വയർ കെട്ടിയ ശക്തഭുജന്മാരായ അവർ, പുരുഷാർത്ഥത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു; അവർ ഉന്മാദംപിടിച്ച കുന്തികളുപോലെ അഭിമാനത്തിൽ വീർപ്പുമുട്ടി.
തൌ പ്രദക്ഷിണസവ്യാനി മണ്ഡലാനി മഹാബലൌ। ചേരതുര്മണ്ഡലഗതൌ സമദാവിവ കുഞ്ജരൌ
ആ മഹാബലശാലികൾ രണ്ടുപേരും പരസ്പരം വലത്തേക്കും ഇടത്തേക്കും ചുറ്റി, സമനേർപ്പുള്ള രണ്ട് ആനകൾ പോരാട്ടത്തിൽ തമ്മിൽ ചുറ്റുന്നതുപോലെ ചുറ്റിനടന്നു.
വിദുരോ ധൃതരാഷ്ട്രായ ഗാന്ധാര്യാഃ പാണ്ഡവാരണിഃ। ന്യവേദയേതാം തത്സര്വം കുമാരാണാം വിചേഷ്ടിതമ്
വിദുരൻ, ഗന്ധാരിയുടെ മകനും പാണ്ഡവരുടെ ആനയും ചെയ്തതെല്ലാം, രാജാവായ ധൃതരാഷ്ട്രനോടും, രാജകുമാരന്മാരുടെ പ്രവൃത്തികൾക്കൊന്നും വിശദമായി അറിയിച്ചു.
കുരുരാജേ ഹി രങ്ഗസ്ഥേ ഭീമേ ച ബലിനാം വരേ। പക്ഷപാതകൃതസ്നേഹഃ സ ദ്വിധേവാഭവജ്ജനഃ
കുരുരാജാവ് അരങ്ങിൽ ഇരിക്കുമ്പോഴും, ബലശാലികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീമനും അവിടെ ഉണ്ടായിരിക്കുമ്പോഴും, ജനങ്ങൾ ഭാഗികതയാലും സ്നേഹത്താലും രണ്ടായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു.
ജയ ഹേ കുരുരാജേതി ജയ ഹേ ഭീമ ഇത്യുത। പുരുഷാണാം സുവിപുലാഃ പ്രണാദാഃ സഹസോത്ഥിതാഃ
'കുരുരാജാവിന് ജയം!' 'ഭീമനു ജയം!' എന്നിങ്ങനെ പുരുഷന്മാരുടെ വലിയ വിളികൾ അപ്രതീക്ഷിതമായി ഉയർന്നു.
തതഃ ക്ഷുബ്ധാര്ണവനിഭം രങ്ഗമാലോക്യ ബുദ്ധിമാന്। ഭാരദ്വാജഃ പ്രിയം പുത്രമശ്വത്ഥാമാനമബ്രവീത്
അപ്പോൾ, അരങ്ങ് കലങ്ങിയ സമുദ്രംപോലെ കാണുമ്പോൾ, ബുദ്ധിമാനായ ഭാരദ്വാജൻ തന്റെ പ്രിയപുത്രനായ അശ്വത്താമനോടു പറഞ്ഞു.
വാരയൈതൌ മഹാവീര്യൌ കൃതയോഗ്യാവുഭാവപി। മാ ഭൂദ്രങ്ഗപ്രകോപോഽയം ഭീമദുര്യോധനോദ്ഭവഃ
ഈ മഹാവീരന്മാരായ ഇരുവരെയും തടയണം; ഇരുവരും യോജ്യമായ പരിശീലനം നേടിയവരാണ്. ഭീമനും ദുര്യോധനനും കാരണം അരങ്ങിൽ ഉണർന്ന ഈ കലഹം കൂടുതൽ വളരാൻ അനുവദിക്കരുത്.
തത ഉത്ഥായ വേഗേന അശ്വത്ഥാമാ ന്യവാരയത്। ഗുരോരാജ്ഞാ ഭീമ ഇതി ഗാന്ധാരേ ഗുരുശാസനമ്। അലം ശിക്ഷാകൃതം വേഗമലം സാഹസമിത്യുത
അപ്പോൾ അശ്വത്താമൻ വേഗത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ് ഗുരുവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം അവരെ തടഞ്ഞു: 'മതി ഭീമാ! മതി ഗന്ധാരിയുടെ മകനേ! മതി ഈ പ്രകടനം, മതി ഈ വേഗം, മതി ഈ ധൈര്യം' എന്നു പറഞ്ഞു.
തതസ്താവുദ്യതഗതൌ ഗുരുപുത്രേണ വാരിതൌ। യുഗാന്താനിലസംക്ഷുബ്ധൌ മഹാവേലാവിവാര്ണവൌ
പിന്നീട് ഗുരുപുത്രൻ അവരെ തടഞ്ഞപ്പോൾ, കാലാന്ത്യക്കാറ്റിൽ കലങ്ങുന്ന മഹാസമുദ്രങ്ങൾപോലെ ഇരുവരും അടങ്ങിയുപോയി.
തതോ രങ്ഗാങ്ഗണഗതോ ദ്രോണോ വചനമബ്രവീത്। നിവാര്യ വാദിത്രഗണം മഹാമേഘനിഭസ്വനമ്
അതിനുശേഷം, അരങ്ങിൽ കടന്നുവന്ന ദ്രോണമുനി, മേഘഗർജ്ജനപോലെയുള്ള സംഗീതം നിർത്തിച്ചശേഷം ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.
യോ മേ പുത്രാത്പ്രിയതരഃ സര്വശസ്ത്രവിശാരദഃ। ഐന്ദ്രിരിന്ദ്രാനുജസമഃ സ പാര്ഥോ ദൃശ്യതാമിതി
എന്റെ മകനേക്കാൾ എനിക്ക് പ്രിയനായവൻ, എല്ലാ ആയുധകലകളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, ഇന്ദ്രന്റെ സഹോദരനോടു തുല്യനായവൻ, ആ പാർഥൻ ഇപ്പോൾ കാണപ്പെടട്ടെ.
ആചാര്യവചനേനാഥ കൃതസ്വസ്ത്യയനോ യുവാ। ബദ്ധഗോധാങ്ഗുലിത്രാണഃ പൂര്ണതൂണഃ സകാര്മുകഃ
അപ്പോൾ, ഗുരുവിന്റെ കല്പനപ്രകാരം, ആ യുവാവ് ശുഭപ്രവൃത്തികൾ നടത്തി, വിരലുകളിൽ കാവചം ധരിച്ചു, അമ്പർ നിറഞ്ഞ ക്വിവറും വില്ലും കൈയിൽ എടുത്ത് അരങ്ങിൽ എത്തി.
കാഞ്ചനം കവചം ബിഭ്രത്പ്രത്യദൃശ്യ ഫാല്ഗുനഃ। സാര്കഃ സേന്ദ്രായുധതഡിത്സസന്ധ്യ ഇവ തോയദഃ
പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കാവചം ധരിച്ച ഫാൽഗുണൻ, സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളും ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രവും ചേർന്ന സന്ധ്യാകാലത്തെ മഴമേഘംപോലെ പ്രകാശിച്ചു.