യുധിഷ്ഠിരോ രഥശ്രേഷ്ഠഃ സര്വത്ര തു ധനഞ്ജയഃ। പ്രഥിതഃ സാഗരാന്തായാം രഥയൂഥപയൂഥപഃ
യുധിഷ്ഠിരൻ രഥയോദ്ധാക്കളിൽ പ്രധാനനായവനായിരുന്നു. എന്നാൽ ധനഞ്ജയൻ എവിടെയും പ്രശസ്തനായ രഥസേനാപതിയായി, സമുദ്രത്തിന്റെ അറ്റത്തേക്കു പോലും പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടവനായി നിലകൊണ്ടു.
ബുദ്ധിയോഗബലോത്സാഹഃ സര്വാസ്ത്രേഷു ച നിഷ്ഠിതഃ। അസ്ത്രേ ഗുര്വനുരാഗേ ച വിശിഷ്ടോഽഭവദര്ജുനഃ
ബുദ്ധിയും യോഗവും ശക്തിയും ഉത്സാഹവും കൊണ്ട് അർജുനൻ എല്ലാ ആയുധങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയിരുന്നു. ഗുരുവിനോടുള്ള ഭക്തിയിലും അർജുനൻ എല്ലാവരെയും മറികടന്നവനായിരുന്നു.
തുല്യേഷ്വസ്ത്രോപദേശേഷു സൌഷ്ഠവേന ച വീര്യവാന്। ഏകഃ സര്വകുമാരാണാം ബഭൂവാതിരഥോഽര്ജുനഃ
ആയുധവിദ്യയിൽ എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെ പാഠം ലഭിച്ചിരുന്നെങ്കിലും, കഴിവിലും ധൈര്യത്തിലും അർജുനൻ മാത്രം എല്ലാവരിലും ശ്രേഷ്ഠനായ രഥയോദ്ധാവായി.
പ്രാണാധികം ഭീമസേനം കൃതവിദ്യം ധനഞ്ജയമ്। ധാര്തരാഷ്ട്രാ ദുരാത്മാനോ നാമൃഷ്യന്ത പരസ്പരമ്
ജീവനേക്കാൾ പ്രിയനായ ഭീമസേനനും വിദ്യയിൽ നിപുണനായ ധനഞ്ജയനും തമ്മിൽ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ—ദുഷ്ടഹൃദയങ്ങൾ—ഒരുത്തരെയും സഹിക്കാനാവില്ലായിരുന്നു.
താംസ്തു സര്വാന്സമാനീയ സര്വവിദ്യാസ്ത്രശിക്ഷിതാന്। ദ്രോണഃ പ്രഹരണജ്ഞാനേ ജിജ്ഞാസുഃ പുരുഷര്ഷഭഃ
അതിനുശേഷം, എല്ലാ വിദ്യകളും ആയുധങ്ങളും പഠിച്ച രാജകുമാരന്മാരെ ഒരുമിച്ച് കൂട്ടി, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രോണൻ അവരുടെ ആയുധജ്ഞാനം പരീക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
കൃത്രിമം ഭാസമാരോപ്യ വൃക്ഷാഗ്രേ ശില്പിഭിഃ കൃതമ്। അവിജ്ഞാതം കുമാരാണാം ലക്ഷ്യഭൂതമുപാദിശത്
കൈതൊഴിലാളികളെ കൊണ്ട് ഒരു കൃത്രിമപക്ഷിയെ വൃക്ഷത്തിന്റെ മുകളിൽ സ്ഥാപിച്ചു. രാജകുമാരന്മാർക്ക് അതറിയാതെയായിരുന്നു; അതിനെ ലക്ഷ്യമെന്നു ദ്രോണൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു.
ശീഘ്രം ഭന്തഃ സര്വേഽപി ധനൂംഷ്യാദായ സര്വശഃ। ഭാസമേതം സമുദ്ദിശ്യ തിഷ്ഠധ്വം സന്ധിതേഷതഃ
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും വേഗത്തിൽ വില്ലെടുത്തു, ഈ പക്ഷിയെ ലക്ഷ്യമാക്കി, അമ്പ് വില്ലിൽ കെട്ടി എന്റെ ആജ്ഞ കാത്ത് നിൽക്കൂ.
മദ്വാക്യസമകാലം തു ശിരോഽസ്യ വിനിപാത്യതാമ്। ഏകൈകശോ നിയോക്ഷ്യാമി തഥാ കുരുത പുത്രകാഃ
എന്റെ വാക്ക് കേട്ട ഉടൻ, നിങ്ങൾ ഓരോരുത്തരും അമ്പ് വിട്ട് ആ പക്ഷിയുടെ തലയെ വീഴ്ത്തണം. ഞാൻ പറയുന്നപോലെ ചെയ്യൂ, മക്കളേ.
തതോ യുധിഷ്ഠിരം പൂര്വമുവാചാങ്ഗിരസാം വരഃ। സംധത്സ്വ ബാമം ദുര്ധര്ഷ മദ്വാക്യാന്തേ വിമുഞ്ചതമ്
അതിനുശേഷം, അംഗിരസകുലത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രോണൻ ആദ്യം യുധിഷ്ഠിരനോട് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ വില്ലിൽ അമ്പ് കെട്ടി, എന്റെ ആജ്ഞയിൽ അമ്പ് വിടൂ, ധൈര്യശാലിയായവനേ.'
തതോ യുധിഷ്ഠിരഃ പൂര്വം ധനുര്ഗൃഹ്യ പരന്തപഃ। തസ്ഥൌ ഭാസം സമുദ്ദിശ്യ ഗുരുവാക്യപ്രചോദിതഃ
അതിനാൽ ശത്രുനാശകനായ യുധിഷ്ഠിരൻ ആദ്യം വില്ലെടുത്തു, ഗുരുവിന്റെ വാക്ക് അനുസരിച്ച് പക്ഷിയെ ലക്ഷ്യമാക്കി നിൽക്കുകയായിരുന്നു.
തതോ വിതതധന്വാനം ദ്രോണസ്തം കുരുനന്ദനമ്। സ മുഹൂര്താദുവാചേദം വചനം ഭരതര്ഷഭ
അപ്പോൾ ദ്രോണൻ വില്ല് വലിച്ചുറപ്പിച്ച് നിൽക്കുന്ന കുരുകുലപുത്രനോട് പറഞ്ഞു: 'ഭാരതശ്രേഷ്ഠനായവനേ, വൃക്ഷത്തിന്റെ മുകളിൽ ഉള്ള പക്ഷിയെ കാണുന്നുണ്ടോ?'
പശ്യസി ത്വം ദ്രുമാഗ്രസ്ഥം ഭാസം നരവരാത്മജ। പശ്യാമീത്യേവമാചാര്യം പ്രത്യുവാച യുധിഷ്ഠിരഃ
യുധിഷ്ഠിരൻ ഗുരുവിന് മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ കാണുന്നു, ഗുരുവേ, വൃക്ഷത്തിന്റെ മുകളിൽ പക്ഷിയെ ഞാൻ കാണുന്നു.'
സ മുഹൂര്താദിവ പുനര്ദ്രോണസ്തം പ്രത്യഭാഷത। അഥ വൃക്ഷമിമം മാം വാ ഭ്രാതൄന്വാഽപി പ്രപശ്യസി
അൽപസമയം കഴിഞ്ഞ് ദ്രോണൻ വീണ്ടും ചോദിച്ചു: 'നീ ഈ വൃക്ഷം, എന്നെ, അല്ലെങ്കിൽ സഹോദരന്മാരെയും കാണുന്നുണ്ടോ?'
തമുവാച സ കൌന്തേയഃ പശ്യാമ്യേനം നവസ്പതിമ്। ഭന്തം ച തഥാ ഭ്രാതൄന്ഭാസം ചേതി പുനഃപുനഃ
കുന്തിദേവിയുടെ മകൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ഈ വൃക്ഷവും, നിങ്ങളെയും, സഹോദരന്മാരെയും, പക്ഷിയെയും വീണ്ടും വീണ്ടും കാണുന്നു.'
തമുവാചാപസര്പേതി ദ്രോണോഽപ്രീതമനാ ഇവ। നൈതച്ഛക്യം ത്വയാ വേദ്ധും ലക്ഷ്യമിത്യേവ കുത്സയന്
ദ്രോണൻ സന്തോഷമില്ലാതെ പറഞ്ഞു: 'നീ മാറിനിൽക്കൂ. ഈ ലക്ഷ്യം നിന്നാൽ എടുക്കാൻ കഴിയില്ല,' എന്ന് അവനെ നിന്ദിച്ചു.
തതോ ദുര്യോധനാദീംസ്താന്ധാര്തരാഷ്ട്രാന്മഹായശാഃ। തേനൈവ ക്രമയോഗേന ജിജ്ഞാസുഃ പര്യപൃച്ഛത
അതിനുശേഷം, മഹാശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രോണൻ, അതേ ക്രമത്തിൽ ദുര്യോധനനും മറ്റ് ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെയും പരീക്ഷിക്കാൻ തുടങ്ങി.
അന്യാംശ്ച ശിഷ്യാന്ഭീമാദീന്രാജ്ഞശ്ചൈവാന്യദേശജാന്। യദാ ച സര്വേ തത്സര്വം പശ്യാമ ഇതി കുത്സിതാഃ
ഭീമനും മറ്റു ശിഷ്യന്മാരും മറ്റു ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള രാജാക്കന്മാരും ഇതെല്ലാം കണ്ടപ്പോൾ, നമുക്ക് ഇത് ലജ്ജാകരമാണെന്ന് തോന്നുന്നു.
തതോ ധനഞ്ജയം ദ്രോണഃ സ്മയമാനോഽഭ്യഭാഷത। ത്വയേദാനീം പ്രഹര്തവ്യമേതല്ലക്ഷ്യം വിലോക്യതാമ്
അപ്പോൾ ദ്രോണമുനി പുഞ്ചിരിയോടെ ധനഞ്ജയനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇപ്പോൾ നീ ഈ ലക്ഷ്യം നോക്കി അമ്പ് എറിയണം.'
മദ്വാക്യസമകാലം തേ മോക്തവ്യോഽത്ര ഭവേച്ഛരഃ। വിതത്യ കാര്മുകം പുത്ര തിഷ്ഠ താവന്മുഹൂര്തകമ്
'ഞാൻ പറയുന്ന സമയത്ത് തന്നെ നീ അമ്പ് വിടണം. അമ്പ് വലിച്ച്, മകനേ, ഒരു നിമിഷം കാത്തുനിൽക്കു.'
ഏവമുക്തഃ സവ്യസാചീ മണ്ഡലീകൃതകാര്മുകഃ। തസ്ഥൌ ഭാസം സമുദ്ദിശ്യ ഗുരുവാക്യപ്രചോദിതഃ
ഇങ്ങനെ ഗുരുവിന്റെ വാക്ക് കേട്ട്, സവ്യാസാചി അമ്പ് വലിച്ച് പക്ഷിയെ ലക്ഷ്യമാക്കി ഉറച്ചു നിന്നു.
മുഹൂര്താദിവ തം ദ്രോണസ്തഥൈവ സമഭാഷത। പശ്യസ്യേനം സ്ഥിതം ഭാസം ദ്രുമം മാമപി ചാര്ജുന
ഒരു നിമിഷം കഴിഞ്ഞ് ദ്രോണമുനി വീണ്ടും ചോദിച്ചു: 'അർജുനാ, നീ ആ പക്ഷിയും മരവും എന്നെയും കാണുന്നുണ്ടോ?'
പശ്യാമ്യേകം ഭാസമിതി ദ്രോണം പാര്ഥോഽഭ്യഭാഷത। ന തു വൃക്ഷം ഭവന്തം വാ പശ്യാമീതി ച ഭാരത
പാർഥൻ ദ്രോണമുനിയോട് പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ പക്ഷിയെ മാത്രം കാണുന്നു; മരവും നിങ്ങളെയും കാണുന്നില്ല.'
തതഃ പ്രീതമനാ ദ്രോണോ മുഹൂര്താദിവ തം പുനഃ। പ്രത്യഭാഷത ദുര്ധര്ഷഃ പാണ്ഡവാനാം മഹാരഥമ്
അപ്പോൾ സന്തോഷം നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ ദ്രോണമുനി വീണ്ടും പാണ്ഡവരുടെ മഹാരഥിയോട് ചോദിച്ചു.
ഭാസം പശ്യസി യദ്യേനം തഥാ ബ്രൂഹി പുനര്വചഃ। ശിരഃ പശ്യാമി ഭാസസ്യ ന ഗാത്രമിതി സോഽബ്രവീത്
'നീ പക്ഷിയെ കാണുന്നുണ്ടെങ്കിൽ വീണ്ടും പറയൂ, എന്താണ് കാണുന്നത്?' അർജുനൻ പറഞ്ഞു: 'പക്ഷിയുടെ തല മാത്രം കാണുന്നു; ശരീരം കാണുന്നില്ല.'
അര്ജുനേനൈവമുക്തസ്തു ദ്രോണോ ഹൃഷ്ടതനൂരുഹഃ। മുഞ്ചസ്വേത്യബ്രവീത്പാര്ഥം സ മുമോചാവിചാരയന്
അർജുനൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, സന്തോഷത്തിൽ രോമാഞ്ചംകൊണ്ട ദ്രോണമുനി പറഞ്ഞു: 'അമ്പ് വിടു.' അർജുനൻ ഒരു ചിന്തയും കൂടാതെ അമ്പ് വിട്ടു.
തതസ്തസ്യ ഗസ്ഥസ്യ ക്ഷുരേണ നിശിതേന ച। ശിര ഉത്കൃത്യ തരസാ പാതയാമാസ പാണ്ഡവഃ
അപ്പോൾ പാണ്ഡവൻ അതിവേഗത്തിൽ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൊണ്ട് ആ പക്ഷിയുടെ തല വെട്ടി താഴെ വീഴ്ത്തി.
തസ്മിന്കര്മണി സംസിദ്ധേ പര്യഷ്വജത പാണ്ഡവമ്। മേനേ ച ദ്രുപദം സങ്ഖ്യേ സാനുബന്ധം പരാജിതമ്
ആ പ്രവർത്തി വിജയിച്ചപ്പോൾ ദ്രോണമുനി പാണ്ഡവനെ അണകയാക്കി, യുദ്ധത്തിൽ ദ്രുപദനും കൂട്ടുകാരും തോറ്റുവെന്ന് കരുതി.
കസ്യ ചിത്ത്വഥ കാലസ്യ സശിഷ്യോഽങ്ഗിരസാം വരഃ। ജഗാമ ഗങ്ഗാമഭിതോ മജ്ജിതും ഭരതര്ഷഭ
അതിനുശേഷം കുറേ കാലം കഴിഞ്ഞ്, അംഗിരസരുടെ ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രോണമുനി ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം ഗംഗയിൽ കുളിക്കാൻ പോയി.
അവഗാഢമഥോ ദ്രോണം സലിലേ സലിലേചരഃ। ഗ്രാഹോ ജഗ്രാഹ ബലവാഞ്ജങ്ഘാന്തേ കാലചോദിതഃ
ദ്രോണമുനി വെള്ളത്തിൽ ഇറങ്ങിയപ്പോൾ, ഭയങ്കരമായ ഒരു മുതല അവന്റെ കാലിൽ പിടിച്ചു, വിധിയുടെ പ്രകാരം.
സ സമര്ഥോഽപി മോക്ഷായ ശിഷ്യാന്സര്വാനചോദയത്। ഗ്രാഹം ഹത്വാ തു മോക്ഷ്യധ്വം മാമിതി ത്വരയന്നിവ
സ്വന്തമായി മോചിതനാകാൻ കഴിയുമ്പോഴും, ദ്രോണമുനി എല്ലാ ശിഷ്യന്മാരോടും പറഞ്ഞു: 'മുതലയെ കൊല്ലി എനിക്ക് മോചനം നൽകൂ, വേഗം.'