പൂജയിത്വാ തതോ ദ്രോണം വിധിവത്സ നിഷാദജഃ। നിവേദ്യ ശിഷ്യമാത്മാനം തസ്ഥൌ പ്രാഞ്ജലിരഗ്രതഃ
ശിഷ്യൻ ആണെന്നു അറിയിച്ച്, നിഷാദ യുവാവ് ആചാരപ്രകാരം ദ്രോണനെ ആദരിച്ചു, കൈകൂപ്പി മുന്നിൽ നിന്നു.
തതോ ദ്രോണോഽബ്രവീദ്രാജന്നേകലവ്യമിദം വചഃ। യദി ശിഷ്യോഽസി മേ വീര വേതനം ദീയതാം മമ
അപ്പോൾ ദ്രോണൻ ഏകലവ്യനോട് പറഞ്ഞു: 'നീ എങ്കിൽ എന്റെ ശിഷ്യനാണെങ്കിൽ, ഗുരുദക്ഷിണയായി എനിക്ക് എന്തെങ്കിലും കൊടുക്കണം.'
ഏകലവ്യസ്തു തച്ഛ്രുത്വാ പ്രീയമാണോഽബ്രവീദിദമ്। കിം പ്രയച്ഛാമി ഭഗവന്നാജ്ഞാപയതു മാം ഗുരുഃ
അത് കേട്ട ഏകലവ്യൻ സന്തോഷത്തോടെ പറഞ്ഞു: 'ഭഗവനെ, ഞാൻ എന്ത് നൽകണം? ഗുരു എന്നോട് ആജ്ഞാപിക്കണം.'
തമബ്രവീത്ത്വയാങ്ഗുഷ്ഠോ ദക്ഷിണോ ദീയതാമിതി
ദ്രോണൻ പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ വലതുകൈയുടെ വിരൽ എനിക്ക് കൊടുക്കണം.'
ഏകലവ്യസ്തു തച്ഛ്രുത്വാ വചോ ദ്രോണസ്യ ദാരുണമ്। പ്രതിജ്ഞാമാത്മനോ രക്ഷന്സത്യേ ച നിയതഃ സദാ
ദ്രോണന്റെ കഠിനമായ വാക്കുകൾ കേട്ട ഏകലവ്യൻ, സത്യം പാലിക്കാനും വാഗ്ദാനം നിർത്താനും മനസ്സുറച്ച് നിന്നു.
തഥൈവ ഹൃഷ്ടവദനസ്തഥൈവാദീനമാനസഃ। ഛിത്ത്വാഽവിചാര്യ തം പ്രാദാദ്ദ്രോണായാങ്ഗുഷ്ഠമാത്മനഃ
അവൻ മുഖത്ത് സന്തോഷം കാണിച്ചും മനസ്സിൽ വിഷമമില്ലാതെയും, ഒരു നിമിഷം പോലും ആലോചിക്കാതെ, സ്വന്തം വിരൽ വെട്ടി ദ്രോണന് നൽകി.
തതഃ ശരം തു നൈഷാദിരങ്ഗുലീഭിര്വ്യകര്ഷത। ന തഥാ ച സ ശീഘ്രോഽഭൂദ്യഥാ പൂര്വം നരാധിപ
അതിനുശേഷം നിഷാദ യുവാവ് വിരലുകൾ കൊണ്ട് അമ്പ് വലിച്ചെങ്കിലും, രാജാവേ, മുമ്പത്തെ പോലെ വേഗത്തിൽ അമ്പ് വിടാൻ അവനാകില്ലായിരുന്നു.
തതോഽര്ജുനഃ പ്രീതമനാ ബഭൂവ വിഗതജ്വരഃ। ദ്രോണശ്ച സത്യവാഗാസീന്നാന്യോഽഭിഭവിതാഽര്ജുനം
അപ്പോൾ അർജുനൻ സന്തോഷത്തോടെ മനസ്സിൽ ആശ്വാസം നേടി; ദ്രോണനും തന്റെ വാക്ക് പാലിച്ചു, ഇനി ആരും അർജുനനെ തോൽപ്പിക്കില്ലെന്ന് ഉറപ്പാക്കി.
ദ്രോണസ്യ തു തദാ ശിഷ്യൌ ഗദായോഗ്യൌ ബഭൂവതുഃ। ദുര്യോധനശ്ച ഭീമശ്ച സദാ സംരബ്ധണാനസൌ
അന്നത്തെ സമയത്ത് ദ്രോണന്റെ ഗദായുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയ രണ്ട് ശിഷ്യന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു—ദുര്യോധനനും ഭീമനും. ഇരുവരും എന്നും കോപത്തോടെ ഉഗ്രരായിരുന്നു.
അശ്വത്ഥാമാ രഹസ്യേഷു സര്വേഷ്വഭ്യധികോഽഭവത്। തഥാഽതിപുരുഷാനന്യാന്ത്സാരുകൌ യമജാവുഭൌ
എല്ലാവരിലും രഹസ്യവിദ്യകളിൽ അശ്വത്താമൻ മുന്നിലായിരുന്നു. അതുപോലെ തന്നെ മദ്രിദേവിയുടെ ഇരട്ടമക്കളും ശക്തിയിൽ മറ്റൊരാളെയും മറികടന്നവരായിരുന്നു.
യുധിഷ്ഠിരോ രഥശ്രേഷ്ഠഃ സര്വത്ര തു ധനഞ്ജയഃ। പ്രഥിതഃ സാഗരാന്തായാം രഥയൂഥപയൂഥപഃ
യുധിഷ്ഠിരൻ രഥയോദ്ധാക്കളിൽ പ്രധാനനായവനായിരുന്നു. എന്നാൽ ധനഞ്ജയൻ എവിടെയും പ്രശസ്തനായ രഥസേനാപതിയായി, സമുദ്രത്തിന്റെ അറ്റത്തേക്കു പോലും പ്രശംസിക്കപ്പെട്ടവനായി നിലകൊണ്ടു.
ബുദ്ധിയോഗബലോത്സാഹഃ സര്വാസ്ത്രേഷു ച നിഷ്ഠിതഃ। അസ്ത്രേ ഗുര്വനുരാഗേ ച വിശിഷ്ടോഽഭവദര്ജുനഃ
ബുദ്ധിയും യോഗവും ശക്തിയും ഉത്സാഹവും കൊണ്ട് അർജുനൻ എല്ലാ ആയുധങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യം നേടിയിരുന്നു. ഗുരുവിനോടുള്ള ഭക്തിയിലും അർജുനൻ എല്ലാവരെയും മറികടന്നവനായിരുന്നു.
തുല്യേഷ്വസ്ത്രോപദേശേഷു സൌഷ്ഠവേന ച വീര്യവാന്। ഏകഃ സര്വകുമാരാണാം ബഭൂവാതിരഥോഽര്ജുനഃ
ആയുധവിദ്യയിൽ എല്ലാവർക്കും ഒരുപോലെ പാഠം ലഭിച്ചിരുന്നെങ്കിലും, കഴിവിലും ധൈര്യത്തിലും അർജുനൻ മാത്രം എല്ലാവരിലും ശ്രേഷ്ഠനായ രഥയോദ്ധാവായി.
പ്രാണാധികം ഭീമസേനം കൃതവിദ്യം ധനഞ്ജയമ്। ധാര്തരാഷ്ട്രാ ദുരാത്മാനോ നാമൃഷ്യന്ത പരസ്പരമ്
ജീവനേക്കാൾ പ്രിയനായ ഭീമസേനനും വിദ്യയിൽ നിപുണനായ ധനഞ്ജയനും തമ്മിൽ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ—ദുഷ്ടഹൃദയങ്ങൾ—ഒരുത്തരെയും സഹിക്കാനാവില്ലായിരുന്നു.
താംസ്തു സര്വാന്സമാനീയ സര്വവിദ്യാസ്ത്രശിക്ഷിതാന്। ദ്രോണഃ പ്രഹരണജ്ഞാനേ ജിജ്ഞാസുഃ പുരുഷര്ഷഭഃ
അതിനുശേഷം, എല്ലാ വിദ്യകളും ആയുധങ്ങളും പഠിച്ച രാജകുമാരന്മാരെ ഒരുമിച്ച് കൂട്ടി, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രോണൻ അവരുടെ ആയുധജ്ഞാനം പരീക്ഷിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
കൃത്രിമം ഭാസമാരോപ്യ വൃക്ഷാഗ്രേ ശില്പിഭിഃ കൃതമ്। അവിജ്ഞാതം കുമാരാണാം ലക്ഷ്യഭൂതമുപാദിശത്
കൈതൊഴിലാളികളെ കൊണ്ട് ഒരു കൃത്രിമപക്ഷിയെ വൃക്ഷത്തിന്റെ മുകളിൽ സ്ഥാപിച്ചു. രാജകുമാരന്മാർക്ക് അതറിയാതെയായിരുന്നു; അതിനെ ലക്ഷ്യമെന്നു ദ്രോണൻ പ്രഖ്യാപിച്ചു.
ശീഘ്രം ഭന്തഃ സര്വേഽപി ധനൂംഷ്യാദായ സര്വശഃ। ഭാസമേതം സമുദ്ദിശ്യ തിഷ്ഠധ്വം സന്ധിതേഷതഃ
നിങ്ങൾ എല്ലാവരും വേഗത്തിൽ വില്ലെടുത്തു, ഈ പക്ഷിയെ ലക്ഷ്യമാക്കി, അമ്പ് വില്ലിൽ കെട്ടി എന്റെ ആജ്ഞ കാത്ത് നിൽക്കൂ.
മദ്വാക്യസമകാലം തു ശിരോഽസ്യ വിനിപാത്യതാമ്। ഏകൈകശോ നിയോക്ഷ്യാമി തഥാ കുരുത പുത്രകാഃ
എന്റെ വാക്ക് കേട്ട ഉടൻ, നിങ്ങൾ ഓരോരുത്തരും അമ്പ് വിട്ട് ആ പക്ഷിയുടെ തലയെ വീഴ്ത്തണം. ഞാൻ പറയുന്നപോലെ ചെയ്യൂ, മക്കളേ.
തതോ യുധിഷ്ഠിരം പൂര്വമുവാചാങ്ഗിരസാം വരഃ। സംധത്സ്വ ബാമം ദുര്ധര്ഷ മദ്വാക്യാന്തേ വിമുഞ്ചതമ്
അതിനുശേഷം, അംഗിരസകുലത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രോണൻ ആദ്യം യുധിഷ്ഠിരനോട് പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ വില്ലിൽ അമ്പ് കെട്ടി, എന്റെ ആജ്ഞയിൽ അമ്പ് വിടൂ, ധൈര്യശാലിയായവനേ.'
തതോ യുധിഷ്ഠിരഃ പൂര്വം ധനുര്ഗൃഹ്യ പരന്തപഃ। തസ്ഥൌ ഭാസം സമുദ്ദിശ്യ ഗുരുവാക്യപ്രചോദിതഃ
അതിനാൽ ശത്രുനാശകനായ യുധിഷ്ഠിരൻ ആദ്യം വില്ലെടുത്തു, ഗുരുവിന്റെ വാക്ക് അനുസരിച്ച് പക്ഷിയെ ലക്ഷ്യമാക്കി നിൽക്കുകയായിരുന്നു.
തതോ വിതതധന്വാനം ദ്രോണസ്തം കുരുനന്ദനമ്। സ മുഹൂര്താദുവാചേദം വചനം ഭരതര്ഷഭ
അപ്പോൾ ദ്രോണൻ വില്ല് വലിച്ചുറപ്പിച്ച് നിൽക്കുന്ന കുരുകുലപുത്രനോട് പറഞ്ഞു: 'ഭാരതശ്രേഷ്ഠനായവനേ, വൃക്ഷത്തിന്റെ മുകളിൽ ഉള്ള പക്ഷിയെ കാണുന്നുണ്ടോ?'
പശ്യസി ത്വം ദ്രുമാഗ്രസ്ഥം ഭാസം നരവരാത്മജ। പശ്യാമീത്യേവമാചാര്യം പ്രത്യുവാച യുധിഷ്ഠിരഃ
യുധിഷ്ഠിരൻ ഗുരുവിന് മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ കാണുന്നു, ഗുരുവേ, വൃക്ഷത്തിന്റെ മുകളിൽ പക്ഷിയെ ഞാൻ കാണുന്നു.'
സ മുഹൂര്താദിവ പുനര്ദ്രോണസ്തം പ്രത്യഭാഷത। അഥ വൃക്ഷമിമം മാം വാ ഭ്രാതൄന്വാഽപി പ്രപശ്യസി
അൽപസമയം കഴിഞ്ഞ് ദ്രോണൻ വീണ്ടും ചോദിച്ചു: 'നീ ഈ വൃക്ഷം, എന്നെ, അല്ലെങ്കിൽ സഹോദരന്മാരെയും കാണുന്നുണ്ടോ?'
തമുവാച സ കൌന്തേയഃ പശ്യാമ്യേനം നവസ്പതിമ്। ഭന്തം ച തഥാ ഭ്രാതൄന്ഭാസം ചേതി പുനഃപുനഃ
കുന്തിദേവിയുടെ മകൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ഈ വൃക്ഷവും, നിങ്ങളെയും, സഹോദരന്മാരെയും, പക്ഷിയെയും വീണ്ടും വീണ്ടും കാണുന്നു.'
തമുവാചാപസര്പേതി ദ്രോണോഽപ്രീതമനാ ഇവ। നൈതച്ഛക്യം ത്വയാ വേദ്ധും ലക്ഷ്യമിത്യേവ കുത്സയന്
ദ്രോണൻ സന്തോഷമില്ലാതെ പറഞ്ഞു: 'നീ മാറിനിൽക്കൂ. ഈ ലക്ഷ്യം നിന്നാൽ എടുക്കാൻ കഴിയില്ല,' എന്ന് അവനെ നിന്ദിച്ചു.
തതോ ദുര്യോധനാദീംസ്താന്ധാര്തരാഷ്ട്രാന്മഹായശാഃ। തേനൈവ ക്രമയോഗേന ജിജ്ഞാസുഃ പര്യപൃച്ഛത
അതിനുശേഷം, മഹാശ്രേഷ്ഠനായ ദ്രോണൻ, അതേ ക്രമത്തിൽ ദുര്യോധനനും മറ്റ് ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെയും പരീക്ഷിക്കാൻ തുടങ്ങി.
അന്യാംശ്ച ശിഷ്യാന്ഭീമാദീന്രാജ്ഞശ്ചൈവാന്യദേശജാന്। യദാ ച സര്വേ തത്സര്വം പശ്യാമ ഇതി കുത്സിതാഃ
ഭീമനും മറ്റു ശിഷ്യന്മാരും മറ്റു ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള രാജാക്കന്മാരും ഇതെല്ലാം കണ്ടപ്പോൾ, നമുക്ക് ഇത് ലജ്ജാകരമാണെന്ന് തോന്നുന്നു.
തതോ ധനഞ്ജയം ദ്രോണഃ സ്മയമാനോഽഭ്യഭാഷത। ത്വയേദാനീം പ്രഹര്തവ്യമേതല്ലക്ഷ്യം വിലോക്യതാമ്
അപ്പോൾ ദ്രോണമുനി പുഞ്ചിരിയോടെ ധനഞ്ജയനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇപ്പോൾ നീ ഈ ലക്ഷ്യം നോക്കി അമ്പ് എറിയണം.'
മദ്വാക്യസമകാലം തേ മോക്തവ്യോഽത്ര ഭവേച്ഛരഃ। വിതത്യ കാര്മുകം പുത്ര തിഷ്ഠ താവന്മുഹൂര്തകമ്
'ഞാൻ പറയുന്ന സമയത്ത് തന്നെ നീ അമ്പ് വിടണം. അമ്പ് വലിച്ച്, മകനേ, ഒരു നിമിഷം കാത്തുനിൽക്കു.'
ഏവമുക്തഃ സവ്യസാചീ മണ്ഡലീകൃതകാര്മുകഃ। തസ്ഥൌ ഭാസം സമുദ്ദിശ്യ ഗുരുവാക്യപ്രചോദിതഃ
ഇങ്ങനെ ഗുരുവിന്റെ വാക്ക് കേട്ട്, സവ്യാസാചി അമ്പ് വലിച്ച് പക്ഷിയെ ലക്ഷ്യമാക്കി ഉറച്ചു നിന്നു.