ശരേണ വിദ്ധ്വാ മുദ്രാം താമൂര്ധ്വമാവാഹയത്പ്രഭുഃ। സ ശരം സമുപാദായ കൂപാദങ്ഗുലിവേഷ്ടനമ്
അവൻ അമ്പുകൊണ്ട് മുദ്രയെ തുളച്ച് മുകളിലേക്ക് വിളിച്ചു; അമ്പ് എടുത്ത് കിണറ്റിൽ നിന്ന് അമ്പിന്റെ ദണ്ഡത്തിൽ ചുറ്റിയ മുദ്ര പുറത്തെടുത്ത് കൊണ്ടുവന്നു.
ദദൌ തതഃ കുമാരാണാം വിസ്മിതാനാമവിസ്മിതഃ। മുദ്രികാമുദ്ധൃതാം ദൃഷ്ട്വാ തമാഹുസ്തേ കുമാരകാഃ
അവൻ അത്ഭുതപ്പെടാതെ തന്നെ, അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കുന്ന രാജകുമാരന്മാർക്ക് എടുത്തു തന്ന മുദ്ര കാണുമ്പോൾ, ആ ബാലന്മാർ അവനോട് പറഞ്ഞു:
അഭിവന്ദാമഹേ ബ്രഹ്മന്നൈതദന്യേഷു വിദ്യതേ। കോഽസി കസ്യാസി ജാനീമോ വയം കിം കരവാമഹേ
ബ്രാഹ്മണാ, ഞങ്ങൾ നിനക്കു വന്ദനം ചെയ്യുന്നു; ഇതുപോലെയുള്ളത് മറ്റൊരാളിലും ഇല്ല. നീ ആരാണ്? ആരുടെ ആണു? ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് പറയൂ.
ഏവമുക്തസ്തതോ ദ്രോണഃ പ്രത്യുവാച കുമാരകാന്। ആചക്ഷധ്വം ച ഭീഷ്മായ രൂപേണ ച ഗുണൈശ്ച മാമ്
അങ്ങനെ അവർ ചോദിച്ചപ്പോൾ ദ്രോണൻ രാജകുമാരന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'എന്റെ രൂപവും ഗുണങ്ങളും ഭീഷ്മനോട് പറഞ്ഞുകൊടൂ.'
തഥേത്യുക്ത്വാ ച ഗത്വാ ച ഭീഷ്മമൂചുഃ കുമാരകാഃ
'ശരി' എന്ന് പറഞ്ഞ്, അവർ ഭീഷ്മനോടു ചെന്നു പറഞ്ഞു.
ബ്രാഹ്മണസ്യ വചഃ കൃത്സ്നം തച്ച കര്മ തഥാവിധമ്। ഭീഷ്മഃ ശ്രുത്വാ കുമാരാണാം ദ്രോണം തം പ്രത്യജാനത
ബ്രാഹ്മണന്റെ മുഴുവൻ വാക്കുകളും ആ അത്ഭുതകരമായ പ്രവൃത്തിയും രാജകുമാരന്മാർ ഭീഷ്മനോട് പറഞ്ഞു; അതു കേട്ട ഭീഷ്മൻ അവനെ ദ്രോണൻ എന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
യുക്തരൂപഃ സ ഹി ഗുരുരിത്യേവമനുചിന്ത്യ ച। അഥൈനമാനീയ തദാ സ്വയമേവ സുസത്കൃതമ്
ഇവൻ ഗുരുവിനായി യോജിച്ചവനാണെന്ന് ഭീഷ്മൻ മനസ്സിൽ വിചാരിച്ചു; പിന്നെ അവനെ സ്വയം കൊണ്ടുവന്ന് വലിയ ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു.
പരിപപ്രച്ഛ നിപുണം ഭീഷ്മഃ ശസ്ത്രഭൃതാം വരഃ। ഹേതുമാഗമനേ തച്ച ദ്രോണഃ സര്വം ന്യവേദയത്
ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മൻ സൂക്ഷ്മമായി ചോദിച്ചു; ദ്രോണൻ തന്റെ വരവിന്റെ എല്ലാ കാരണങ്ങളും വിശദമായി പറഞ്ഞു.
മഹര്ഷേരഗ്നിവേശ്യസ്യ സകാശമഹമച്യുത। അസ്ത്രാര്ഥമഗമം പൂര്വം ധനുര്വേദജിഘൃക്ഷയാ
അച്യുതാ, ഞാൻ ഒരിക്കൽ മഹർഷിയായ അഗ്നിവേശ്യന്റെ അടുക്കൽ ആയുധവിദ്യ പഠിക്കാൻ, ധനുര്വേദം നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ച് പോയിരുന്നു.
ബ്രഹ്മചാരീ വിനീതാത്മാ ജടിലോ ബഹുലാഃ സമാഃ। അവസം സുചിരം തത്ര ഗുരുശുശ്രൂഷണേ രതഃ
ബ്രഹ്മചാരിയായി, സ്വയം നിയന്ത്രിച്ച മനസ്സോടെ, ജടയിട്ടു, ഞാൻ അവിടെ വർഷങ്ങളോളം ഗുരുവിനെ സേവിക്കാൻ താല്പര്യത്തോടെ കഴിഞ്ഞിരുന്നു.
പാഞ്ചാല്യോ രാജപുത്രശ്ച യജ്ഞസേനോ മഹാബലഃ। ഇഷ്വസ്ത്രഹേതോര്ന്യവസത്തസ്മിന്നേവ ഗുരൌ പ്രഭുഃ
പാഞ്ചാല്യനും മഹാബലനായ യജ്ഞസേനനും അമ്പെയ്ത്തിന്റെ കലകൾ പഠിക്കാൻ ആ ഗുരുവിന്റെ അടുക്കൽ തന്നെ താമസിച്ചു.
സ മേ തത്ര സഖാ ചാസീദുപകാരീ പ്രിയശ്ച മേ। തേനാഹം സഹ സംഗമ്യ വര്തയന്സുചിരം പ്രഭോ
അവിടെ അവൻ എന്റെ സുഹൃത്തും സഹായിയും പ്രിയങ്കരനുമായിരുന്നു; അവനോടൊപ്പം ഞാൻ ദീർഘകാലം സ്നേഹത്തോടെ കൂട്ടായ്മയിൽ കഴിഞ്ഞു.
ബാല്യാത്പ്രഭൃതി കൌരവ്യ സഹാധ്യയനമേവ ച। സ മേ സഖാ സദാ തത്ര പ്രിയവാദീ പ്രിയംകരഃ
കൗരവ്യ, ബാല്യകാലം മുതൽ ഞങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പഠിച്ചു; അവിടെ അവൻ എപ്പോഴും എന്റെ സുഹൃത്തായിരുന്നു, സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിക്കുകയും സന്തോഷം നൽകുകയും ചെയ്തു.
അബ്രവീദിതി മാം ഭീഷ്മ വചനം പ്രീതിവര്ധനമ്। അഹം പ്രിയതമഃ പുത്രഃ പിതുര്ദ്രോണ മഹാത്മനഃ
ഭീഷ്മൻ എന്നോട് സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ എന്റെ പിതാവായ മഹാത്മാവായ ദ്രോണന്റെ ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട മകനാണ്.'
അഭിഷേക്ഷ്യതി മാം രാജ്യേ സ പാഞ്ചാല്യോ യദാ തദാ। തദ്ഭോജ്യം ഭവതാ രാജ്യമര്ധം സത്യേന തേ ശപേ
'അവൻ എന്നെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്യുമ്പോൾ, സത്യമായി ഞാൻ ഉറപ്പുനൽകുന്നു, അപ്പോൾ രാജ്യം ഭുജിക്കാൻ അതിന്റെ പാതി നിനക്കായിരിക്കും.'
മമ ഭോഗാശ്ച വിത്തം ച ത്വദധീനം സുഖാനി ച। ഏവമുക്ത്വാഽഥ വവ്രാജ കൃതാസ്ത്രഃ പൂജിതോ മയാ
'എന്റെ ആനന്ദങ്ങളും സമ്പത്തും സുഖങ്ങളും എല്ലാം നിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലായിരിക്കും.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയ അവൻ, എന്റെ ആദരവോടെ, അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
തച്ച വാക്യമഹം നിത്യം മനസാ ധാരയംസ്തദാ। സോഽഹം പിതൃനിയോഗേന പുത്രലോഭാദ്യശസ്വിനീമ്
അവൻ പറഞ്ഞ ആ വാക്കുകൾ ഞാൻ എപ്പോഴും മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചു; പക്ഷേ പിതാവിന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം, മകനുണ്ടാകണമെന്ന ആഗ്രഹത്തിൽ, ഞാൻ അപമാനകരമായ ഒരു പ്രവൃത്തി ചെയ്തു.
ശാരദ്വതീം മഹാപ്രജ്ഞാമുപയേമേ മഹാവ്രതാമ്। അഗ്നിഹോത്രേ ച സത്രേ ച ദമേ ച സതതം രതാമ്
മഹാപ്രജ്ഞയുള്ള, വ്രതനിഷ്ഠയുള്ള, എപ്പോഴും അഗ്നിഹോത്രത്തിലും യാഗത്തിലും ആത്മനിയന്ത്രണത്തിലും ലീനയായ ശരദ്വതിയെ ഞാൻ വിവാഹം കഴിച്ചു.
ലേഭേ ച ഗൌതമീ പുത്രമശ്വത്ഥാമാനമൌരസമ്। ഭീമവിക്രമകര്മാണമാദിത്യസമതേജസമ്
ഗൗതമിയിൽ നിന്ന് എനിക്ക് അശ്വത്താമാനെന്ന ഒരു മകൻ ലഭിച്ചു; ഭീമനുപമമായ വീര്യവും സൂര്യനുപമമായ തേജസ്സും അവനിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.
പുത്രേണ തേന പ്രീതോഽഹം ഭരദ്വാജോ മയാ യഥാ। ഗോക്ഷീരം പിബതോ ദൃഷ്ട്വാ ധനിനസ്തത്ര പുത്രകാന്। അശ്വത്ഥാമാരുദദ്ബാലസ്തന്മേ സംദേഹയദ്ദിശഃ
അവൻ എന്നെപോലെ തന്നെ പിതാവായ ഭാരദ്വാജനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു; പക്ഷേ ധനികരുടെ മക്കൾ പശുവിന്റെ പാൽ കുടിക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, അശ്വത്താമാൻ ബാല്യത്തിൽ കരഞ്ഞു, അതു എന്റെ മനസ്സിനെ വേദനിപ്പിച്ചു.
ന സ്നാതകോഽവസീദേത വര്തമാനഃ സ്വകര്മസു। ഇതി സംചിന്ത്യ മനസാ തം ദേശം ബഹുശോ ഭ്രമന്
സ്വകാര്യ കര്മ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ദ്വിജൻ ദു:ഖത്തിലാകരുതെന്ന് ഞാൻ മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു; അതിനാൽ ആ പ്രദേശത്ത് ഞാൻ പലതവണ സഞ്ചരിച്ചു.
വിശുദ്ധണിച്ഛന്ഗാങ്ഗേയ ധര്മോപേതം പ്രതിഗ്രഹമ്। അന്താദന്തം പരിക്രമ്യ നാധ്യഗച്ഛം പയസ്വിനീമ്
പാപരഹിതവും ധർമ്മപരവും ശുദ്ധമായ ദാനങ്ങൾ തേടി ഞാൻ എല്ലായിടത്തും തിരഞ്ഞു; പക്ഷേ പാൽ നൽകുന്നവരെ എവിടെയും കണ്ടെത്താനായില്ല.
യവപിഷ്ടോദകേനൈനം ലോഭയേയം കുമാരകമ്। പീത്വാ പിഷ്ടരസം ബാലഃ ക്ഷീരം പീതം മയാഽപി ച
യവപ്പൊടിയും വെള്ളവും ചേർത്ത് ആ കുട്ടിയെ വഞ്ചിച്ചു; ആ പൊടിവെള്ളം കുടിച്ച ശേഷം, ബാലൻ 'ഞാനും പാൽ കുടിച്ചു' എന്ന് കരുതി.
നനര്തോത്ഥായ കൌരവ്യ ഹൃഷ്ടോ ബാല്യാദ്വിമോഹിതഃ। തം ദൃഷ്ട്വാ നൃത്യമാനം തു ബാലൈഃ പരിവൃതം സുതമ്
കൗരവ്യ, അതിനുശേഷം ആ ബാലൻ സന്തോഷത്തോടെ, ബാല്യത്തിന്റെ വഞ്ചനയിൽ ആഹ്ലാദിച്ച്, മറ്റു കുട്ടികളോടൊപ്പം ചുറ്റപ്പെട്ട് നൃത്തം ചെയ്തു.
ഹാസ്യതാമുപസംപ്രാപ്തം കശ്മലം തത്ര മേഽഭവത്। ദ്രോണം ധിഗസ്ത്വധനിനം യോ ധനം നാധിഗച്ഛതി
അത് കണ്ടപ്പോൾ എനിക്ക് ലജ്ജയും ദു:ഖവും തോന്നി; 'ധനം നേടാൻ കഴിയാത്ത ദ്രോണൻ എങ്ങനെ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നു' എന്ന് ഞാൻ മനസ്സിൽ കുറ്റപ്പെടുത്തി.
പിഷ്ടോദകം സുതോ യസ്യ പീത്വാ ക്ഷീരസ്യ തൃഷ്ണയാ। നൃത്യതിസ്മ മുദാവിഷ്ടഃ ക്ഷീരം പീതം മയാഽപ്യുത
പാൽ കിട്ടണമെന്ന ആഗ്രഹത്തിൽ, പൊടിവെള്ളം കുടിച്ച ശേഷം, 'ഞാനും പാൽ കുടിച്ചു' എന്ന് കരുതി സന്തോഷത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്യുന്നവന്റെ മകൻ ആരാണ്?
ഇതി സംഭാഷതാം വാചം ശ്രുത്വാ മേ ബുദ്ധിരച്യവത്। ആത്മാനം ചാത്മനാ ഗര്ഹന്മനസേദം വ്യചിന്തയമ്
അവർ തമ്മിൽ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്നത് കേട്ടപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് തളർന്നു; ഞാൻ തന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തി, ഹൃദയത്തിൽ ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചു.
അപി ചാഹം പുരാ വിപ്രൈര്വര്ജിതോ ഗര്ഹിതോ വസേ। പരോപസേവാം പാപിഷ്ഠാം ന ച കുര്യാം ധനേപ്സയാ
മുമ്പ് ബ്രാഹ്മണന്മാർ എന്നെ ഒഴിവാക്കി കുറ്റപ്പെടുത്തി; അതിനാൽ, ധനലോഭത്തിൽ പാപകരമായ മറ്റുള്ളവരുടെ സേവനം ഞാൻ ചെയ്യരുത്.
ഇതി മത്വാ പ്രിയം പുത്രം ഭീഷ്മാദായ തതോ ഹ്യഹമ്। പൂര്വസ്നേഹാനുരാഗിത്വാത്സദാരഃ സൌമകിം ഗതഃ
ഇങ്ങനെ വിചാരിച്ച്, എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട മകനായ ഭീഷ്മനെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, പഴയ സ്നേഹത്താലും ബന്ധത്താലും ഭാര്യയോടൊപ്പം ഞാൻ സൗമകിയിലെത്തിയിരുന്നു.
അഭിഷിക്തം തു ശ്രുത്വൈവ കൃതാര്ഥോഽസ്മീതി ചിന്തയന്। പ്രിയം സഖായം സുപ്രീതോ രാജ്യസ്ഥം സമുപാഗമമ്
അവനെ രാജാവായി അഭിഷേകം ചെയ്തെന്നു കേട്ടപ്പോൾ, എന്റെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയായെന്നു ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ വിചാരിച്ചു; രാജ്യം കൈവശമുള്ള എന്റെ പ്രിയസുഹൃത്ത് അടുത്ത് ചെന്നു കണ്ടു.