സ ക്രോധാമര്ഷജിഹ്മഭ്രൂഃ കഷായീകൃതലോചനഃ। ഐശ്വര്യമദസംപന്നോ ദ്രോണം രാജാഽബ്രവീദിദമ്
കോപവും അസൂയയും കൊണ്ട് കൂർത്ത ഭ്രൂകൂട്ടവും ചുവന്ന കണ്ണുകളും, അധികാരത്തിന്റെ അഭിമാനത്തിൽ മദിച്ച രാജാവ് ദ്രോണനോടു പറഞ്ഞു.
അകൃതേയം തവ പ്രജ്ഞാ ബ്രഹ്മന്നാതിസമഞ്ജസാ। യന്മാം വ്രവീഷി പ്രസഭം സഖാ തേഽഹമിതി ദ്വിജ
ബ്രാഹ്മണാ, നിന്റെ അഭിപ്രായം ശരിയല്ല; നീ എന്നോട് ബലാൽക്കാരം പോലെ 'ഞാൻ നിന്റെ സുഹൃത്താണ്' എന്ന് പറയുന്നത് യുക്തിയില്ലാത്തതാണ്."
ന ഹി രാജ്ഞാമുദീര്ണാനാമേവംഭൂതൈര്നരൈഃ ക്വചിത്। സഖ്യം ഭവതി മന്ദാത്മഞ്ശ്രിയാ ഹീനൈര്ധനച്യുതൈഃ
ഉയർന്ന രാജാക്കന്മാർക്ക് സമ്പത്തും ബലവും ഇല്ലാത്തവരുമായി സൗഹൃദം ഉണ്ടാകാറില്ല, അവരുമായി സൗഹൃദം ഉണ്ടാകാൻ കഴിയില്ല."
സൌഹൃദാന്യപി ജീര്യന്തേ കാലേന പരിജീര്യതഃ। സൌഹൃദം മേ ത്വയാ ഹ്യാസീത്പൂര്വം സാമര്ഥ്യബന്ധനമ്
സൗഹൃദങ്ങളും കാലക്രമേണ ക്ഷയിക്കുന്നു; മുമ്പ് നമുക്ക് സൗഹൃദം ഉണ്ടായിരുന്നത് ശേഷിയിലൂടെയായിരുന്നു."
ന സഖ്യമജരം ലോകേ ഹൃദി തിഷ്ഠതി കസ്യചിത്। കാമശ്ചൈതന്നാശയതി ക്രോധോ വൈനം രഹത്യുത
ലോകത്ത് ആരുടെയും ഹൃദയത്തില് സൗഹൃദം എന്നും പഴയതുപോലെ നിലനില്ക്കുന്നില്ല; ആഗ്രഹം അതിനെ നശിപ്പിക്കുന്നു, കോപം തീര്ച്ചയായും വേര്പെടുത്തുന്നു.
മൈവം ജീര്ണമുപാസ്സ്വ ത്വം സഖ്യം ഭവദുപാധികൃത്। ആസീത്സഖ്യം ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ ത്വയാ മേഽര്ഥനിബന്ധനമ്
നീ തന്നെ അതിന്റെ പരിധി വെച്ച ഈ പഴയ സൗഹൃദത്തില് ഇനി പിടിച്ചിരിയേണ്ട; ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഞങ്ങളുടെ സൗഹൃദം ഒരിക്കല് ഉണ്ടായിരുന്നതു ശരിയാണ്, പക്ഷേ അതു സ്വാര്ത്ഥത കൊണ്ടായിരുന്നു.
ന ദരിദ്രോ വസുമതോ നാവിദ്വാന്വിദുഷഃ സഖാ। ന ശൂരസ്യ സഖാ ക്ലീബഃ സഖിപൂര്വം കിമിഷ്യതേ
ധനികന്ക്ക് ദരിദ്രന് സ്നേഹിതനല്ല, പണ്ഡിതന്ക്ക് അജ്ഞാനിയും അല്ല; വീരന്ക്ക് ഭീരുവും സ്നേഹിതനല്ല—പഴയ സൗഹൃദം എന്തിനാണ് ഉപകാരപ്പെടുന്നത്?
യയോരേവ സമം വിത്തം യയോരേവ സമം ശ്രുതമ്। തയോര്വിവാഹഃ സഖ്യം ച ന തു പുഷ്ടവിപുഷ്ടയോഃ
സമ്പത്ത് സമവും വിജ്ഞാനം സമവും ഉള്ളവര്ക്കിടയിലാണ് വിവാഹവും സൗഹൃദവും യോജിക്കുന്നത്; സമ്പന്നനും ദരിദ്രനും തമ്മില് അല്ല.
നാശ്രോത്രിയഃ ശ്രോത്രിയസ്യ നാരഥീ രഥിനഃ സഖാ। നാരാജാ പാര്ഥിവസ്യാപി സഖിപൂര്വം കിമിഷ്യതേ
വേദപഠനം ചെയ്യാത്തവന് വേദപണ്ഡിതന്ക്ക് സ്നേഹിതനല്ല, രഥമില്ലാത്തവന് രഥവാന്റെ സ്നേഹിതനല്ല; രാജാവിന് പോലും മറ്റൊരു രാജാവുമായി സൗഹൃദം ഇല്ല—പഴയ സൗഹൃദം എന്തിനാണ് ഉപകാരപ്പെടുന്നത്?
ദ്രുപദേനൈവമുക്തസ്തു ഭാരദ്വാജഃ പ്രതാപവാന്। മുഹൂര്തം ചിന്തയിത്വാ തു മന്യുനാഽഭിപരിപ്ലുതഃ
ഇങ്ങനെ ദ്രുപദന് പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ശക്തനായ ഭാരദ്വാജന് ഒരു നിമിഷം ആലോചിച്ച് കോപത്തില് മുങ്ങി.
സ വിനിശ്ചിത്യ മനസാ പാഞ്ചാല്യം പ്രതിബുദ്ധിമാന്। `ശിഷ്യൈഃ പരിവൃതഃ ശ്രീമാന്പുത്രേണ സഹിതസ്തഥാ
അവന് മനസ്സില് ഉറപ്പാക്കി, തന്റെ ശിഷ്യന്മാരും മകനും കൂടെ ചേര്ന്ന്, പാഞ്ചാലരാജാവിനോട് സമീപിച്ചു.
ജഗാമ കുരുമുഖ്യാനാം നാഗരം നാഗസാഹ്വയമ്। താം പ്രതിജ്ഞാം പ്രതിജ്ഞായ യാം കര്താ നചിരാദിവ
അവന് തന്റെ വാഗ്ദാനം പാലിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പു നല്കി, കുരുക്കളുടെ പ്രധാന നഗരമായ നാഗസാഹ്വയത്തിലേക്ക് ഉടന് യാത്രയായി.
സ നാഗപുരമാഗമ്യ ഗൌതമസ്യ നിവേശനേ। ഭാരദ്വാജോഽവസത്തത്ര പ്രച്ഛന്നം ദ്വിജസത്തമഃ
നാഗപുരത്തില് എത്തി, ഭാരദ്വാജന് എന്ന ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠന് ഗൗതമന്റെ വീട്ടില് ഒളിച്ചിരുത്തി താമസിച്ചു.
തതോഽസ്യ തനുജഃ പാര്ഥാന്കൃപസ്യാനന്തരം പ്രഭുഃ। അസ്ത്രാണി ശിക്ഷയാമാസ നാബുധ്യന്ത ച തം ജനാഃ
അതിനുശേഷം, കൃപന് ശേഷം, ഭാരദ്വാജന് പാര്ഥന്മാരെ ആയുധവിദ്യ പഠിപ്പിച്ചു; ആരും അവനെ തിരിച്ചറിയില്ലായിരുന്നു.
ഏവം സ തത്ര ഗൂഢാത്മാ കംചിത്കാലമുവാസ ഹ। കുമാരാസ്ത്വഥ നിഷ്ക്രമ്യ സമേതാ ഗജസാഹ്വയാത്
ഇങ്ങനെ അവന് അവിടെയൊളിച്ചുനില്ക്കെ കുറേ നാള് കഴിഞ്ഞു; പിന്നെ രാജകുമാരന്മാര് എല്ലാവരും ചേര്ന്ന് ഗജസാഹ്വയത്തില് നിന്ന് പുറത്തേക്കു പോയി.
ക്രീഡന്തോ വീടയാ തത്ര വീരാഃ പര്യചരന്മുദാ। `തേഷാം സംക്രീഡമാനാനാമുദപാനേഽങ്ഗുലീയകമ്
അവിടെ വീണ്ടു കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന വീരന്മാര് സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിച്ചു; കളിക്കുമ്പോള് അവരുടെ ഒരു മോതിരം കിണറ്റില് വീണു.
പപാത ധര്മപുത്രസ്യ വീടാ തത്രൈവ ചാപതത്। ഗര്താന്ബുനാ പ്രതിച്ഛന്നം താരാരൂപമിവാമ്ബരേ
ധര്മപുത്രന്റെ പന്തും അവിടെ തന്നെ, ആഴമുള്ള ഒളിഞ്ഞ കുഴിയില് വീണു; ആ പന്ത് ആകാശത്തിലെ നക്ഷത്രംപോലെ തിളങ്ങി.
ദൃഷ്ട്വാ ചൈതേ കുമാരാശ്ച തം യത്നാത്പര്യവാരയന്।' തതസ്തേ യത്നമാതിഷ്ഠന്വീടാമുദ്ധര്തുമാദൃതാഃ। ന ച തേ പ്രത്യയദ്യന്ത കര്മ വീടോപലബ്ധയേ
അത് കണ്ട രാജകുമാരന്മാര് അതു തിരികെ എടുക്കാന് ആഗ്രഹത്തോടെ ശ്രമിച്ചു; പലതവണ ശ്രമിച്ചിട്ടും പന്ത് കിട്ടാന് സാധിച്ചില്ല.
തതോഽന്യോന്യമവൈക്ഷന്ത വ്രീഡയാവനതാനനാഃ। തസ്യാ യോഗമവിദന്തോ ഭൃശം ചോത്കണ്ഠിതാഭവന്
ശ്രമം ഫലിക്കാതിരുന്നതില് ലജ്ജയോടെ മുഖം താഴ്ത്തി, അവര് പരസ്പരം നോക്കി; അതു എങ്ങനെ എടുക്കണമെന്ന് അറിയാതെ വലിയ ഉത്കണ്ഠയിലായി.
തേഽപശ്യന്ബ്രാഹ്മണം ശ്യാമമാപന്നം പലിതം കൃശമ്। കൃത്യവന്തമദൂരസ്ഥമഗ്നിഹോത്രപുരസ്കൃതമ്
അവര് അകലെ അഗ്നിഹോത്രം നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന, കറുത്ത നിറമുള്ള, വയസ്സായ, ക്ഷീണിച്ച ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ കണ്ടു.
തേ തം ദൃഷ്ട്വാ മഹാതമാനമുപഗമ്യ കുമാരകാഃ। ഭഗ്നോത്സാഹക്രിയാത്മാനോ ബ്രാഹ്മണം പര്യവാരയന്
ആ മഹാനായ മനുഷ്യനെ കണ്ട രാജകുമാരന്മാര്, ഉത്സാഹം നഷ്ടപ്പെട്ട്, അവനെ സമീപിച്ചു ചുറ്റിനില്ക്കുകയായിരുന്നു.
അഥ ദ്രോണഃ കുമാരാംസ്താന്ദൃഷ്ട്വാ കത്യവശസ്തദാ। പ്രഹസ്യ മന്ദം പൈശല്യാദഭ്യഭാഷത വീര്യവാന്
അപ്പോള് പാഞ്ചാലദേശത്തുനിന്ന് വന്ന വീര്യശാലിയായ ദ്രോണന്, അവരെ സഹായം തേടാതെ, മന്ദഹാസത്തോടെ നോക്കി സംസാരിച്ചു.
അഹോ വോ ധിഗ്ബലം ക്ഷാത്രം ധിഗേതാം വഃ കൃതാസ്ത്രതാമ്। ഭരതസ്യാന്വയേ ജാതാ യേ വീടാം നാധിഗച്ഛത
അയ്യോ, നിങ്ങളുടെ വീരത്വത്തിലും ആയുധവിദ്യയിലും എനിക്ക് ലജ്ജ തോന്നുന്നു! ഭാരതവംശത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും, ഒരു ചെറിയ വിജയവും നേടാൻ നിങ്ങള്ക്ക് കഴിഞ്ഞില്ലല്ലോ.
വീടാം ച മുദ്രികാം ചൈവ ഹ്യഹമേതദപി ദ്വയമ്। ഉദ്ധരേയമിഷീകാഭിര്ഭോജനം മേ പ്രദീയതാമ്
ഞാൻ തന്നെയാണ് ഈ വിജയവും മുദ്രയും ഇഷികകളെ അമ്പാക്കി എടുത്തു തരിക. അതിനാൽ എനിക്ക് ഭക്ഷണം കൊടുക്കണം.
തതോഽബ്രവീത്തദാ ദ്രോണം കുന്തീപുത്രോ യുധിഷ്ഠിരഃ। കൃപസ്യാനുമതേ ബ്രഹ്മന്ഭിക്ഷാമാപ്നുഹി ശാശ്വതീമ്
അപ്പോൾ കുന്തിദേവിയുടെ മകൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ദ്രോണനോടു പറഞ്ഞു: 'കൃപയുടെ സമ്മതത്തോടെ, ബ്രാഹ്മണാ, നീ എപ്പോഴും ഭിക്ഷ നേടുക.'
ഏഷാ മുഷ്ടിരിഷീകാണാം മയാഽസ്ത്രേണാഭിമന്ത്രിതാ
ഇവിടെ ഞാൻ മന്ത്രം ചൊല്ലി ആയുധമാക്കിയ ഒരു കയ്യിൽ നിറയെ ഇഷികകൾ ഉണ്ട്.
അസ്യാ വീര്യം നിരീക്ഷധ്വം യദന്യേഷു ന വിദ്യതേ। വേത്സ്യാമീഷികയാ വീടാം താമിഷീകാം തഥാഽന്യയാ
ഇതിന്റെ ശക്തി നിങ്ങൾ കാണൂ; മറ്റൊന്നിലും ഇതുപോലെയുള്ളത് ഇല്ല. ഞാൻ ഒരു ഇഷികകൊണ്ട് വിജയവും, മറ്റൊന്ന് കൊണ്ട് മുദ്രയും എടുത്തു തരാം.
തതോ യഥോക്തം ദ്രോണേന തത്സര്വം കൃതമഞ്ജസാ
അതിനുശേഷം ദ്രോണൻ പറഞ്ഞതുപോലെ എല്ലാം ഉടൻ തന്നെ ചെയ്തു.
തദവേക്ഷ്യ കുമാരാസ്തേ വിസ്മയോത്ഫുല്ലലോചനാഃ। ആശ്ചര്യമിദമത്യന്തമിതി മത്വാ വചോഽബ്രുവന്
അത് കണ്ട രാജകുമാരന്മാർ അത്ഭുതത്തോടെ കണ്ണുകൾ വടിച്ചു: 'ഇത് അത്യന്തം അത്ഭുതകരമാണ്!' എന്ന് വിചാരിച്ച് അവർ പറഞ്ഞു.
മുദ്രികാമണി വിപ്രര്ഷേ ശീധ്രമേതാം സമുദ്ധരഥ
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, ഈ മുദ്രാമണിയെ വേഗത്തിൽ എടുത്തു തരിക.