പ്രത്യാഖ്യാനം ച കൃഷ്ണസ്യ രാജ്ഞാ ദുര്യോധനേന വൈ। ശമാര്ഥേ യാചമാനസ്യ പക്ഷയോരുഭയോര്ഹിതമ്
അവിടെ, ഇരുവശത്തെയും ഭാവുകം ആഗ്രഹിച്ച് സമാധാനം അപേക്ഷിച്ച കൃഷ്ണന്റെ അപേക്ഷ രാജാവ് ദുര്യോധനൻ നിരസിച്ച കഥയും പറയുന്നു.
ദമ്ഭോദ്ഭവസ്യ ചാഖ്യാനമത്രൈവ പരികീര്തിതമ്। വരാന്വേഷണമത്രൈവ മാതലേശ്ച മഹാത്മനഃ
അവിടെയും, ദംഭോദ്ഭവന്റെ കഥയും മഹാത്മാവായ മാതലിയുടെ വരം തേടലും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
മഹര്ഷേശ്ചാപി ചരിതം കഥിതം ഗാലവസ്യ വൈ। വിദുലായാശ്ച പുത്രസ്യ പ്രോക്തം ചാപ്യനുശാസനമ്
മഹർഷിയായ ഗാലവന്റെ കഥയും, വിദുലയുടെ മകനോട് പറഞ്ഞ ഉപദേശവും അവിടെ പറയുന്നു.
കര്ണദുര്യോധനാദീനാം ദുഷ്ടം വിജ്ഞായ മന്ത്രിതമ്। യോഗേശ്വരത്പം കൃഷ്ണേന യത്ര രാജ്ഞാം പ്രദര്ശിതമ്
കർണനും ദുര്യോധനനും മറ്റുള്ളവരും ദുഷ്ടമായി ആലോചിച്ചതു കണ്ട് യോഗേശ്വരനായ കൃഷ്ണൻ അതെല്ലാം രാജാക്കന്മാർക്ക് വെളിപ്പെടുത്തി.
രഥമാരോപ്യ കൃഷ്ണേന യത്ര കര്ണോഽനുമന്ത്രിതഃ। ഉപായപൂര്വം ശൌടീര്യാത്പ്രത്യാഖ്യാതശ്ച തേന സഃ
അവിടെ, കൃഷ്ണൻ കർണനെ രഥത്തിൽ ഇരുത്തി പലവിധമായി മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, കർണൻ തന്റെ വിശ്വാസം കാരണം അതിനെ നിരസിച്ചു.
ആഗമ്യ ഹാസ്തിനപുരാദുപപ്ലാവ്യമരിംദമഃ। പാണ്ഡവാനാം യഥാവൃത്തം സര്വമാഖ്യാതവാന്ഹരിഃ
ഹസ്തിനപുരത്തിൽ നിന്ന് ഉപപ്ലവ്യത്തിലേക്ക് എത്തിയ ഹരി, പാണ്ഡവന്മാരോട് സംഭവിച്ച എല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞു.
തേ തസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ മന്ത്രയിത്വാ ച യദ്ധിതമ്। സാങ്ഗ്രാമികം തതഃ സര്വം സഞ്ജം ചക്രുഃ പരംതപാഃ
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, എന്ത് ഉത്തമമെന്നു ആലോചിച്ച്, ശത്രുക്കളെ തോൽപ്പിച്ച പാണ്ഡവന്മാർ യുദ്ധത്തിനുള്ള ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങി.
തതോ യുദ്ധായ നിര്യാതാ നരാശ്വരഥദന്തിനഃ। നഗരാദ്ധാസ്തിനപുരാദ്വലസംഖ്യാനമേവച
അതിനുശേഷം, ഹസ്തിനപുരം നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുരുഷന്മാരും കുതിരകളും രഥങ്ങളും ആനകളും യുദ്ധത്തിനായി പുറപ്പെട്ടു; അവരുടെ എണ്ണം വിശദമായി പറയുന്നു.
യത്ര രാജ്ഞാ ഹ്യുലൂകസ്യ പ്രേഷണം പാമ്ഡവാന്പ്രതി। ശ്വോഭാവിനി മഹായുദ്ധേ ദൌത്യേന കൃതവാന്പ്രഭുഃ
അവിടെ, മഹായുദ്ധം നടക്കാൻ പോകുന്ന ദിവസം, രാജാവ് ഉലൂകനെ ദൂതനായി പാണ്ഡവന്മാരോടു സന്ദേശം നൽകാൻ അയച്ചു.
രഥാതിരഥസംഖ്യാനമമ്ബോപാഖ്യാനമേവ ച। ഏതത്സുബഹുവൃത്താന്തം പഞ്ചമം പര്വ ഭാരതേ
രഥസേനാപതികളും മഹാരഥികളും എണ്ണുകയും, അംബയുടെ കഥയും ഇവിടെ പറയുന്നു; ഇങ്ങനെ നിരവധി സംഭവങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഭാരതത്തിലെ അഞ്ചാം ഭാഗം സമാപിക്കുന്നു.
ഉദ്യോഗപര്വ നിര്ദിഷ്ടം സന്ധിവിഗ്രഹമിശ്രിതമ്। അധ്യായാനാം ശതം പ്രോക്തം ഷഡശീതിര്മഹര്ഷിണാ
ഉദ്യോഗപർവ്വത്തിൽ സമാധാനവും യുദ്ധവും ചേർന്നിരിക്കുന്നു. മഹർഷി പറഞ്ഞതുപോലെ, ഇതിൽ നൂറിനും എൺപത്താറിനും അദ്ധ്യായങ്ങൾ ഉണ്ട്.
ശ്ലോകാനാം ഷട് സഹസ്രാണി താവന്ത്യേവ ശതാനി ച। ശ്ലോകാശ്ച നവതിഃ പ്രോക്താസ്തഥൈവാഷ്ടൌ മഹാത്മനാ
മഹാത്മാവ് പറഞ്ഞതുപോലെ, ഈ ഭാഗത്തിൽ ആറ് ആയിരത്തി തൊണ്ണൂറ്റിയെട്ട് ശ്ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്, കൂടാതെ തൊണ്ണൂറ്റിയെട്ട് കൂടി ഉണ്ട്.
വ്യാസേനോദാരമതിനാ പര്വണ്യസ്മിംസ്തപോധനാഃ। അതഃ പരം വിചിത്രാര്ഥം ഭീഷ്മപര്വ പ്രചക്ഷതേ
ഉദാരബുദ്ധിയായ വ്യാസൻ ഈ ഭാഗം രചിച്ചു, മഹാത്മാക്കളേ. ഇതിന് ശേഷം, ഭീഷ്മപർവ്വം അതിന്റെ വൈവിധ്യമാർന്ന വിഷയങ്ങളോടെ വിവരിക്കുന്നു.
ജമ്ബൂഖണ്ഡവിനിര്മാണം യത്രോക്തം സംജയേന ഹ। യത്ര യൌധിഷ്ഠിരം സൈന്യം വിഷാദമഗമത്പരമ്
ഇതിൽ, സഞ്ജയൻ ജംബൂദ്വീപിന്റെ രൂപം വിവരിക്കുന്നു. അവിടെ യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ സൈന്യം വലിയ ദുഃഖത്തിൽ ആകുന്നു.
യത്ര യുദ്ധമഭൂദ്ധോരം ദസാഹാനി സുദാരുണമ്। കശ്മലം യത്ര പാര്ഥസ്യ വാസുദേവോ മഹാമതിഃ
അവിടെ പത്ത് ദിവസം നീണ്ടു നിന്ന ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടന്നു. അവിടെ മഹാബുദ്ധിയായ വാസുദേവൻ അർജുനന്റെ മനസ്സിലെ ആശങ്ക നീക്കി.
മോഹജം നാശയാമാസ ഹേതുഭിര്മോക്ഷദര്ശിഭിഃ। സമീക്ഷ്യാദോക്ഷജഃ ക്ഷിപ്രം യുധിഷ്ഠിരഹിതേ രതഃ
അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള മോഹം മോക്ഷം കാണുന്നവരുടെ ഉപദേശങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച്, യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ ഭാവി ചിന്തിച്ച്, വാസുദേവൻ അതിജീവിച്ചു.
രഥാദാപ്ലുത്യ വേഗേന സ്വയം കൃഷ്ണ ഉദാരധീഃ। പ്രതോദപാണിരാധാവദ്ഭീഷ്മം ഹന്തും വ്യപേതഭീഃ
അപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ, ഉദാരബുദ്ധിയോടെ, രഥത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ചാടിയിറങ്ങി, ചവിട്ടുപിടിച്ച് ഭീഷ്മനെ കൊല്ലാൻ ഭയമില്ലാതെ ഓടി.
വാക്യപ്രതോദാഭിഹതോ യത്ര കൃഷ്ണേന പാണ്ഡവഃ। ഗാണ്ഡീവധന്വാ സമരേ സര്വശസ്ത്രഭൃതാം വരഃ
അവിടെ കൃഷ്ണന്റെ വാക്കുകൾ ചവിട്ടുപോലെ അർജുനനെ തട്ടിയപ്പോൾ, ഗാണ്ഡീവധാരിയായ പാണ്ഡവൻ, യുദ്ധത്തിൽ എല്ലാ ധാരാളരിലും മുൻപിലായിരുന്നു.
ശിഖണ്ഡിനം പുരസ്കൃത്യ യത്ര പാര്ഥോ മഹാധനുഃ। വിനിഘ്നന്നിശിതൈര്ബാണൈ രഥാദ്ഭീഷ്മമപാതയത്
അവിടെ, അർജുനൻ ശക്തമായ വില്ലുമായി ശിഖണ്ഡിയെ മുന്നിൽ വെച്ച്, കൂർമുനയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് ഭീഷ്മനെ രഥത്തിൽ നിന്ന് വീഴ്ത്തി.
ശരതല്പഗതശ്ചൈവ ഭീഷ്മോ യത്ര ബഭൂവ ഹ। ഷഷ്ഠമേതത്സമാഖ്യാതം ഭാരതേ പര്വ വിസ്തൃതമ്
അവിടെ ഭീഷ്മൻ അമ്പുകളുടെ കിടക്കയിൽ കിടന്നു. ഇതാണ് ഭാരതത്തിൽ വിശദമായി പറഞ്ഞ ആറാമത്തെ പർവ്വം.
അധ്യായാനാം ശതം പ്രോക്തം തഥാ സപ്തദശാപരേ। പഞ്ച ശ്ലോകസഹസ്രാണി സംഖ്യയാഷ്ടൌ ശതാനി ച
ഇതിൽ നൂറും പതിനേഴും അദ്ധ്യായങ്ങൾ ഉണ്ട്, കൂടാതെ അയ്യായിരത്തി എൺനൂറ്റി അമ്പത് ശ്ലോകങ്ങൾ ഉണ്ട്.
ശ്ലോകാശ്ച ചതുരാശീതിരസ്മിന്പര്വണി കീര്തിതാഃ। വ്യാസേന വേദവിദുഷാ സംഖ്യാതാ ഭീഷ്മപര്വണി
ഭീഷ്മപർവ്വത്തിൽ, വേദങ്ങൾ അറിയുന്ന വ്യാസൻ എണ്ണിയതുപോലെ, എൺപത്തിനാലു ശ്ലോകങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
ദ്രോണപര്വ തതശ്ചിത്രം ബഹുവൃത്താന്തമുച്യതേ। സൈനാപത്യേഽഭിഷിക്തോഽഥ യത്രാചാര്യഃ പ്രതാപവാന്
അതിന് ശേഷം, വൈവിധ്യമാർന്ന സംഭവങ്ങളുള്ള ദ്രോണപർവ്വം വിവരിക്കുന്നു. അവിടെ ആചാര്യൻ സൈന്യാധിപതിയായി നിയമിക്കപ്പെട്ടു.
ദുര്യോധനസ്യ പ്രീത്യര്ഥം പ്രതിജജ്ഞേ മഹാസ്ത്രവിത്। ഗ്രഹണം ധര്മരാജസ്യ പാണ്ഡുപുത്രസ്യ ധീമതഃ
ദുര്യോധനന്റെ സന്തോഷത്തിനായി, ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ആചാര്യൻ, ധർമ്മരാജനായ പാണ്ഡുവിന്റെ മകനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ പിടികൂടുമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തു.
യത്ര സംശപ്തകാഃ പാര്ഥമപനിന്യൂ രണാജിരാത്। ഭഗദത്തോ മഹാരാജോ യത്ര ശക്രസമോ യുധി
അവിടെ സംശപ്തകർ അർജുനനെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് മാറ്റി. അവിടെ യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രനോടു തുല്യനായ ഭഗദത്തൻ രാജാവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
സുപ്രതീകേന നാഗേന സ ഹി ശാന്തഃ കിരീടിനാ। യത്രാഭിമന്യും ബഹവോ ജഘ്നുരേകം മഹാരഥാഃ
അവൻ സുപ്രതീക എന്ന മഹാനായ ആനയുമായി കിരീടധാരിയാൽ കീഴടക്കപ്പെട്ടു. അവിടെ അനേകം മഹാരഥികൾ ഒരുമിച്ച് അബിമന്യുവിനെ, ഒറ്റയ്ക്ക് യുദ്ധം ചെയ്തവനെ, കൊല്ലുകയും ചെയ്തു.
ജയദ്രഥമുഖാ ബാലം ശൂരമപ്രാപ്തയൌവനമ്। ഹതേഽഭിമന്യൌ ക്രുദ്ധേന യത്ര പാര്ഥേന സംയുഗേ
ജയദ്രഥൻ മുന്നിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ, അവർ ബാലനും ധീരനും ആയ അബിമന്യുവിനെ, യൗവനം പ്രാപിക്കാതിരുന്നവനെ, കൊല്ലുകയും ചെയ്തു. അബിമന്യു കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, യുദ്ധത്തിൽ അർജുനൻ ക്രുദ്ധനായി.
അക്ഷൌഹിണീഃ സപ്ത ഹത്വാ ഹതോ രാജാ ജയദ്രഥഃ। യത്ര ഭീമോ മഹാബാഹുഃ സാത്യകിശ്ച മഹാരഥഃ
ഏഴ് അക്ഷൗഹിണികൾ അർജുനൻ കൊല്ലുകയും, രാജാവായ ജയദ്രഥൻ അവിടെ അർജുനൻ കൊല്ലുകയും ചെയ്തു. അവിടെ മഹാബാഹുവായ ഭീമനും മഹാരഥിയായ സത്യകിയും ഉണ്ടായിരുന്നു.
അന്വേഷണാര്ഥം പാര്ഥസ്യ യുധിഷ്ഠിരനൃപാജ്ഞയാ। പ്രവിഷ്ടൌ ഭാരതീം സേനാമപ്രധൃഷ്യാം സുരൈരപി
പാർഥനെ അന്വേഷിക്കാൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, രണ്ടുപേർ ഭാരതസേനയിൽ കടന്നു, ദേവന്മാർക്കുപോലും അതിജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത സേനയിലേക്കാണ് അവർ പോയത്.
സംശപ്തകാവശേഷം ച കൃതം നിഃശേഷമാഹവേ। സംശപ്തകാനാം വീരാണാം കോട്യോ നവ മഹാത്മനാമ്
സംശപ്തകർ എന്നവരുടെ ശേഷിച്ചവരെ യുദ്ധത്തിൽ പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിച്ചു; മഹാത്മാക്കളായ സംശപ്തക വീരന്മാരുടെ ഒമ്പത് കോടി പേർ അന്നേദിവസം വീണുപോയി.