അര്ഹതസ്തസ്യ കൃത്യാനി ശതശൃങ്ഗനിവാസിനഃ। താപസാ വിധിവച്ചക്രുശ്ചാരണാ ഋഷിഭിഃ സഹ
ശതശൃംഗത്തിൽ വസിക്കുന്ന ആദരണീയരായ തപസ്സുകാർ, ചാരണന്മാരും മഹർഷിമാരുമായി ചേർന്ന്, വേണ്ട എല്ലാ ചടങ്ങുകളും നിർവഹിച്ചു.
പാണ്ഡോരുപരമം ദൃഷ്ട്വാ ദേവകല്പാ മഹര്ഷയഃ। തതോ മന്ത്രവിദഃ സര്വേ മന്ത്രയാംചക്രിരേ മിഥഃ
പാണ്ഡുവിന്റെ മരണത്തെ കണ്ട ദൈവസദൃശമായ മഹർഷിമാർ, മന്ത്രജ്ഞന്മാരായ എല്ലാവരും തമ്മിൽ ആലോചിച്ചു.
ഹിത്വാ രാജ്യം ച രാഷ്ട്രം ച സ മഹാത്മാ മഹായശാഃ। അസ്മിംസ്ഥാനേ തപസ്തപ്ത്വാ താപസാഞ്ശരണം ഗതഃ
അവൻ രാജ്യവും ദേശവും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഈ സ്ഥലത്ത് തപസ്സു ചെയ്തു, തപസ്സുകാരുടെ സംരക്ഷണം തേടി.
സ ജാതമാത്രാന്പുത്രാംശ്ച ദാരാംശ്ച ഭവതാമിഹ। പ്രാദായോപനിധിം രാജാ പാണ്ഡുഃ സ്വര്ഗമിതോ ഗതഃ
ഇവിടെ ജനിച്ച മക്കളെയും ഭാര്യമാരെയും നിങ്ങൾക്കു ഏല്പിച്ച്, രാജാവായ പാണ്ഡു ഈ ലോകം വിട്ട് സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കു പോയി.
തസ്യേമാനാത്മജാന്ദേഹം ഭാര്യാം ച സുമഹാത്മനഃ। സ്വരാഷ്ട്രം ഗൃഹ്യ ഗച്ഛാമോ ധര്മ ഏഷ ഹി നഃ സ്മൃതഃ
ആ മഹാത്മാവിന്റെ മക്കളെയും ശരീരത്തെയും ഭാര്യയെയും, അവന്റെ സ്വന്തം രാജ്യത്തെയും നാം എടുത്തു പോകാം; ഇതാണ് ഞങ്ങൾ ഓർക്കുന്ന ധർമ്മം.
തേ പരസ്പരമാമന്ത്ര്യ ദേവകല്പാ മഹര്ഷയഃ। പാണ്ഡോഃ പുത്രാന്പുരസ്കൃത്യ നഗരം നാഗസാഹ്വയമ്
അങ്ങനെ പരസ്പരം ആലോചിച്ച ദൈവസദൃശമായ മഹർഷിമാർ, പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കളെ മുന്നിൽ വെച്ച്, നാഗസാഹ്വയമെന്ന നഗരത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.
ഉദാരമനസഃ സിദ്ധാ ഗമനേ ചക്രിരേ മനഃ। ഭീഷ്മായ പണ്ഡവാന്ദാതും ധൃതരാഷ്ട്രായ ചൈവ ഹി
ഉദാരഹൃദയമുള്ള ആ സിദ്ധന്മാർ, പാണ്ഡവരെ ഭീഷ്മനും ധൃതരാഷ്ട്രനും നൽകാൻ മനസ്സിൽ തീരുമാനിച്ചു.
തസ്മിന്നേവ ക്ഷണേ സര്വേ താനാദായ പ്രതസ്ഥിരേ। പാണ്ഡോര്ദാരാംശ്ച പുത്രാംശ്ച ശരീരേ തേ ച താപസാഃ
അത് തന്നെയായ കണക്കിൽ, അവർ എല്ലാവരും പാണ്ഡുവിന്റെ ഭാര്യമാരെയും മക്കളെയും കൂട്ടി, ആ തപസ്സുകാരും കൂടെ പുറപ്പെട്ടു.
സുഖിനീ സാ പുരാ ഭൂത്വാ സതതം പുത്രവത്സലാ। പ്രപന്നാ ദീര്ഘമധ്വാനം സംക്ഷിപ്തം തദമന്യത
മുന്പ് എന്നും സന്തോഷത്തോടെയും മക്കളോടുള്ള സ്നേഹത്തോടെയും ആയിരുന്ന അവൾ, ഇപ്പോൾ ദീർഘമായ യാത്രയിൽ കയറി, അതു അവൾക്കു ചെറിയതായിപ്പോലെയായി തോന്നി.
സാ ത്വദീര്ഘേണ കാലേന സംപ്രാപ്താ കുരുജാങ്ഗലമ്। വര്ധമാനപുരദ്വാരമാസസാദ യശസ്വിനീ
അങ്ങനെ ദീർഘകാലം കഴിഞ്ഞ്, ആ പ്രശസ്തയായ സ്ത്രീ കുരുക്ഷേത്രത്തിലും വർദ്ധമാനപുരത്തിന്റെ വാതിലിലും എത്തി.
ദ്വാരിണം താപസാ ഊചൂ രാജാനം ച പ്രകാശയ। തേ തു ഗത്വാ ക്ഷണേനൈവ സഭായാം വിനിവേദിതാഃ
തപസ്സുകാർ വാതില്ക്കാരനോടു പറഞ്ഞു: 'രാജാവിനോട് ഞങ്ങളെ അറിയിക്കൂ.' ഉടനെ അവർ അകത്തു ചെന്നു, സഭയിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ടു.
തം ചാരണസഹസ്രാണാം മുനീനാമാഗമം തദാ। ശ്രുത്വാ നാഗപുരേ നൄണാം വിസ്മയഃ സമപദ്യത
ആ സമയത്ത് ആയിരക്കണക്കിന് തപസ്സുകാരും മുനിമാരും എത്തിയ വിവരം കേട്ട്, നാഗപുരത്തിലെ ജനങ്ങൾ അത്ഭുതത്തോടെ നിറഞ്ഞു.
മുഹൂര്തോദിത ആദിത്യേ സര്വേ ബാലപുരസ്കൃതാഃ। സദാരാസ്താപസാന്ദ്രഷ്ടും നിര്യയുഃ പുരവാസിനഃ
കുറെ നേരം സൂര്യൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ, കുട്ടികളെ മുന്നിൽ നിർത്തി, കുടുംബത്തോടൊപ്പം നഗരവാസികൾ തപസ്സുകാരെ കാണാൻ പുറപ്പെട്ടു.
സ്ത്രീസങ്ഘാഃ ക്ഷത്രസങ്ഘാശ്ച യാനസങ്ഘസമാസ്ഥിതാഃ। ബ്രാഹ്മണൈഃ സഹ നിര്ജഗ്മുര്ബ്രാഹ്മണാനാം ച യോഷിതഃ
സ്ത്രീകളുടെ കൂട്ടങ്ങളും, യോദ്ധാക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങളും, ചിലർ വാഹനങ്ങളിൽ കയറി, ബ്രാഹ്മണന്മാരോടും അവരുടെ ഭാര്യമാരോടും കൂടെ പുറപ്പെട്ടു.
തഥാ വിട്ശൂദ്രസങ്ഘാനാം മഹാന്യതികരോഽഭവത്। ന കശ്ചിദകരോദീര്ഷ്യാമഭവന്ധര്മബുദ്ധയഃ
അങ്ങനെ വ്യാപാരികളും ശൂദ്രന്മാരും വലിയ കൂട്ടമായി ഒത്തുചേർന്നു; ആരും അസൂയ കാണിച്ചില്ല, എല്ലാവരും ധർമ്മം മനസ്സിലാക്കി.
തഥാ ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവഃ സോമദത്തോ।ഞഥ ബാഹ്ലികഃ। പ്രജ്ഞാചക്ഷുശ്ച രാജര്ഷിഃ ക്ഷത്താ ച വിദുരഃ സ്വയമ്
അങ്ങനെ തന്നെ ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മനും, സോമദത്തനും, ബാഹ്ലികനും, പ്രജ്ഞാചക്ഷുസ് എന്ന രാജർഷിയും, മന്ത്രിയായ വിദ്യുരനും എത്തി.
സാ ച സത്യവതീ ദേവീ കൌസല്യാ ച യശസ്വിനീ। രാജദാരൈഃ പരിവൃതാ ഗാന്ധാരീ ചാപി നിര്യയൌ
അത് പോലെ സത്യവതിയും, പ്രശസ്തയായ കൗസല്യയും, രാജകുലസ്ത്രീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ഗാന്ധാരിയും പുറപ്പെട്ടു.
ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ ദായാദാ ദുര്യോധനപുരോഗമാഃ। ഭൂഷിതാ ഭൂഷണൈശ്ചിത്രൈഃ ശതസങ്ഖ്യാ വിനിര്യയുഃ
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ മക്കൾ, ദുര്യോധനനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, വിവിധ അലങ്കാരങ്ങൾ ധരിച്ച്, നൂറുകണക്കിന് പേരായി പുറപ്പെട്ടു.
താന്മഹര്ഷിഗണാന്ദൃഷ്ട്വാ ശിരോഭിരഭിവാദ്യ ച। ഉപോപവിവിശുഃ സര്വേ കൌരവ്യാഃ സപുരോഹിതാഃ
ആ മഹർഷികളെ കണ്ടു, കൗരവരും അവരുടെ പുരോഹിതന്മാരും തലകൂന്തി ആദരവോടെ വണങ്ങി സമീപത്ത് ഇരുന്നു.
തഥൈവ ശിരസാ ഭൂമാവഭിവാദ്യ പ്രണമ്യ ച। ഉപോപവിവിശുഃ സര്വേ പൌരജാനപദാ അപി
അതു പോലെ തന്നെ, നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും തലകൂന്തി ഭൂമിയിൽ വണങ്ങി ആദരവോടെ സമീപത്ത് ഇരുന്നു.
തമകൂജമഭിജ്ഞായ ജനൌഘം സര്വശസ്തദാ। പൂജയിത്വാ യഥാന്യായം പാദ്യേനാര്ഘ്യേണ ച പ്രഭോ
ആ വലിയ ജനക്കൂട്ടത്തെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, എല്ലാവരും യഥാവിധി പാദ്യവും അർഘ്യവും നൽകി ആദരിച്ചു.
ഭീഷ്മോ രാജ്യം ച രാഷ്ട്രം ച മഹര്ഷിഭ്യോ ന്യവേദയത്। തേഷാമഥോ വൃദ്ധതമഃ പ്രത്യുത്ഥായ ജടാജിനീ। ഋഷീണാം മതമാജ്ഞായ മഹര്ഷിരിദമബ്രവീത്
ഭീഷ്മൻ രാജ്യം മഹർഷിമാർക്ക് സമർപ്പിച്ചു; അവരിൽ ഏറ്റവും പ്രായമായ, ജടയും മയില്പ്പൊരിയും ധരിച്ച മഹർഷി, മറ്റുള്ളവരുടെ അഭിപ്രായം അറിഞ്ഞ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
യഃ സ കൌരവ്യദായാദഃ പാണ്ഡുര്നാമ നരാധിപഃ। കാമഭോഗാന്പരിത്യജ്യ ശതശൃങ്ഗമിതോ ഗതഃ
കൗരവകുലത്തിലെ പാണ്ഡു എന്ന രാജാവ്, സുഖസൗകര്യങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, ശതശൃംഗം വിട്ട് പോയവനാണ്.
രാജാ ഭോഗാന്പരിത്യജ്യ തപസ്വീ സംബഭൂവ ഹ। സ യഥോക്തം തപസ്തേപേ പത്രമൂലഫലാശനഃ
ആ രാജാവ് സുഖങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് തപസ്സുകാരനായി; ഇലയും കിഴങ്ങും പഴവും മാത്രം കഴിച്ച്, നിർദ്ദേശിച്ച തപസ്സ് അനുഷ്ഠിച്ചു.
പത്നീഭ്യാം സഹ ധര്മാത്മാ സംചിത്കാലമതന്ദ്രിതഃ। തേന വൃത്തസമാചാരൈസ്തപസാ ച തപസ്വിനഃ
ഭാര്യമാരോടൊപ്പം ധാർമ്മികനായ പാണ്ഡു ആലസ്യമില്ലാതെ കാലം കഴിച്ചു; അവന്റെ നല്ല പെരുമാറ്റവും കഠിനതപസ്സും കൊണ്ട് തപസ്വിമാരെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
തോഷിതാസ്താപസാസ്തത്ര ശതശൃങ്ഗനിവാസിനഃ। സ്വര്ഗലോകം ഗന്തുകാമം താപസാഃ സംനിവാര്യ തമ്
ആ ശതശൃംഗപർവ്വതത്തിൽ താമസിച്ചിരുന്ന തപസ്വിമാർ പാണ്ഡുവിന്റെ തപസ്സിൽ സന്തോഷംകൊണ്ടു, സ്വർഗലോകത്തിലേക്കു പോകാൻ അവൻ ആഗ്രഹിച്ചപ്പോൾ അവനെ തടഞ്ഞു.
ഉദ്യന്തം സഹ പത്നീഭ്യാം വിപ്രാ വചനമബ്രുവന്। അനപത്യസ്യ രാജേന്ദ്ര പുണ്യാ ലോകാ ന സന്തി തേ
ഭാര്യമാരോടൊപ്പം പുറപ്പെടുമ്പോൾ ബ്രാഹ്മണന്മാർ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'മകനില്ലാത്തവർക്കു പുണ്യലോകങ്ങൾ ലഭ്യമല്ല, രാജാവേ.'
തസ്മാദ്ധര്മം ച വായും ച മഹേന്ദ്രം ച തഥാഽശ്വിനൌ। ആരാധയസ്വ രാജേന്ദ്ര പത്നീഭ്യാം സഹ ദേവതാഃ
അതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, ഭാര്യമാരോടൊപ്പം ധർമ്മനെയും വായുവിനെയും മഹേന്ദ്രനെയും അശ്വിനീദേവന്മാരെയും ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കണം.
പ്രീതാഃ പുത്രാന്പ്രദാസ്യന്തി ഋണമുക്തോ ഭവിഷ്യസി। തപസാ ദിവ്യചക്ഷുഷ്ട്വാത്പശ്യാമസ്തേ തഥാ സുതാന്
അവർ സന്തോഷത്തോടെ നിനക്കു പുത്രന്മാരെ നൽകും; നീ ഋണങ്ങളിൽനിന്ന് മോചിതനാവും. ഞങ്ങളുടെ തപസ്സിന്റെ ദിവ്യദൃഷ്ടിയാൽ നിനക്കു അങ്ങനെ പുത്രന്മാർ ഉണ്ടാകുമെന്ന് ഞങ്ങൾ കാണുന്നു.
അസ്മാകം വചനം ശ്രുത്വാ ദേവാനാരാധയത്തദാ।' ബ്രഹ്മചര്യവ്രതസ്ഥസ്യ തസ്യ ദിവ്യേന ഹേതുനാ
ഞങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, അവൻ ദേവന്മാരെ ആരാധിച്ചു; ബ്രഹ്മചര്യവ്രതം പാലിച്ച അവനിൽ ദിവ്യകാരണമൂലം—