തം തഥാ ശായിനം പുത്രാ ഋഷയഃ സഹ ചാരണൈഃ। അഭ്യേത്യ സഹിതാഃ സര്വേ ശോകാദശ്രൂണ്യവര്തയന്
അങ്ങനെ കിടക്കുന്ന പാണ്ഡുവിനരികിൽ, പുത്രന്മാരും, മഹർഷിമാരും, ഗന്ധർവന്മാരുമൊക്കെ ചേർന്ന് വന്നു; എല്ലാവരും ദുഃഖത്തിൽ കണ്ണുനീർ വീഴ്ത്തി.
അസ്തം ഗതമിവാദിത്യം സംശുഷ്കമിവ സാഗരമ്। ദൃഷ്ട്വാ പാണ്ഡും നരവ്യാഘ്രം ശോചന്തി സ്മ മഹര്ഷയഃ
സൂര്യൻ അസ്തമിച്ചതുപോലും, സമുദ്രം ഉണങ്ങിയതുപോലും, മനുഷ്യസിംഹനായ പാണ്ഡുവിനെ കണ്ട മഹർഷിമാർ ദു:ഖിച്ചു.
സമാനശോകാ ഋഷയഃ പാണ്ഡവാശ്ച ബഭൂവിരേ। തേ സമാശ്വാസിതേ വിപ്രൈര്വിലേപതുരനിന്ദിതേ
മഹർഷിമാരും പാണ്ഡവന്മാരും ഒരുപോലെ ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി; പണ്ഡിതന്മാർ ആശ്വസിപ്പിച്ചപ്പോൾ അവർ കുറ്റമില്ലാത്തവരെ ഓർത്ത് വിലപിച്ചു.
ഹാ രാജന്കസ്യ നോ ഹിത്വാ ഗച്ഛസി ത്രിദശാലയമ്। ഹാ രാജന്മമ മന്ദായാഃ കഥം മാദ്രീം സമേത്യ വൈ
ഹാ രാജാവേ, ഞങ്ങളെ വിട്ട് ദേവലോകത്തേക്ക് നീ പോകുന്നത് ആര്ക്ക് വേണ്ടി? ഹാ രാജാവേ, എങ്ങനെ മാദ്രിയെ കണ്ടു നീ—
നിധനം പ്രാപ്തവാന്രാജന്മദ്ഭാഗ്യപരിസംക്ഷയാത്। യുധിഷ്ഠിരം ഭീമസേനമര്ജുനം ച യമാവുഭൌ
രാജാവേ, എന്റെ ഭാഗ്യത്തിന്റെ ക്ഷയത്താൽ പാണ്ഡു അന്ത്യം കണ്ടു, യുദ്ധിഷ്ഠിരനും ഭീമസേനനും അർജുനനും ഇരട്ടപ്പിള്ളേരും അവിടെ ശേഷിച്ചു.
കസ്യ ഹിത്വാ പ്രിയാന്പുത്രാന്പ്രയാതോഽസി വിശാംപതേ। നൂനം ത്വാം ത്രിദശാ ദേവാഃ പ്രതിനന്ദന്തി ഭാരത
ജനങ്ങളുടെ നാഥനായ ഭാരതാവംശജാ, ആരെ വിട്ടാണ് നീ പ്രിയപ്പെട്ട മക്കളെ ഉപേക്ഷിച്ച് പോയത്? ഉറപ്പായും ദേവന്മാർ ഇപ്പോൾ നിന്നെ ആഹ്ലാദത്തോടെ സ്വീകരിക്കുന്നു.
യതോ ഹി തപ ഉഗ്രം വൈ ചരിതം ബ്രഹ്മസംസദി। ആവാഭ്യാം സഹിതോ രാജന്ഗമിഷ്യസി ദിവം ശുഭമ്
രാജാവേ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ സഭയിൽ നീ കഠിനമായ തപസ്സു ചെയ്തതുകൊണ്ടാണ്, ഞങ്ങളോടൊപ്പം നീ ശുഭമായ സ്വർഗ്ഗത്തിൽ എത്തും.
ആജമീഢാജമീഢാനാം കര്മണാ ചരതാം ഗതിമ്। നനു നാമ സഹാവാഭ്യാം ഗമിഷ്യാമീതി യത്ത്വയാ
ആജമീഢന്മാർ അവരുടെ നല്ല പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ട് നേടിയ വഴിയിലേക്കാണ്, നീ ഞങ്ങളോടൊപ്പം പോകുമെന്ന് പറഞ്ഞതല്ലേ.
പ്രതിജ്ഞാതാ കുരുശ്രേഷ്ഠ യദാഽസ്മി വനമാഗതാ। ആവാഭ്യാം ചൈവ സഹിതോ ഗമിഷ്യസി വിശാംപതേ। മുഹൂര്തം ക്ഷമ്യതാം രാജന്ദ്രക്ഷ്യേഽഹം ച മുഖം തവ
കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവേ, ഞാൻ വനത്തിലേക്ക് വന്നപ്പോൾ നീ ഞങ്ങളോടൊപ്പം പോകുമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തതല്ലേ. ജനങ്ങളുടെ നാഥാ, ഒരു നിമിഷം ക്ഷമിക്കൂ, ഞാൻ നിന്റെ മുഖം കാണട്ടെ.
വിലപിത്വാ ഭൃശം ചൈവ നിഃസംജ്ഞേ പതിതേ ഭുവി। യഥാ ഹതേ മൃഗേ മൃഗ്യൌ ലുബ്ധൈര്വനഗതേ തഥാ
അവൾ വല്ലാതെ വിലപിച്ച്, ഭുമിയിൽ ബോധംകെട്ട് വീണു. വേട്ടക്കാർ കാട്ടിൽ മൃഗത്തെ കൊല്ലുമ്പോൾ അതുപോലെ അവളും വീണു.
യുധിഷ്ഠിരമുഖാഃ സര്വേ പാണ്ഡവാ വേദപരാഗാഃ। തേഽഭ്യാഗത്യ പിതുര്മൂലേ നിഃസംജ്ഞാഃ പതിതാ ഭുവി
യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, വേദപഠനത്തിൽ താല്പര്യമുള്ള പാണ്ഡവർ എല്ലാവരും അച്ഛന്റെ അടുക്കൽ വന്ന്, അവിടെയേയ്ക്ക് ബോധംകെട്ട് വീണു.
പാണ്ഡോഃ പാദൌ പരിഷ്വജ്യ വിലപന്തി സ്മ പാണ്ഡവാഃ। ഹാ വിനഷ്ടാഃ സ്മ താതേതി ഹാ അനാഥാ ഭവാമഹേ
പാണ്ഡു മഹാരാജാവിന്റെ കാലുകൾ ചേർന്ന് പിടിച്ചു, പാണ്ഡവർ വിലപിച്ചു: 'അച്ഛാ, ഞങ്ങൾ നശിച്ചു! അച്ഛാ, ഇനി ഞങ്ങൾ അനാഥരായി പോയി!'
ത്വദ്വിഹീനാ മഹാപ്രാജ്ഞ കഥം ജീവാമ ബാലകാഃ। ലോകനാഥസ്യ പുത്രാഃ സ്മോ ന സനാഥാ ഭവാമഹേ
മഹാപണ്ഡിതനായ അച്ഛനെ നഷ്ടപ്പെട്ട്, ഞങ്ങൾ കുട്ടികൾ എങ്ങനെ ജീവിക്കും? ലോകത്തിന്റെ നാഥന്റെ മക്കളായിട്ടും ഇനി ഞങ്ങൾക്ക് രക്ഷയില്ല.
ക്ഷണേനൈവ മഹാരാജ അഹോ ലോകസ്യ ചിത്രതാ। നാസ്മദ്വിധാ രാജപുത്രാ അധന്യാഃ സന്തി ഭാരത
മഹാരാജാവേ, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ലോകത്തിന്റെ അത്ഭുതം കാണൂ; ഞങ്ങളേക്കാൾ ദുർഭാഗ്യശാലികൾ രാജകുമാരന്മാർ ഇല്ല, ഭാരതാവംശജാ.
ത്വദ്വിനാശാച്ച രാജേന്ദ്ര രാജ്യപ്രസ്ഖലനാത്തദാ। പാണ്ഡവാശ്ച വയം സര്വേ പ്രാപ്താഃ സ്മ വ്യസനം മഹത്
രാജേന്ദ്രാ, നിന്റെ മരണത്താൽ, രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടതുകൊണ്ടും, ഞങ്ങൾ പാണ്ഡവർ എല്ലാവരും വലിയ ദുഃഖത്തിൽ ആകുന്നു.
കിം കരിഷ്യാമഹേ രാജന്കര്തവ്യം ച പ്രസീദതാമ്
രാജാവേ, ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യും? എന്താണ് ചെയ്യേണ്ടത്? ദയവായി ഞങ്ങളോട് ദയ കാണിക്കൂ.
ത്വയാ ലബ്ധാഃ സ്മ രാജേന്ദ്ര മഹതാ തപസാ വയമ്। ഹിത്വാ മാനം വനം ഗത്വാ സ്വയമാഹൃത്യ ഭക്ഷണമ്
രാജേന്ദ്രാ, നിന്റെ വലിയ തപസ്സിലൂടെ ഞങ്ങൾ ജനിച്ചു; അഭിമാനം ഉപേക്ഷിച്ച്, കാട്ടിലേക്ക് പോയി, നീ തന്നെയാണ് ഞങ്ങൾക്ക് ഭക്ഷണം ശേഖരിച്ചത്.
ശാകമൂലഫലൈര്വന്യൈര്ഭരണം വൈ ത്വയാ കൃതമ്। പുത്രാനുത്പാദ്യ പിതരോ യമിച്ഛ്തി മഹാതമ്നഃ
കാട്ടിലെ ചെടികൾ, കിഴങ്ങ്, പഴങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് നീ ഞങ്ങളെ പോഷിച്ചു; മഹത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്ന പിതാക്കന്മാർ ഇങ്ങനെയുള്ള മക്കളെ ആഗ്രഹിക്കും.
ത്രിവര്ഗഫലമിച്ഛന്തസ്തസ്യ കാലോഽയമാഗതഃ। അഭുക്ത്വൈവ ഫലം രാജന്ഗന്തും നാര്ഹസി ഭാരത
ജീവിതത്തിലെ മൂന്നു ലക്ഷ്യങ്ങളുടെ ഫലം ആഗ്രഹിച്ചപ്പോൾ, ആ സമയമാണ് വന്നിരിക്കുന്നത്; ഭാരതാവംശജാ, ആ ഫലം അനുഭവിക്കാതെ രാജാവേ, നീ പോകരുത്.
ഇത്യേവമുക്ത്വാ പിതരം ഭീമോഽപി വിലലാപ
ഇങ്ങനെ അച്ഛനോടു പറഞ്ഞ്, ഭീമനും വിലപിച്ചു.
പ്രനഷ്ടം ഭാരതം വംശം പാണ്ഡുനാ പുനരുദ്ധൃതമ്। തസ്മിംസ്തദാ വനഗതേ നഷ്ടം രാജ്യമരാജകമ്
ഭാരതവംശം ഒരിക്കൽ നശിച്ചപ്പോൾ, പാണ്ഡു അതിനെ വീണ്ടും ഉയർത്തി; അവൻ കാട്ടിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, രാജ്യം രാജാവില്ലാതെ നഷ്ടമായി.
പുനര്നിഃസാരിതം ക്ഷത്രം പാണ്ഡുപുത്രൈശ്ച പഞ്ചഭിഃ। ഏതച്ഛ്രുത്വാഽനുമോദിത്വാ ഗന്തുമര്ഹസി ശങ്കര
ക്ഷത്രിയവർഗം വീണ്ടും പുറത്താക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, പാണ്ഡുവിന്റെ അഞ്ചു മക്കളാൽ അത് വീണ്ടും നിലനിന്നു; ഇതെല്ലാം കേട്ട് സമ്മതിച്ച്, ശങ്കരാ, നീ ഇപ്പോൾ പോകണം.
ദുഃസഹം ച തപഃ കൃത്വാ ലബ്ധ്വാ നോ ഭരതര്ഷഭ
കഠിനമായ വ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ച്, നാം നിന്നെ ലഭിച്ചു, ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ.
പുത്രലാഭസ്യ മഹതഃ ശുശ്രൂഷാദിഫലം ത്വയാ। ന ചാവാപ്തം കിംചിദേവ പുരാ ദശരഥോ യഥാ
നിന്റെ സേവനാദി ഫലമായ വലിയ സന്തോഷം നിനക്ക് ലഭിച്ചിട്ടില്ല; അതുപോലെ മുമ്പ് ദശരഥനും അതു നേടാനായിട്ടില്ല.
ഏവമുക്ത്വാ യമൌ ചാപി വിലേപതുരഥാതുരൌ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, യമദ്വയരും ദുഃഖത്തിൽ ആകുലരായി വിലപിച്ചു.
അഹം ജ്യേഷ്ഠാ ധര്മപത്നീ ജ്യേഷ്ഠം ധര്മഫലം മമ। അവശ്യം ഭാവിനോ ഭാവാന്മാ മാം മാദ്രി നിവര്തയ
ഞാൻ മുതിർന്ന ഭാര്യയും, ധർമ്മഫലത്തിൽ ആദ്യവതിയും ആകുന്നു; ഭാവിയിൽ സംഭവിക്കേണ്ടത് തീർച്ചയായാണ് സംഭവിക്കുക—മാദ്രി, എന്നെ തടയരുത്.
അന്വിഷ്യാമീഹ ഭര്താരമഹം പ്രേതവശം ഗതമ്। ഉത്തിഷ്ഠ ത്വം വിസൃജ്യൈനമിമാന്രക്ഷസ്വ ദാരകാന്
ഇവിടെ മരിച്ച ഭർത്താവിനെ ഞാൻ അന്വേഷിക്കും; നീ എഴുന്നേറ്റ്, ഇവരെ വിട്ടു, ഈ കുട്ടികളെ സംരക്ഷിക്കൂ.
അവാപ്യ പുത്രാംല്ലബ്ധാര്ഥാന്വീരപത്നീത്വമര്ഥയേ
മക്കളെ ലഭിച്ച്, എന്റെ ലക്ഷ്യം പൂർത്തിയാക്കി, ഞാൻ ഇനി വീരപത്നിയുടെ പാത തേടുന്നു.
അഹമേവാനുയാസ്യാമി ഭര്താരമപലാപിനമ്। ന ഹി തൃപ്താഽസ്മി കാമാനാം ജ്യേഷ്ഠാ മാമനുമന്യതാമ്
ഞാൻ മാത്രം എന്റെ ഭർത്താവിനെ പിന്തുടരുന്നു; ഇച്ഛകളിൽ ഞാൻ തൃപ്തിയായിട്ടില്ല—മുതിർന്നവളേ, എന്നെ അനുമതിക്കണം.
മാം ചാഭിഗമ്യ ക്ഷീണോഽയം കാമാദ്ഭരതസത്തമഃ। സമുച്ഛിദ്യാമി തത്കാമം കഥം നു യമസാദനേ
നീ എന്നെ സമീപിച്ചപ്പോൾ, ഈ ഭാരതശ്രേഷ്ഠൻ ആഗ്രഹത്തിൽ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു; യമലോകത്തിൽ ആ ആഗ്രഹം ഞാൻ എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കും?