യദിദം ദൃശ്യതേ കിംചിദ്ബൂതം സ്ഥാവരജങ്ഗമമ്। പുനഃസംക്ഷിപ്യതേ സര്വം ജഗത്പ്രാപ്തേ യുഗക്ഷയേ
ഇവിടെ കാണുന്ന സകല ചലനശീലികളും അചലങ്ങളുമായ സകല ജീവികളും, യുഗം അവസാനിക്കുമ്പോൾ വീണ്ടും എല്ലാം ലയിക്കുന്നു.
യഥര്തുഷ്വൃതുലിങ്ഗാനി നാനാരൂപാണി പര്യയേ। ദൃശ്യന്തേ താനി താന്യേവ തഥാ ഭാവാ യുഗാദിഷു
ഋതുക്കളിൽ, സൂര്യന്റെ ദക്ഷിണയാനവും ഉത്തരയാനവും വിവിധ രൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ, യുഗങ്ങളുടെ ആരംഭത്തിൽ ഭാവങ്ങൾ അങ്ങനെ തന്നെ പ്രകടമാകുന്നു.
ഏവമേതദനാദ്യന്തം ഭൂതസംഘാതകാരകമ്। അനാദിനിധനം ലോകേ ചക്രം സംപരിവര്തതേ
അങ്ങനെ, ആരംഭം ഇല്ലാത്തതും അവസാനം ഇല്ലാത്തതുമായ, സകല ജീവികളുടെ കൂട്ടം സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഈ ചക്രം ലോകത്തിൽ എപ്പോഴും തിരിയുന്നു.
ത്രയസ്ത്രിംശത്സഹസ്രാണി ത്രയസ്ത്രിംശച്ഛതാനി ച। ത്രയസ്ത്രിംശച്ച ദേവനാം സൃഷ്ടിഃ സംക്ഷേപലക്ഷണാ
മുപ്പത്തിമൂന്നായിരം, മൂന്നുനൂറ്റിമുപ്പത്തിമൂന്ന്, പിന്നെ മുപ്പത്തിമൂന്ന് ദേവന്മാർ—ഇതാണ് അവരുടെ സൃഷ്ടിയുടെ സംക്ഷിപ്തമായ എണ്ണം.
ദിവഃ പുത്രോ ബൃഹദ്ഭാനുശ്ചക്ഷുരാത്മാ വിഭാവസുഃ। സവിതാ സ ഋചീകോഽര്കോ ഭാനുരാശാവഹോ രവിഃ
സ്വർഗ്ഗത്തിന്റെ പുത്രനായ ബൃഹദ്ഭാനു ദിവ്യമായ കണ്ണും ആത്മാവും പ്രകാശവാനുമാണ്. അവൻ സവിതാവും ഋചീകനും അർക്കനും ഭാനുവും ദിശകളിൽ വെളിച്ചം പകർന്ന രവിയും ആണു.
പുത്രാ വിവസ്വതഃ സര്വേ മനുസ്തേഷാം തഥാഽവരഃ। ദേവഭ്രാട് തനയസ്തസ്യ സുഭ്രാഡിതി തതഃ സ്മൃതഃ
വിവസ്വാൻ്റെ എല്ലാ പുത്രന്മാരും അറിയപ്പെടുന്നു. അവരിൽ ഏറ്റവും ഇളയവൻ മനുവാണ്. മനുവിന്റെ പുത്രൻ ദേവഭൃത് ആകുന്നു, അതുകൊണ്ടാണ് അവനെ സുഭ്രാട് എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
സുഭ്രാജസ്തു ത്രയഃ പുത്രാഃ പ്രജാവന്തോ ബഹുശ്രുതാഃ। ദശജ്യോതിഃ ശതജ്യോതിഃ സഹസ്രജ്യോതിരേവ ച
സുഭ്രാടിന് മൂന്നു പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവർ ജനനശേഷിയിലും വിജ്ഞാനത്തിലും സമ്പന്നരായിരുന്നു. അവരുടെ പേരുകൾ ദശജ്യോതി, ശതജ്യോതി, സഹസ്രജ്യോതി എന്നിങ്ങനെയാണ്.
ദശപുത്രസഹസ്രാണി ദശജ്യോതേര്മഹാത്മനഃ। തതോ ദശഗുണാശ്ചാന്യേ ശതജ്യോതേരിഹാത്മജാഃ
മഹാത്മാവായ ദശജ്യോതിക്ക് പത്ത് ആയിരം പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു. അതിൽ പത്ത് മടങ്ങ് കൂടുതൽ പുത്രന്മാർ ശതജ്യോതിക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഭൂയസ്തതോ ദശഗുണാഃ സഹസ്രജ്യോതിഷഃ സുതാഃ। തേഭ്യോഽയം കുരുവംശശ്ച യദൂനാം ഭരതസ്യ ച
അതിനേക്കാൾ പത്ത് മടങ്ങ് കൂടുതൽ പുത്രന്മാർ സഹസ്രജ്യോതിക്ക് ഉണ്ടായിരുന്നു. അവരിൽ നിന്നാണ് കുരുക്കളുടെ, യദുക്കളുടെ, ഭാരതന്മാരുടെ വംശങ്ങൾ ഉദിച്ചുവന്നത്.
യയാതീക്ഷ്വാകൃവംശശ്ച രാജര്ഷീണാം ച സര്വശഃ। സംഭൂതാ ബഹവോ വംശാ ഭൂതസര്ഗാഃ സുവിസ്തരാഃ
യയാതിയും ഇക്ഷ്വാകുവും രാജർഷിമാരുമൊക്കെ ചേർന്ന് അനേകം വംശങ്ങൾ, വിശാലവും വൈവിധ്യമാർന്നതുമായ സൃഷ്ടികൾ, ഉദിച്ചുവന്നു.
ഭൂതസ്ഥാനാനി സര്വാണി രഹസ്യം ത്രിവിധം ച യത്। വേദാ യോഗഃ സവിജ്ഞാനോ ധര്മോഽര്ഥഃ കാമ ഏവ ച
സകല ജീവികളുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളും, മൂന്നു രഹസ്യങ്ങളുമാണ് ഇവിടെ പറയുന്നത്. വേദങ്ങൾ, വിജ്ഞാനത്തോടെ കൂടിയ യോഗം, ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവയും ഉൾപ്പെടുന്നു.
ധര്മാര്ഥകാമയുക്താനി ശാസ്ത്രാണി വിവിധാനി ച। ലോകയാത്രാവിധാന ച സര്വ തദ്ദൃഷ്ടവാനൃഷിഃ
ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവയാൽ സമ്പന്നമായ വിവിധ ശാസ്ത്രങ്ങൾ, ലോകജീവിതത്തിന്റെ നിയമങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം മഹർഷി കണ്ടറിഞ്ഞു.
നീതിര്ഭരതവംശസ്യ വിസ്താരശ്ചൈവ സര്വശഃ।' ഇതിഹാസാഃ സഹവ്യാഖ്യാ വിവിധാശ്രുതയോഽപി ച
ഭാരതവംശത്തിന്റെ നയവും അതിന്റെ വിശാലതയും, ഇതിഹാസങ്ങളുടെയും വ്യാഖ്യാനങ്ങളുടെയും വൈവിധ്യശ്രുതികളും ഇവിടെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
ഇഹ സര്വമനുക്രാന്തമുക്തം ഗ്രന്ഥസ്യ ലക്ഷണമ്। `സംക്ഷേപേണേതിഹാസസ്യ തതോ വക്ഷ്യതി വിസ്തരമ്
ഇവയെല്ലാം ഇവിടെ ക്രമമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ സ്വഭാവവും വ്യക്തമാക്കിയിരിക്കുന്നു. ഇനി സംക്ഷിപ്തമായി ഇതിഹാസം പറയുന്നു, പിന്നെ വിശദമായും പറയും.
വിസ്തീര്യൈതന്മഹജ്ജ്ഞാനമൃഷിഃ സംക്ഷിപ്യ ചാബ്രവീത്। ഇഷ്ടം ഹി വിദുഷാം ലോകേ സമാസവ്യാസധാരണമ്
മഹർഷി ഈ മഹത്തായ ജ്ഞാനം വിശദീകരിക്കുകയും സംക്ഷിപ്തമാക്കുകയും ചെയ്തു. കാരണം, ലോകത്തിലെ പണ്ഡിതന്മാർക്ക് സംക്ഷേപവും വിശദവുമാണ് ഇഷ്ടം.
മന്വാദി ഭാരതം കേചിദാസ്തീകാദി തഥാഽപരേ। തഥോപരിചരാദ്യന്യേ വിപ്രാഃ സമ്യഗധീയിരേ
ചിലർ മനുവിൽ നിന്ന് ഭാരതം പാരായണം ചെയ്യുന്നു, ചിലർ ആസ്തികയിൽ നിന്ന് തുടങ്ങുന്നു, മറ്റു പണ്ഡിതർ ഉപരിചരനിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്നു.
വിവിധം സംഹിതാജ്ഞാനം ദീപയന്തി മനീഷിണഃ। വ്യാഖ്യാതും കുശലാഃ കേചിദ്ഗ്രന്ഥാന്ധാരയിതും പരേ
പണ്ഡിതന്മാർ വിവിധ സംഹിതകളുടെ ജ്ഞാനം പ്രസാദിപ്പിക്കുന്നു; ചിലർ വിശദീകരണത്തിൽ പ്രാവീണ്യം കാണിക്കുന്നു, മറ്റുള്ളവർ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കുന്നു.
തപസാ ബ്രഹ്മചര്യേണ വ്യസ്യ വേദം സനാതനമ്। ഇതിഹാസമിമം ചക്രേ പുണ്യം സത്യവതീത്സുതഃ
തപസ്സും ബ്രഹ്മചര്യവും പാലിച്ച്, വ്യാസൻ ശാശ്വതമായ വേദം വിഭജിച്ചതിന് ശേഷം ഈ പുണ്യമായ പുരാതന ഇതിഹാസം രചിച്ചു.
പരാശരാത്മജോ വിദ്വാന്ബ്രഹ്മര്ഷിഃ സംശിതവ്രതഃ। മാതുര്നിയോഗാദ്ധര്മാത്മാ ഗാങ്ഗേയസ്യ ച ധീമതഃ
പരാശരൻ്റെ പുത്രനായ ജ്ഞാനിയുമായ ബ്രഹ്മർഷി, ഉറച്ച വ്രതശീലനായി, അമ്മയുടെ അഭ്യർത്ഥനയാൽ ധർമ്മാത്മാവായ ഗാംഗേയനോടൊപ്പം—
ക്ഷേത്രേ വിചിത്രവീര്യസ്യ കൃഷ്ണദ്വൈപായനഃ പുരാ। ത്രീനഗ്നീനിവ കൌരവ്യാഞ്ജനയാമാസ വീര്യവാന്
വിചിത്രവീര്യൻ്റെ വംശത്തിൽ, ശക്തനായ കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ മൂന്നു കുരുക്കളെ അഗ്നിപോലെ ജനിപ്പിച്ചു.
ഉത്പാദ്യ ധൃതരാഷ്ട്രം ച പാണ്ഡും വിദുരമേവ ച। ജഗാമ തപസേ ധീമാന്പുനരേവാശ്രമം പ്രതി
ധൃതരാഷ്ട്രനും പാണ്ഡുവും വിദുരനും ജനിച്ചതിനുശേഷം, ധീരനായ വ്യാസൻ വീണ്ടും തപസ്സിനായി ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
തേഷു ജാതേഷു വൃദ്ധേഷു ഗതേഷു പരമാം ഗതിമ്। അബ്രവീദ്ഭാരതം ലോകേ മാനുഷേഽസ്മിന്മഹാനൃഷിഃ
അവർ ജനിച്ച് വളർന്നു, പരമാവസ്ഥയിലേക്കെത്തിയപ്പോൾ, മഹർഷി ഈ ഭാരതം മനുഷ്യലോകത്ത് പ്രസംഗിച്ചു.
ജനമേജയേന പൃഷ്ടഃ സന്ബ്രാഹ്മണൈശ്ച സഹസ്രശഃ। ശശാസ ശിഷ്യമാസീനം വൈശംപായനമന്തികേ
ജനമേജയനും ആയിരക്കണക്കിന് ബ്രാഹ്മണന്മാരും ചേർന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ, അശ്രദ്ധമായിരുന്ന വൈശംപായനനെ ഗുരു അവിടത്തെക്കു വിളിച്ചു ഉപദേശിച്ചു.
സ സദസ്യൈഃ സഹാസീനം ശ്രാവയാമാസ ഭാരതമ്। കര്മാന്തരേഷു യജ്ഞസ്യ ചോദ്യമാനഃ പുനഃ പുനഃ
അവിടെ സദസ്സിൽ ഇരുന്ന വൈശംപായനനെ വീണ്ടും വീണ്ടും യജ്ഞത്തിനിടയിൽ ഉത്സാഹിപ്പിച്ച്, ഭാരതകഥ അവരോട് വായിപ്പിച്ചു.
വിസ്താരം കുരുവംശസ്യ ഗാന്ധാര്യാ ധര്മശീലതാമ്। ക്ഷത്തുഃ പ്രജ്ഞാം ധൃതിം കുന്ത്യാഃ സമ്യഗ്ദ്വൈപായനോബ്രവീത്
കുരുവംശത്തിന്റെ വിപുലമായ കഥയും, ഗാന്ധാരിയുടെ ധാർമികതയും, വിദ്യുരിന്റെ ജ്ഞാനവും, കുന്തിയുടെ ധൈര്യവും വൈയാസൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു.
വാസുദേവസ്യ മാഹാത്മ്യം പാണ്ഡവാനാം ച സത്യതാമ്। ദുര്വൃത്തം ധാര്തരാഷ്ട്രാണാമുക്തവാന്ഭഗവാനൃഷിഃ
വാസുദേവന്റെ മഹത്വവും, പാണ്ഡവരുടെ സത്യനിഷ്ഠയും, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരുടെ ദുഷ്പ്രവൃത്തിയും ദൈവംപോലുള്ള മഹർഷി വിവരിച്ചു.
ഇദം ശതസഹസ്രം തു ശ്ലോകാനാം പുണ്യകര്മണാമ്। ഉപാഖ്യാനൈഃ സഹ ജ്ഞേയം ശ്രാവ്യം ഭാരതമുത്തമമ്
ഈ ഭാരതം, ഉപകഥകളോടൊപ്പം, നൂറ്റിരുപതിനായിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള പുണ്യപ്രദമായ മഹാകാവ്യമാണ്. അതിനെ ശ്രവിക്കാനും മനസ്സിലാക്കാനും ഉത്തമമായ ഭാരതം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
ചതുര്വിംശതിസാഹസ്രീം ചക്രേ ഭാരതസംഹിതാമ്। ഉപാഖ്യാനൈര്വിനാ താവദ്ഭാരതം പ്രോച്യതേ ബുധൈഃ
വൈയാസൻ ഇരുപത്തിനാലായിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള ഭാരതസംഹിത രചിച്ചു; ഉപകഥകൾ ഇല്ലാതെ അതിനെ പണ്ഡിതന്മാർ ഭാരതം എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.
തതോഽധ്യര്ധശതം ഭൂയഃ സംക്ഷേപം കൃതവാനൃഷിഃ। അനുക്രമണികാധ്യായം വൃത്താന്തം സര്വപര്വണാമ്
അതിനുശേഷം, അപ്പരിചിതൻ അമ്പതിലധികം അധ്യായങ്ങൾ ചുരുക്കമായി രചിച്ചു; എല്ലാ ഭാഗങ്ങളുടെയും സംഭവങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന ഒരു അനുക്രമണികയും ഉണ്ടാക്കി.
തസ്യാഖ്യാനവരിഷ്ഠസ്യ കൃത്വാ ദ്വൈപായനഃ പ്രഭുഃ। കഥമധ്യാപയാനീഹ ശിഷ്യാനിത്യന്വചിന്തയത്
ഈ അത്യുത്തമമായ കഥ രചിച്ച ശേഷം, ദ്വൈപായനൻ അതു ശിഷ്യന്മാരെ എങ്ങനെ പഠിപ്പിക്കാമെന്ന് ആലോചിച്ചു.