സ്വാസു പ്രജാസ്വിവ സദാ സമഃ പ്രാണഭൃതഃ പ്രതി। ഏകകാലം ചരന്ഭൈക്ഷം കുലാനി ദശ പഞ്ച ച
സകല ജീവികളോടും സ്വന്തം മക്കളോടുള്ളതുപോലെ സദാ സമദർശിയായ്, ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭിക്ഷയെടുക്കാൻ പത്തു മുതൽ പതിനഞ്ച് വീടുകൾ വരെ സന്ദർശിച്ചു.
അസംഭവേ വാ ഭൈക്ഷസ്യ ചരന്നനശനാന്യപി। അല്പമല്പം ച ഭുഞ്ജാനഃ പൂര്വാലാഭേ ന ജാതുചിത്
ഭിക്ഷ ലഭിക്കാത്തപ്പോൾ ഭക്ഷണം ഒഴിഞ്ഞിരിക്കുകയും, ലഭിച്ചാൽ അല്പം മാത്രം കഴിക്കുകയും, മുമ്പ് കിട്ടിയതെല്ലാം തീർന്നശേഷം മാത്രമേ വീണ്ടും അന്വേഷിക്കുകയുള്ളൂ.
അന്യാന്യപി ചരഁല്ലോഭാദലാഭേ സപ്ത പൂരയന്। അലാഭേ യദി വാ ലാഭേ സമദര്ശീ മഹാതപാഃ
ലാഭം ലഭിക്കാത്തപ്പോൾ, ആഗ്രഹം കൊണ്ടു മറ്റു വീടുകളിൽ നിന്ന് ഏഴുവരെ കൂടി ഭിക്ഷ തേടുകയും, ലഭിച്ചാലും ലഭിക്കാതിരുന്നാലും ആ മഹാതപസ്വി സമദർശിയായിരിക്കും.
വാസ്യൈകം തക്ഷതോ ബാഹും ചന്ദനേനൈകമുക്ഷതഃ। നാകല്യാണം ന കല്യാണം ചിന്തയന്നുഭയോസ്തയോഃ
ഒരു കൈ തച്ചൻ വെട്ടുമ്പോഴും മറ്റേ കൈ ചന്ദനം പുരട്ടുമ്പോഴും, അതിൽ ദു:ഖമോ സൗഭാഗ്യമോ ഒന്നും ആലോചിക്കാതെ ഇരിക്കും.
ന ജിജീവിഷുവത്കിംചിന്ന മുമൂര്ഷുവദാചരന്। ജീവിതം മരണം ചൈവ നാഭിന്ദന്ന ച ദ്വിഷന്
ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനുപോലെയോ മരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനുപോലെയോ ഒരിക്കലും പെരുമാറില്ല; ജീവതത്തോടും മരണത്തോടും执ിയില്ല, വെറുപ്പുമില്ല.
യാഃ കാശ്ചിജ്ജീവതാ ശക്യാഃ കര്തുമഭ്യുദയക്രിയാഃ। താഃ സര്വാഃ സമതിക്രമ്യ നിമേഷാദിവ്യവസ്ഥിതഃ
ജീവിതത്തിൽ സമൃദ്ധിക്ക് വേണ്ടി ചെയ്യാവുന്ന എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും വിട്ടുവെച്ച്, കണ്ണിറുക്കുന്നതുപോലെ സ്ഥിരതയോടെ നിലകൊണ്ടു.
താസു ചാപ്യനവസ്ഥാസു ത്യക്തസര്വേന്ദ്രിയക്രിയഃ। സംപരിത്യക്തധര്മാര്ഥഃ സുനിര്ണിക്താത്മകല്മഷഃ
അവിടെയുള്ള എല്ലാ അസ്ഥിരാവസ്ഥകളിലും, എല്ലാ ഇന്ദ്രിയപ്രവൃത്തികളും ഉപേക്ഷിച്ച്, ധർമ്മവും അർത്ഥവും വിട്ട്, ആത്മാവിനെ പൂർണ്ണമായും ശുദ്ധീകരിച്ചു.
നിര്മുക്തഃ സര്വപാപേഭ്യോ വ്യതീതഃ സര്വവാഗുരാഃ। ന വശേ കസ്യചിത്തിഷ്ഠന്സധര്മാ മാതരിശ്വനഃ
എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി, എല്ലാ കുടുങ്ങലുകളും കടന്നുചെന്നു, ആരുടെയും നിയന്ത്രണത്തിലല്ലാതെ, സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ കാറ്റുപോലെയായി.
ഏതയാ സതതം വൃത്ത്യാ ചരന്നേവംപ്രകാരയാ। ദേഹം സംസ്ഥാപയിഷ്യാമി നിര്ഭയം മാര്ഗമാസ്ഥിതഃ
ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചുകൊണ്ട്, ഈ വഴിയിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുമ്പോൾ, ഭയമില്ലാതെ ഈ ശരീരം നിലനിർത്തും.
നാഹം സുകൃപണേ മാര്ഗേ സ്വവീര്യക്ഷയശോചിതേ। സ്വധര്മാത്സതതാപേതേ ചരേയം വീര്യവര്ജിതഃ
സ്വന്തം ശക്തി നഷ്ടപ്പെട്ടതിൽ ദു:ഖിച്ചു ദയനീയമായ വഴിയിൽ പോകുകയോ, സദാ സ്വധർമ്മം വിട്ട് ശക്തിയില്ലാതെ നടക്കുകയോ ഞാൻ ഒരിക്കലും ചെയ്യില്ല.
സത്കൃതോഽസത്കൃതോ വാഽപി യോഽന്യാം കൃപണചക്ഷുഷാ। ഉപൈതി വൃത്തിം കാമാത്മാ സ ശുനാം വര്തതേ പഥി
ആരാലും ആദരിക്കപ്പെട്ടാലോ അല്ലാതെയോ, മറ്റുള്ളവരെ നായയുടെ കണ്ണോടെ നോക്കി, ആഗ്രഹം കൊണ്ടു ജീവിതം തേടുന്നവൻ നായയുടെ വഴിയിൽ നടക്കുന്നു.
ഏവമുക്ത്വാ സുദുഃഖാര്തോ നിഃശ്വാസപരമോ നൃപഃ। അവേക്ഷമാണഃ കുന്തീം ച മാന്ദ്രീം ച സമഭാഷത
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, അത്യന്തം ദു:ഖിതനായി, ആഴമായി ഉച്ച്വസിച്ച്, രാജാവ് കുന്തിയെയും മാദ്രിയെയും നോക്കി സംസാരിച്ചു.
കൌസല്യാ വിദുരഃ ക്ഷത്താ രാജാ ച സഹ ബന്ധുഭിഃ। ആര്യാ സത്യവതീ ഭീഷ്മസ്തേ ച രാജപുരോഹിതാഃ
കൌസല്യ, മന്ത്രിയായ വിദുരൻ, രാജാവും ബന്ധുക്കളുമൊത്ത്, മഹത്വമുള്ള സത്യവതി, ഭീഷ്മൻ, രാജപുരോഹിതന്മാർ—
ബ്രാഹ്മണാശ്ച മഹാത്മാനഃ സോമപാഃ സംശിതവ്രതാഃ। പൌരവൃദ്ധാശ്ച യേ തത്ര നിവസന്ത്യസ്മദാശ്രയാഃ। പ്രസാദ്യ സര്വേ വക്തവ്യാഃ പാണ്ഡുഃ പ്രവ്രാജിതോ വനേ
മഹാത്മാക്കളായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ, സോമപാനം ചെയ്യുന്നവർ, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവർ, നഗരത്തിലെ മുതിർന്നവർ, നമ്മുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ കഴിയുന്നവർ— ഇവരെല്ലാവരെയും ആദരപൂർവ്വം അറിയിക്കണം: പാണ്ഡു വനത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു എന്ന്.
നിശമ്യ വചനം ഭര്തുസ്ത്യാഗധര്മകൃതാത്മനഃ। തത്സമം വചനം കുന്തീ മാദ്രീ ച സമഭാഷതാമ്
ത്യാഗധർമ്മത്തിൽ മനസ്സുറച്ച ഭർത്താവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കുന്തിയും മാദ്രിയും അതേപോലുള്ള വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
അന്യേഽപി ഹ്യാശ്രമാഃ സന്തി യേ ശക്യാ ഭരതര്ഷഭ। `ആവാഭ്യാം സഹ വസ്തും വൈ ധര്മമാശ്രിത്യ ചിന്ത്യതാമ്।' ആവാഭ്യാം ധര്മപത്നീഭ്യാം സഹ തപ്തും തപോ മഹത്
ഭരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായോ, നമ്മള്ക്കൊപ്പം താമസിക്കാൻ കഴിയുന്ന മറ്റു ആശ്രമങ്ങളും ഉണ്ട്; ഞങ്ങൾ ഇരുവരും, നിന്റെ ധർമ്മപത്നികൾ, നിനക്കൊപ്പം വലിയ തപസ്സു ചെയ്യാൻ ആലോചിക്കണം.
ശരീരസ്യാപി മോക്ഷായ ധര്മം പ്രാപ്യ മഹാഫലമ്। ത്വമേവ ഭവിതാ ഭര്താ സ്വര്ഗസ്യാപി ന സംശയഃ
മഹാഫലമായ ധർമ്മം പ്രാപിച്ച്, ശരീരമോക്ഷം വരെ എത്തിച്ചേരുമ്പോഴും, നീയേ ഞങ്ങളുടെ ഭർത്താവായിരിക്കും; സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഇതിൽ സംശയമില്ല.
പ്രണിധായേന്ദ്രിയഗ്രാമം ഭര്തൃലോകപരായണേ। ത്യക്ത്വാ കാമസുഖേ ഹ്യാവാം തപ്സ്യവോ വിപുലം തപഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്, ഭർത്താവിന്റെ ലോകത്തേക്ക് സമർപ്പിച്ച്, ആസക്തിയുള്ള സുഖങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഞങ്ങൾ ഇരുവരും വലിയ തപസ്സു ചെയ്യും.
യദി ചാവാം മഹാപ്രാജ്ഞ ത്യക്ഷ്യസി ത്വം വിശാംപതേ। അദ്യൈവാവാം പ്രഹാസ്യാവോ ജീവിതം നാത്ര സംശയഃ
മഹാപണ്ഡിതനായ രാജാവേ, നീ ഞങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ഞങ്ങൾ ഇരുവരും ഇന്നുതന്നെ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും — ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല.
യദി വ്യവസിതം ഹ്യേതദ്യുവയോര്ധര്മസംഹിതമ്। സ്വവൃത്തിമനുവര്തിഷ്യേ താമഹം പിതുരവ്യയാമ്
നിന്റെ ഈ തീരുമാനത്തിൽ ധർമ്മം നിറഞ്ഞതാണെങ്കിൽ, ഞാൻ എന്റെ അച്ഛന്റെ വഴിയെ തന്നെ ഉറപ്പോടെ പിന്തുടരും.
ത്യക്ത്വാ ഗ്രാമ്യസുഖാഹാരം തപ്യമാനോ മഹത്തപഃ। വല്കലീ ഫലമൂലാശീ ചരിഷ്യാമി മഹാവനേ
ഗ്രാമത്തിലെ സുഖങ്ങളും ഭക്ഷണവും ഉപേക്ഷിച്ച്, വലിയ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച്, വൃക്ഷതോലും കുരുമുളകും ധരിച്ചു, പഴവും കിഴങ്ങും മാത്രം ഭക്ഷിച്ച്, ഞാൻ വലിയ കാടിൽ വസിക്കും.
അഗ്നൌ ജുഹ്വന്നുഭൌ കാലാവുഭൌ കാലാവുപസ്പൃശന്। കൃശഃ പരിമിതാഹാരശ്ചീരചര്മജടാധരഃ
സമയമനുസരിച്ച് അഗ്നിയിൽ ഹോമം നടത്തിയും, സമയത്ത് സ്നാനം ചെയ്തും, കുറഞ്ഞ ഭക്ഷണം കഴിച്ച് ക്ഷീണിച്ച ശരീരത്തോടെ, പഴയ വസ്ത്രവും വൃക്ഷതോലും ചുരുളിച്ച മുടിയും ധരിച്ചു ഞാൻ ജീവിക്കും.
ശീതവാതാതപസഹഃ ക്ഷുത്പിപാസാനവേക്ഷകഃ। തപസാ ദുശ്ചരേണേദം ശരീരമുപശോഷയന്
തണുപ്പ്, കാറ്റ്, ചൂട് എന്നിവ സഹിച്ചും, വിശപ്പും ദാഹവും അവഗണിച്ചും, കടുത്ത വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് ഈ ശരീരം ക്ഷയിപ്പിക്കും.
ഏകാന്തശീലീ വിമൃശന്പക്വാപക്വേന വര്തയന്। പിതൃന്ദേവാംശ്ച വന്യേന വാഗ്ഭിരദ്ഭിശ്ച തര്പയന്
ഏകാന്തത്തിൽ താമസിച്ച്, ആലോചിച്ച്, കാട്ടിലെ പാകമായതും പാകമാകാത്തതുമായ ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, വാക്കും വെള്ളവും കൊണ്ട് പിതാക്കളെയും ദേവതകളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തും.
വാനപ്രസ്ഥജനസ്യാപി ദര്ശനം കുലവാസിനഃ। നാപ്രിയാണ്യാചരിഷ്യാമി കിം പുനര്ഗ്രാമവാസിനാമ്
കാട്ടിൽ താമസിക്കുന്നവർക്കുപോലും ഞാൻ ഒരുപാട് ദു:ഖം ചെയ്യില്ല — ഗ്രാമത്തിൽ താമസിക്കുന്നവർക്കു എത്രയോ അധികം.
ഏവമാരണ്യശാസ്ത്രാണാമുഗ്രമുഗ്രതരം വിധിമ്। കാങ്ക്ഷമാണോഽഹമാസ്ഥാസ്യേ ദേഹസ്യാസ്യാഽഽസമാപനാത്
ഇങ്ങനെ കാട്ടിലെ വ്രതങ്ങളിൽ ഏറ്റവും കഠിനമായതിനെ ആഗ്രഹിച്ച്, ഈ ശരീരം അവസാനിക്കുമ്ബോളം അതിൽ ഉറച്ചു നിലകൊള്ളും.
ഇത്യേവമുക്ത്വാ ഭാര്യേ തേ രാജാ കൌരവനന്ദനഃ। തതശ്ചൂഡാമണിം നിഷ്കമങ്ഗദേ കുണ്ഡലാനി ച
ഇങ്ങനെ ഭാര്യമാർക്ക് പറഞ്ഞ ശേഷം, കുരുവംശത്തിൽ ജനിച്ച രാജാവ് തന്റെ കിരീടം, സ്വർണ്ണമാല, കൈവള, കുണ്ഡലങ്ങൾ എന്നിവ എടുത്തു മാറ്റി.
വാസാംസി ച മഹാര്ഹാണി സ്ത്രീണാമാഭരണാനി ച। `വാഹനാനി ച മുഖ്യാനി ശസ്ത്രാണി കവചാനി ച
വിലയേറിയ വസ്ത്രങ്ങളും സ്ത്രീകളുടെ ആഭരണങ്ങളും, പ്രധാന വാഹനങ്ങളും ആയുധങ്ങളും കാവചങ്ങളും അവൻ വിട്ടു നൽകി.
ഹേമഭാണ്ഡാനി ദിവ്യാനി പര്യങ്കാസ്തരണാനി ച। മണിമുക്താപ്രവാലാനി രത്നാനി വിവിധാനി ച
സ്വർണ്ണപാത്രങ്ങൾ, ദിവ്യമായ കിടക്കകളും കിടക്കപ്പായകളും, രത്നങ്ങൾ, മുത്തുകൾ, പവഴുകൾ തുടങ്ങി വിവിധ വസ്തുക്കളും അവൻ ദാനം ചെയ്തു.
പ്രദായ സര്വം വിപ്രേഭ്യഃ പാണ്ഡുര്ഭൃത്യാനഭാഷത। ഗത്വാ നാഗപുരം വാച്യം പാണ്ഡുഃ പ്രവ്രാജിതോ വനേ। അര്ഥം കാമം സുഖം ചൈവ രതിം ച പരമാത്മികാമ്
എല്ലാം ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ദാനം ചെയ്ത ശേഷം, പാണ്ഡു തന്റെ സേവകരോട് പറഞ്ഞു: 'നാഗപുരത്തിലേക്ക് പോയി അറിയിക്കൂ — പാണ്ഡു സമ്പത്തും സുഖവും ആസ്വാദനവും അതിജീവ്യാനന്ദവും ഉപേക്ഷിച്ച് കാട്ടിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു'.