സതാമപി കുലേ ജാതാഃ കര്മണാ ബത ദുര്ഗതിമ്। പ്രാപ്നുവന്ത്യകൃതാത്മാനഃ കാമജാലവിമോഹിതാഃ
മഹാനുഭാവരുടെ കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചവരും, കർമ്മഫലത്താൽ, മനസ്സു അപ്രാപ്തമായും, കാമത്തിന്റെ വലയത്തിൽ കുടുങ്ങിയുമാണ്, ദുർഗതിയിൽ വീഴുന്നത്.
ശശ്വദ്ധര്മാത്മനാ ജാതോ ബാല ഏവ പിതാ മമ। ജീവിതാന്തമനുപ്രാപ്തഃ കാമാത്മൈവേതി നഃ ശ്രുതമ്
എന്റെ അച്ഛൻ ബാല്യത്തിൽ തന്നെ ധർമ്മനിഷ്ഠനായവനായിരുന്നു. എന്നാൽ കാമത്തിന് അടിമയായി ജീവൻ അവസാനിച്ചു എന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.
തസ്യ കാമാത്മനഃ ക്ഷേത്രേ രാജ്ഞഃ സംയതവാഗൃഷിഃ। കൃഷ്ണദ്വൈപായനഃ സാക്ഷാദ്ഭഗവാന്മാമജീജനത്
അങ്ങനെയുള്ള കാമബദ്ധനായ രാജാവിന്റെ വംശത്തിൽ, വാക്ക് നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിവുള്ള കൃഷ്ണദ്വൈപായനമഹർഷി നേരിട്ട് എന്നെ ജനിപ്പിച്ചു.
തസ്യാദ്യ വ്യസനേ ബുദ്ധിഃ സംജാതേയം മമാധമാ। ത്യക്തസ്യ ദേവൈരനയാന്മൃഗയാം പരിധാവതഃ
ഇപ്പോൾ ഈ ദുരന്തത്തിൽ, എന്റെ മനസ്സ് തകർന്നു പോയിരിക്കുന്നു. ദേവന്മാർ ഉപേക്ഷിച്ചവനായി, ഈ മാനെ പിന്തുടർന്ന് ഓടുന്നവനാണ് ഞാൻ.
മോക്ഷമേവ വ്യവസ്യാമി ബന്ധോ ഹി വ്യസനം മഹത്। സുവൃത്തിമനുവര്തിഷ്യേ താമഹം പിതുരവ്യയാമ്
മോക്ഷം നേടാൻ ഞാൻ ഉറപ്പു വെക്കുന്നു; കാരണം ബന്ധനം വലിയ ദുരിതമാണ്. അച്ഛന്റെ ഉത്തമമായ ആചാരങ്ങൾ ഞാൻ പിന്തുടരും.
അതീവ തപസാത്മാനം യോജയിഷ്യാമ്യസംശയമ്। തസ്മാദേകാഹമേകാഹമേകൈകസ്മിന്വനസ്പതൌ
നിസ്സംശയം ഞാൻ അത്യന്തം തപസ്സിൽ ഏർപ്പെടും. അതിനാൽ, ഓരോ വൃക്ഷത്തിനും കീഴിൽ, ഓരോ ദിവസം വീതം ഞാൻ താമസിക്കും.
ചരന്ഭൈക്ഷം മുനിര്മുണ്ഡശ്ചരിഷ്യാമ്യാശ്രമാനിമാന്। പാംസുനാ സമവച്ഛന്നഃ ശൂന്യാഗാരകൃതാലയഃ
മുനിയായി, തലമുണ്ഡനം ചെയ്തവനായി, ഈ ആശ്രമങ്ങളിൽ ഭിക്ഷയെടുക്കാൻ ഞാൻ സഞ്ചരിക്കും. മണ്ണ് പൂശി, ശൂന്യമായ വീടുകളിലാണ് ഞാൻ താമസിക്കുക.
വൃക്ഷമൂലനികേതോ വാ ത്യക്തസര്വപ്രിയാപ്രിയഃ। ന ശോചന്ന പ്രഹൃഷ്യംശ്ച തുല്യനിന്ദാത്മസംസ്തുതിഃ
വൃക്ഷത്തിന്റെ വേരിൽ പാർത്തു, എല്ലാ ഇഷ്ടങ്ങളും അനിഷ്ടങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, ദുഃഖം കാണിക്കാതെയും ആനന്ദം പ്രകടിപ്പിക്കാതെയും, നിന്ദയും സ്വയം പ്രശംസയും ഒരുപോലെ കാണിച്ച് ഞാൻ ജീവിക്കും.
നിരാശീര്നിര്നമസ്കാരോ നിര്ദ്വന്ദ്വോ നിഷ്പരിഗ്രഹഃ। ന ചാപ്യവഹസന്കംചിന്ന കുര്വന്ഭ്രുകുടീം ക്വചിത്
ആശയില്ലാതെ, ആരെയും നമസ്കരിക്കാതെ, ദ്വന്ദങ്ങൾ ഇല്ലാതെ, വസ്തുക്കൾ ഒന്നും കൈവശമില്ലാതെ; ആരെയും പരിഹസിക്കാതെയും, എവിടെയും കണ്പിളർത്താതെയും ഞാൻ ഇരിക്കും.
പ്രസന്നവദനോ നിത്യം സര്വഭൂതഹിതേ രതഃ। ജങ്ഗമാജങ്ഗമം സര്വമവിഹിംസംശ്ചതുര്വിധമ്
എപ്പോഴും പ്രസന്നമായ മുഖത്തോടെ, എല്ലാ ജീവികളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ മനസ്സാക്ഷി വെച്ച്, ചലിക്കുന്നതും അചലമായതും ഉൾപ്പെടെ, നാലു തരം ജീവികളെയും ഞാൻ ഒരിക്കലും ദോഷം ചെയ്യില്ല.
സ്വാസു പ്രജാസ്വിവ സദാ സമഃ പ്രാണഭൃതഃ പ്രതി। ഏകകാലം ചരന്ഭൈക്ഷം കുലാനി ദശ പഞ്ച ച
സകല ജീവികളോടും സ്വന്തം മക്കളോടുള്ളതുപോലെ സദാ സമദർശിയായ്, ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭിക്ഷയെടുക്കാൻ പത്തു മുതൽ പതിനഞ്ച് വീടുകൾ വരെ സന്ദർശിച്ചു.
അസംഭവേ വാ ഭൈക്ഷസ്യ ചരന്നനശനാന്യപി। അല്പമല്പം ച ഭുഞ്ജാനഃ പൂര്വാലാഭേ ന ജാതുചിത്
ഭിക്ഷ ലഭിക്കാത്തപ്പോൾ ഭക്ഷണം ഒഴിഞ്ഞിരിക്കുകയും, ലഭിച്ചാൽ അല്പം മാത്രം കഴിക്കുകയും, മുമ്പ് കിട്ടിയതെല്ലാം തീർന്നശേഷം മാത്രമേ വീണ്ടും അന്വേഷിക്കുകയുള്ളൂ.
അന്യാന്യപി ചരഁല്ലോഭാദലാഭേ സപ്ത പൂരയന്। അലാഭേ യദി വാ ലാഭേ സമദര്ശീ മഹാതപാഃ
ലാഭം ലഭിക്കാത്തപ്പോൾ, ആഗ്രഹം കൊണ്ടു മറ്റു വീടുകളിൽ നിന്ന് ഏഴുവരെ കൂടി ഭിക്ഷ തേടുകയും, ലഭിച്ചാലും ലഭിക്കാതിരുന്നാലും ആ മഹാതപസ്വി സമദർശിയായിരിക്കും.
വാസ്യൈകം തക്ഷതോ ബാഹും ചന്ദനേനൈകമുക്ഷതഃ। നാകല്യാണം ന കല്യാണം ചിന്തയന്നുഭയോസ്തയോഃ
ഒരു കൈ തച്ചൻ വെട്ടുമ്പോഴും മറ്റേ കൈ ചന്ദനം പുരട്ടുമ്പോഴും, അതിൽ ദു:ഖമോ സൗഭാഗ്യമോ ഒന്നും ആലോചിക്കാതെ ഇരിക്കും.
ന ജിജീവിഷുവത്കിംചിന്ന മുമൂര്ഷുവദാചരന്। ജീവിതം മരണം ചൈവ നാഭിന്ദന്ന ച ദ്വിഷന്
ജീവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനുപോലെയോ മരിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനുപോലെയോ ഒരിക്കലും പെരുമാറില്ല; ജീവതത്തോടും മരണത്തോടും执ിയില്ല, വെറുപ്പുമില്ല.
യാഃ കാശ്ചിജ്ജീവതാ ശക്യാഃ കര്തുമഭ്യുദയക്രിയാഃ। താഃ സര്വാഃ സമതിക്രമ്യ നിമേഷാദിവ്യവസ്ഥിതഃ
ജീവിതത്തിൽ സമൃദ്ധിക്ക് വേണ്ടി ചെയ്യാവുന്ന എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും വിട്ടുവെച്ച്, കണ്ണിറുക്കുന്നതുപോലെ സ്ഥിരതയോടെ നിലകൊണ്ടു.
താസു ചാപ്യനവസ്ഥാസു ത്യക്തസര്വേന്ദ്രിയക്രിയഃ। സംപരിത്യക്തധര്മാര്ഥഃ സുനിര്ണിക്താത്മകല്മഷഃ
അവിടെയുള്ള എല്ലാ അസ്ഥിരാവസ്ഥകളിലും, എല്ലാ ഇന്ദ്രിയപ്രവൃത്തികളും ഉപേക്ഷിച്ച്, ധർമ്മവും അർത്ഥവും വിട്ട്, ആത്മാവിനെ പൂർണ്ണമായും ശുദ്ധീകരിച്ചു.
നിര്മുക്തഃ സര്വപാപേഭ്യോ വ്യതീതഃ സര്വവാഗുരാഃ। ന വശേ കസ്യചിത്തിഷ്ഠന്സധര്മാ മാതരിശ്വനഃ
എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി, എല്ലാ കുടുങ്ങലുകളും കടന്നുചെന്നു, ആരുടെയും നിയന്ത്രണത്തിലല്ലാതെ, സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ കാറ്റുപോലെയായി.
ഏതയാ സതതം വൃത്ത്യാ ചരന്നേവംപ്രകാരയാ। ദേഹം സംസ്ഥാപയിഷ്യാമി നിര്ഭയം മാര്ഗമാസ്ഥിതഃ
ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചുകൊണ്ട്, ഈ വഴിയിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുമ്പോൾ, ഭയമില്ലാതെ ഈ ശരീരം നിലനിർത്തും.
നാഹം സുകൃപണേ മാര്ഗേ സ്വവീര്യക്ഷയശോചിതേ। സ്വധര്മാത്സതതാപേതേ ചരേയം വീര്യവര്ജിതഃ
സ്വന്തം ശക്തി നഷ്ടപ്പെട്ടതിൽ ദു:ഖിച്ചു ദയനീയമായ വഴിയിൽ പോകുകയോ, സദാ സ്വധർമ്മം വിട്ട് ശക്തിയില്ലാതെ നടക്കുകയോ ഞാൻ ഒരിക്കലും ചെയ്യില്ല.
സത്കൃതോഽസത്കൃതോ വാഽപി യോഽന്യാം കൃപണചക്ഷുഷാ। ഉപൈതി വൃത്തിം കാമാത്മാ സ ശുനാം വര്തതേ പഥി
ആരാലും ആദരിക്കപ്പെട്ടാലോ അല്ലാതെയോ, മറ്റുള്ളവരെ നായയുടെ കണ്ണോടെ നോക്കി, ആഗ്രഹം കൊണ്ടു ജീവിതം തേടുന്നവൻ നായയുടെ വഴിയിൽ നടക്കുന്നു.
ഏവമുക്ത്വാ സുദുഃഖാര്തോ നിഃശ്വാസപരമോ നൃപഃ। അവേക്ഷമാണഃ കുന്തീം ച മാന്ദ്രീം ച സമഭാഷത
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, അത്യന്തം ദു:ഖിതനായി, ആഴമായി ഉച്ച്വസിച്ച്, രാജാവ് കുന്തിയെയും മാദ്രിയെയും നോക്കി സംസാരിച്ചു.
കൌസല്യാ വിദുരഃ ക്ഷത്താ രാജാ ച സഹ ബന്ധുഭിഃ। ആര്യാ സത്യവതീ ഭീഷ്മസ്തേ ച രാജപുരോഹിതാഃ
കൌസല്യ, മന്ത്രിയായ വിദുരൻ, രാജാവും ബന്ധുക്കളുമൊത്ത്, മഹത്വമുള്ള സത്യവതി, ഭീഷ്മൻ, രാജപുരോഹിതന്മാർ—
ബ്രാഹ്മണാശ്ച മഹാത്മാനഃ സോമപാഃ സംശിതവ്രതാഃ। പൌരവൃദ്ധാശ്ച യേ തത്ര നിവസന്ത്യസ്മദാശ്രയാഃ। പ്രസാദ്യ സര്വേ വക്തവ്യാഃ പാണ്ഡുഃ പ്രവ്രാജിതോ വനേ
മഹാത്മാക്കളായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ, സോമപാനം ചെയ്യുന്നവർ, വ്രതത്തിൽ ഉറച്ചവർ, നഗരത്തിലെ മുതിർന്നവർ, നമ്മുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ കഴിയുന്നവർ— ഇവരെല്ലാവരെയും ആദരപൂർവ്വം അറിയിക്കണം: പാണ്ഡു വനത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു എന്ന്.
നിശമ്യ വചനം ഭര്തുസ്ത്യാഗധര്മകൃതാത്മനഃ। തത്സമം വചനം കുന്തീ മാദ്രീ ച സമഭാഷതാമ്
ത്യാഗധർമ്മത്തിൽ മനസ്സുറച്ച ഭർത്താവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കുന്തിയും മാദ്രിയും അതേപോലുള്ള വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
അന്യേഽപി ഹ്യാശ്രമാഃ സന്തി യേ ശക്യാ ഭരതര്ഷഭ। `ആവാഭ്യാം സഹ വസ്തും വൈ ധര്മമാശ്രിത്യ ചിന്ത്യതാമ്।' ആവാഭ്യാം ധര്മപത്നീഭ്യാം സഹ തപ്തും തപോ മഹത്
ഭരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായോ, നമ്മള്ക്കൊപ്പം താമസിക്കാൻ കഴിയുന്ന മറ്റു ആശ്രമങ്ങളും ഉണ്ട്; ഞങ്ങൾ ഇരുവരും, നിന്റെ ധർമ്മപത്നികൾ, നിനക്കൊപ്പം വലിയ തപസ്സു ചെയ്യാൻ ആലോചിക്കണം.
ശരീരസ്യാപി മോക്ഷായ ധര്മം പ്രാപ്യ മഹാഫലമ്। ത്വമേവ ഭവിതാ ഭര്താ സ്വര്ഗസ്യാപി ന സംശയഃ
മഹാഫലമായ ധർമ്മം പ്രാപിച്ച്, ശരീരമോക്ഷം വരെ എത്തിച്ചേരുമ്പോഴും, നീയേ ഞങ്ങളുടെ ഭർത്താവായിരിക്കും; സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഇതിൽ സംശയമില്ല.
പ്രണിധായേന്ദ്രിയഗ്രാമം ഭര്തൃലോകപരായണേ। ത്യക്ത്വാ കാമസുഖേ ഹ്യാവാം തപ്സ്യവോ വിപുലം തപഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്, ഭർത്താവിന്റെ ലോകത്തേക്ക് സമർപ്പിച്ച്, ആസക്തിയുള്ള സുഖങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഞങ്ങൾ ഇരുവരും വലിയ തപസ്സു ചെയ്യും.
യദി ചാവാം മഹാപ്രാജ്ഞ ത്യക്ഷ്യസി ത്വം വിശാംപതേ। അദ്യൈവാവാം പ്രഹാസ്യാവോ ജീവിതം നാത്ര സംശയഃ
മഹാപണ്ഡിതനായ രാജാവേ, നീ ഞങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ഞങ്ങൾ ഇരുവരും ഇന്നുതന്നെ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും — ഇതിൽ ഒരു സംശയവും ഇല്ല.
യദി വ്യവസിതം ഹ്യേതദ്യുവയോര്ധര്മസംഹിതമ്। സ്വവൃത്തിമനുവര്തിഷ്യേ താമഹം പിതുരവ്യയാമ്
നിന്റെ ഈ തീരുമാനത്തിൽ ധർമ്മം നിറഞ്ഞതാണെങ്കിൽ, ഞാൻ എന്റെ അച്ഛന്റെ വഴിയെ തന്നെ ഉറപ്പോടെ പിന്തുടരും.