പതങ്ഗികാനാം പുച്ഛേഷു ത്വയേഷീകാ പ്രവേശിതാ। കര്മണസ്തസ്യ തേ പ്രാപ്തം ഫലമേതത്തപോധന
"നീ ചിതൽപ്പുല്ല് കീടങ്ങളുടെ വാലിൽ കയറ്റിയതിന്റെ ഫലമാണ് ഇതു, ഹേ തപസ്സുകാരാ."
സ്വല്പമേവ യഥാ ദത്തം ദാനം ബഹുഗുണം ഭവേത്। അധര്മ ഏവം വിപ്രര്ഷേ ബഹുദുഃഖഫലപ്രദഃ
"പലതവണ, ചെറിയ ഒരു ദാനം പോലും വലിയ ഫലമാകുന്നതുപോലെ, അകൃത്യങ്ങൾ അനവധി ദു:ഖഫലങ്ങൾ നൽകുന്നു, മഹർഷേ."
കസ്മിന്കാലേ മയാ തത്തു കൃതം ബ്രൂഹി യഥാതഥമ്। തേനോക്തം ധര്മരാജേന ബാലഭാവേ ത്വയാ കൃതമ്
"എപ്പോൾ ഞാൻ ആ പ്രവൃത്തി ചെയ്തു? സത്യമായി പറയൂ," എന്നു ചോദിച്ചു. അതിന് ധർമ്മരാജൻ പറഞ്ഞു: "നീ ബാല്യത്തിൽ ചെയ്തതാണ് അത്."
ബാലോ ഹി ദ്വാദശാദ്വര്ഷാജ്ജന്മതോ യത്കരിഷ്യതി। ന ഭവിഷ്യത്യധര്മോഽത്ര ന പ്രജ്ഞാസ്യതി വൈ ദിശഃ
"ജനിച്ചിട്ട് പന്ത്രണ്ടുവയസ്സിന് മുമ്പ് ഒരു കുട്ടി ചെയ്യുന്ന കാര്യങ്ങൾക്കു പാപമില്ല; അവൻക്ക് ദിശകളും അറിയില്ല."
അല്പേഽപരാധേഽപി മഹാന്മമ ദണ്ഡസ്ത്വയാ ധൃതഃ। ഗരീയാന്ബ്രാഹ്മണവധഃ സര്വഭൂതവധാദപി
"ചെറിയ ഒരു തെറ്റിന് നീ എനിക്കു വലിയ ശിക്ഷ നൽകിയിരിക്കുന്നു; എല്ലാ ജീവികളെ കൊല്ലുന്നതിലും വലിയ പാപമാണ് ബ്രാഹ്മണഹത്യ."
ശൂദ്രയോനാവതോ ധര്മ മാനുഷഃ സംഭവിഷ്യസി। മര്യാദാം സ്ഥാപയാമ്യദ്യ ലോകേ കര്മഫലോദയാമ്
"ധർമ്മാ, നീ ശൂദ്രസ്ത്രിയുടെയൊടു ജനിച്ച മനുഷ്യനായി പിറക്കും; ഇന്ന് ഞാൻ ലോകത്തിൽ കർമ്മഫലത്തിന്റെ നിയമം സ്ഥാപിക്കുന്നു."
ആ ചതുര്ദശകാദ്വര്ഷാന്ന ഭവിഷ്യതി പാതകമ്। പരതഃ കുര്വതാമേവ ദോഷ ഏവ ഭവിഷ്യതി
"പതിനാലുവയസ്സുവരെ പാപമുണ്ടാകില്ല; അതിന് ശേഷം മാത്രം തെറ്റു പ്രവർത്തിക്കുന്നവർക്കു ദോഷം ഉണ്ടാകും."
ഏതേന ത്വപരാധേന ശാപാത്തസ്യ മഹാത്മനഃ। ധര്മോ വിദുരരൂപേണ ശൂദ്രയോനാവജായത
ഈ തെറ്റിന്റെ ഫലമായി, ആ മഹാത്മാവിന്റെ ശാപം കൊണ്ടു, ധർമ്മൻ ശൂദ്രസ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ വിദ്യുരൻ ആയി ജനിച്ചു.
ധര്മേ ചാര്ഥേ ച കുശലോ ലോഭക്രോധവിവര്ജിതഃ। ദീര്ഘദര്ശീ ശമപരഃ കുരൂണാം ച ഹിതേ രതഃ
ധർമ്മത്തിലും സമ്പത്തിലും പ്രാവീണ്യം ഉള്ളവൻ, ലോഭവും കോപവും ഇല്ലാത്തവൻ, ദീർഘദർശിയായവൻ, ശാന്തിക്ക് പ്രാധാന്യം കൊടുക്കുന്നവൻ, കുരുക്കളുടെ ക്ഷേമത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടവൻ.
ധൃതരാഷ്ട്രേ ച പാണ്ഡൌ ച വിദുരേ ച മഹാത്മനി।' ഏഷു ത്രിഷു കുമാരേഷു ജാതേഷു കുരുജാങ്ഗലമ്। കുരവോഽഥ കുരുക്ഷേത്രം ത്രയമേതദവര്ധത
ധൃതരാഷ്ട്രനും പാണ്ഡുവും മഹാത്മാവായ വിദ്യുരനും ജനിച്ചപ്പോൾ, കുരുജാങ്ഗളവും കുരുക്ഷേത്രവും ഇവരോടൊപ്പം വളർന്നു.
ഊര്ധ്വസസ്യാഽഭവദ്ഭൂമിഃ സസ്യാനി ഫലവന്തി ച। യഥര്തുവര്ഷീ പര്ജന്യോ ബഹുപുഷ്പഫലാ ദ്രുമാഃ
ഭൂമി ധാരാളം വിളവു നൽകി; ധാന്യങ്ങൾ ഫലവാന്മാരായി. കാലാവസ്ഥക്ക് അനുസരിച്ച് മഴ പെയ്തു, മരങ്ങൾ പൂക്കളിലും പഴങ്ങളിലും സമൃദ്ധിയായി.
വാഹനാനി പ്രഹൃഷ്ടാനി മുദിതാ മൃഗപക്ഷിണഃ। ഗന്ധവന്തി ച മാല്യാനി രസവന്തി ഫലാനി ച
വാഹനങ്ങൾ സന്തോഷത്തോടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; കാട്ടുമൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ആഹ്ലാദിച്ചു; മാലകൾ സുഗന്ധവും പഴങ്ങൾ രുചിയും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു.
വണിഗ്ഭിശ്ചാന്വകീര്യന്ത നഗരാണ്യഥ ശില്പിഭിഃ। ശൂരാശ്ച കൃതവിദ്യാശ്ച സന്തശ്ച സുഖിനോഽഭവന്
നഗരങ്ങൾ വ്യാപാരികളും ശില്പികളും നിറഞ്ഞിരുന്നു; വീരരും വിദ്യാഭ്യാസമുള്ളവരും സന്മാർഗ്ഗികളുമെല്ലാം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു.
നാഭവന്ദസ്യവഃ കേചിന്നാധര്മരുചയോ ജനാഃ। പ്രദേശേഷ്വപി രാഷ്ട്രാണാം കൃതം യുഗമവര്തത
കൊള്ളക്കാർ ആരുമില്ലായിരുന്നു; അകൃത്യത്തിൽ ആസ്വാദനമുള്ളവരും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. രാജ്യങ്ങളുടെ എല്ലാ പ്രദേശങ്ങളിലും സത്യമുള്ള ഒരു സുവർണ്ണയുഗം നിലനിന്നു.
ധര്മക്രിയാ യജ്ഞശീലാഃ സത്യവ്രതപരായണാഃ। അന്യോന്യപ്രീതിസംയുക്താ വ്യവര്ധന്ത പ്രജാസ്തദാ
അന്നത്തെ കാലത്ത്, ജനങ്ങൾ ധർമ്മപ്രവൃത്തികളിലും യജ്ഞങ്ങളിലും സത്യനിഷ്ഠയിലും താൽപര്യം കാണിച്ചു. പരസ്പര സ്നേഹത്തിൽ ഐക്യമായ് അവർ സന്തോഷത്തോടെ വളർന്നു.
മാനക്രോധവിഹീനാശ്ച നരാ ലോഭവിവര്ജിതാഃ। അന്യോന്യമഭ്യനന്ദന്ത ധര്മോത്തരമവര്തത
ആ മനുഷ്യർക്ക് അഹങ്കാരമോ കോപമോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; അവർ ലാഭം അറിയാത്തവരായിരുന്നു. പരസ്പരം സന്തോഷം പങ്കുവെച്ചു, ഉത്തമമായ ധർമ്മം അവിടെ നിലനിന്നു.
തന്മഹോദധിവത്പൂര്ണം നഗരം വൈ വ്യരോചത। ദ്വാരതോരണനിര്യൂഹൈര്യുക്തമഭ്രചയോപമൈഃ
ആ നഗരം മഹാസമുദ്രംപോലെ നിറഞ്ഞു, വാതിലുകളും ഗോപുരങ്ങളും പുറകുവാതായനങ്ങളും മേഘക്കൂട്ടംപോലെയുള്ള അലങ്കാരങ്ങളാൽ ഭംഗിയായി തിളങ്ങി.
പ്രസാദശതസംബാധം മഹേന്ദ്രപുരസന്നിഭമ്। നദീഷു വനഖണ്ഡേഷു വാപീപല്വലസാനുഷു। കാനനേഷു ച രമ്യേഷു വിജഹ്രുര്മുദിതാ ജനാഃ
നൂറുകണക്കിന് കൊട്ടാരങ്ങൾ നിറഞ്ഞു, ഇന്ദ്രന്റെ നഗരംപോലെ അത്യന്തം മനോഹരമായിരുന്നു. നദികളിലും കാടുകളിലും കുളങ്ങളിലും ചതുപ്പുകളിലും മനോഹരമായ വനാന്തരങ്ങളിലും സന്തോഷത്തോടെ ജനങ്ങൾ വിനോദം ആസ്വദിച്ചു.
ഉത്തരൈഃ കുരുഭിഃ സാര്ധം ദക്ഷിണാഃ കുരവസ്തഥാ। വിസ്പര്ധമാനാ വ്യചരംസ്തഥാ ദേവര്ഷിചാരണൈഃ
ഉത്തരകുരുക്കളോടൊപ്പം ദക്ഷിണകുരുക്കളും ദേവർഷിമാരെയും ചാരണന്മാരെയും പോലെ പരസ്പരം മത്സരിച്ച് സഞ്ചരിച്ചു.
നാഭവത്കൃപണഃ കശ്ചിന്നാഭവന്വിധവാഃ സ്ത്രിയഃ। തസ്മിഞ്ജനപദേ രമ്യേ കുരുഭിര്ബഹുലീകൃതേ
കുരുക്കൾ ആ പ്രദേശം ജനസംഖ്യയാൽ സമൃദ്ധമാക്കിയപ്പോൾ, ആ മനോഹര ദേശത്ത് ആരും ദരിദ്രരായിരുന്നില്ല, സ്ത്രീകൾക്ക് വിധവാപാട് ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
കൂപാരാമസഭാവാപ്യോ ബ്രാഹ്മണാവസഥാസ്തഥാ। ബഭൂവുഃ സര്വര്ദ്ധിയുതാസ്തസ്മിന്രാഷ്ട്രേ സദോത്സവാഃ
കിണറുകളും തോട്ടങ്ങളും പൊതുഹാളുകളും കുളങ്ങളും ബ്രാഹ്മണരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളും ആ രാജ്യത്ത് സമൃദ്ധിയോടെ ഉത്സവപൂർണ്ണമായിരുന്നു.
ഭീഷ്മേണ ധര്മതോ രാജന്സര്വതഃ പരിരക്ഷിതേ। ബഭൂവ രമണീയശ്ച ചൈത്യയൂപശതാങ്കിതഃ
രാജാവേ, ഭീഷ്മൻ എല്ലാ ദിക്കിലും ധർമ്മപ്രകാരമായി സംരക്ഷിച്ചപ്പോൾ, ആ ദേശം നൂറുകണക്കിന് ക്ഷേത്രങ്ങളും യാഗശിലകളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് മനോഹരമായി.
സ ദേശഃ പരരാഷ്ട്രാണി വിമൃജ്യാഭിപ്രവര്ധിതഃ। ഭീഷ്മേണ വിഹിതം രാഷ്ട്രേ ധര്മചക്രമവര്തത
ആ ദേശം മറ്റു രാജ്യങ്ങളെ മറികടന്ന് വളർന്നു; ഭീഷ്മന്റെ ഭരണത്തിൽ ധർമ്മചക്രം അവിടെ സജീവമായി.
ക്രിയമാണേഷു കൃത്യേഷു കുമാരാണാം മഹാത്മനാമ്। പൌരജാനപദാഃ സര്വേ ബഭൂവുഃ പരമോത്സുകാഃ
മഹാത്മാക്കളായ രാജകുമാരന്മാർ കർത്തവ്യങ്ങൾ നിർവഹിച്ചപ്പോൾ, നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും അത്യന്തം ഉത്സുകരായി.
ഗൃഹേഷു കുരുമുഖ്യാനാം പൌരാണാം ച നരാധിപ। ദീയതാം ഭുജ്യതാം ചേതി വാചോഽശ്രൂയന്ത സര്വശഃ
കുരുമുഖ്യന്മാരുടെയും നഗരവാസികളുടെയും വീടുകളിൽ 'തരിക', 'ആസ്വദിക്കൂ' എന്ന വാക്കുകൾ എല്ലായിടത്തും കേൾക്കപ്പെട്ടു.
ധൃതരാഷ്ട്രശ്ച പാണ്ഡുശ്ച വിദുരശ്ച മഹാമതിഃ। ജന്മപ്രഭൃതി ഭീഷ്മേണ പുത്രവത്പരിപാലിതാഃ
ധൃതരാഷ്ട്രനും പാണ്ഡുവും മഹാമതിയായ വിദുരനും ജനനം മുതൽ ഭീഷ്മൻ സ്വന്തം മക്കളെപ്പോലെ സംരക്ഷിച്ചു.
സംസ്കാരൈഃ സംസ്കൃതാസ്തേ തു വ്രതാധ്യയനസംയുതാഃ। ശ്രമവ്യായാമകുശലാഃ സമപദ്യന്ത യൌവനമ്
അവർ സംസ്കാരങ്ങളാൽ ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു, വ്രതങ്ങളിലും പഠനത്തിലും ഏർപ്പെട്ടു, പരിശ്രമത്തിലും വ്യായാമത്തിലും നിപുണരായി, അങ്ങനെ യൗവനം പ്രാപിച്ചു.
ധനുര്വേദേ ച വേദേ ച ഗദായുദ്ധേഽസിചര്മണി। തഥൈവ ഗജശിക്ഷായാം നീതിശാസ്ത്രേഷു പാരഗാഃ
അവർ ധനുര്വേദവും വേദങ്ങളും ഗദായുദ്ധവും വാൾ-കവചം ഉപയോഗിക്കൽ, ആനകളെ പരിശീലിപ്പിക്കൽ, നയശാസ്ത്രം എന്നിവയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടി.
ഇതിഹാസപുരാണേഷു നാനാശിക്ഷാസു ബോധിതാഃ। വേദവേദാങ്ഗതത്ത്വജ്ഞാഃ സര്വത്ര കൃതനിശ്ചയാഃ
ഇതിഹാസങ്ങളിലും പുരാണങ്ങളിലും വിവിധ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും അവർക്ക് പഠനം ലഭിച്ചു; വേദങ്ങളും അതിന്റെ ശാഖകളും അവരറിയുകയും എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും ഉറച്ച മനസ്സോടെ നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്തു.
വൈദികാധ്യയനേ യുക്തോ നീതിശാസ്ത്രേഷു പാരഗഃ। ഭീഷ്മേണ രാജാ കൌരവ്യോ ധൃതരാഷ്ട്രോഽഭിഷേചിതഃ
വേദപഠനത്തിൽ താല്പര്യവും നയശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യവും ഉള്ള കുരുവംശത്തിലെ രാജാവ് ധൃതരാഷ്ട്രൻ ഭീഷ്മന്റെ കൈയ്യിൽ അഭിഷേകം ലഭിച്ചു.