ശ്ലോകാശ്ചൈകാദശ ജ്ഞേയാഃ പര്വണ്യസ്മിന്ദ്വിജോത്തമാഃ। അതഃ പരം തൃതീയം തു ജ്ഞേയമാരണ്യകം മഹത്
ഈ ഭാഗത്തിൽ പതിനൊന്ന് ശ്ലോകങ്ങൾ കൂടി ഉണ്ട്, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ; ഇതിന് ശേഷം മൂന്നാമത്തേതായി മഹത്തായ ആരണ്യകപർവ്വം അറിയേണ്ടതാണ്.
വനവാസം പ്രയാതേഷു പാണ്ഡവേഷു മഹാത്മസു। പൌരാനുഗമനം ചൈവ ധര്മപുത്രസ്യ ധീമതഃ
മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവർ കാട്ടിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, നഗരവാസികൾ ധർമ്മപുത്രനെ അനുഗമിച്ചു.
അന്നൌഷധീനാം ച കൃതേ പാണ്ഡവേന മഹാത്മനാ। ദ്വിജാനാം ഭരണാര്ഥം ച കൃതമാരാധനം രവേഃ
അന്നത്തിനും ഔഷധങ്ങൾക്കും വേണ്ടി മഹാപാണ്ഡവൻ സൂര്യഭഗവാനെ ആരാധിച്ചു; ദ്വിജന്മാരുടെ പോഷണത്തിനായി ഹോമങ്ങൾ നടത്തി.
ധൌമ്യോപദേശാത്തിഗ്മാംശുപ്രസാദാദന്നസംഭഃ। ഹിതം ച ബ്രുവതഃ ക്ഷത്തുഃ പരിത്യാഗോഽമ്ബികാസുതാത്
ധൗമ്യന്റെ ഉപദേശത്താൽ സൂര്യന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ നിന്ന് അന്നം ലഭിച്ചു; നല്ല വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ കഷ്ടുവൻ അംബികയുടെ മകനോടു വിടപറഞ്ഞതും ഇവിടെ പറയുന്നു.
ത്യക്തസ്യ പാണ്ഡുപുത്രാണാം സമീപഗമനം തഥാ। പുനരാഗമനം ചൈവ ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ ശാസനാത്
വിടപറഞ്ഞവന്റെ അടുത്ത് പാണ്ഡവർ വീണ്ടും ചെന്നതും, ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവിടെനിന്ന് മടങ്ങിയതും പറയുന്നു.
കര്ണപ്രോത്സാഹനാച്ചൈവ ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ ദുര്മതേഃ। വനസ്ഥാന്പാണ്ഡവാന്ഹന്തും മന്ത്രോ ദുര്യോധനസ്യച
കർണ്ണന്റെ പ്രേരണയാൽ ദുഷ്ടബുദ്ധിയുള്ള ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ കാട്ടിൽ വസിക്കുന്ന പാണ്ഡവരെ കൊല്ലാൻ ഉപായം ആലോചിച്ചു.
തം ദുഷ്ടഭാവം വിജ്ഞായ വ്യാസസ്യാഗമനം ദ്രുതമ്। നിര്യാണപ്രതിഷേധശ്ച സുരഭ്യാഖ്യാനമേവ ച
ആ ദുഷ്ടത മനസ്സിലാക്കി, വ്യാസൻ വേഗത്തിൽ എത്തി; പുറപ്പെടൽ തടഞ്ഞതും, സുരഭിയുടെ കഥയും ഇവിടെ പറയുന്നു.
മൈത്രേയാഗമനം ചാത്ര രാജ്ഞശ്ചൈവാനുശാസനമ്। ശാപോത്സര്ഗശ്ച തേനൈവ രാജ്ഞോ ദുര്യോധനസ്യ ച
മൈത്രേയൻ ഇവിടെ എത്തിയത്, രാജാവിന്റെ ഉപദേശവും, അവൻ ദുര്യോധനനെ ശപിച്ചതും ഇവിടെ പറയുന്നു.
കിര്മീരസ്യ വധശ്ചാത്ര ഭീമസേനേന സംയുഗേ। വൃഷ്ണീനാമാഗമശ്ചാത്ര പാഞ്ചാലാനാം ച സര്വശഃ
കിര്മീരനെ ഭീമസേനൻ യുദ്ധത്തിൽ വധിച്ചതും, വൃഷ്ണികൾക്കും പാഞ്ചാലന്മാർക്കും അവിടെ എത്തിയത് എന്നിവയും പറയുന്നു.
ശ്രുത്വാ ശകുനിനാ ദ്യൂതേ നികൃത്യാ നിര്ജിതാംശ്ച താന്। ക്രുദ്ധസ്യാനുപ്രശമനം ഹരേശ്ചൈവ കിരീടിനാ
ശകുനിയുടെ ചതിയിൽ ചതുരം കളിയിൽ തോറ്റുവെന്നറിഞ്ഞ്, കോപം നിറഞ്ഞ ഹരിയെ കിരീടധാരിയായവൻ ശമിപ്പിച്ചതും പറയുന്നു.
പരിദേവനം ച പാഞ്ചാല്യാ വാസുദേവസ്യ സന്നിധൌ। ആശ്വാസനം ച കൃഷ്ണേന ദുഃഖാര്തായാഃ പ്രകീര്തിതമ്
കൃഷ്ണന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ദ്രൗപദി ദുഃഖത്തോടെ വിലപിച്ചതും, അവളുടെ ദു:ഖം കണ്ട് കൃഷ്ണൻ ആശ്വസിപ്പിച്ചതും ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
തഥാ സൌഭവധാഖ്യാനമത്രൈവോക്തം മഹര്ഷിണാ। സുഭദ്രായാഃ സപുത്രായാഃ കൃഷ്ണേന ദ്വാരകാം പുരീമ്
അതു പോലെ തന്നെ, മഹർഷി ഇവിടെ സൌഭദ്ര കഥയും, കൃഷ്ണൻ നയിച്ച് സുഭദ്രയും മകനും ദ്വാരക നഗരത്തിലേക്ക് പോയ യാത്രയും വിവരിക്കുന്നു.
നയനം ദ്രൌപദേയാനാം ധൃഷ്ടദ്യുമ്നേന ചൈവ ഹ। പ്രവേശഃ പാണ്ഡവേയാനാം രമ്യേ ദ്വൈതവനേ തതഃ
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ദ്രൗപദിയുടെ മക്കളെ കൂട്ടി കൊണ്ടുപോയതും, പിന്നെ പാണ്ഡവർ മനോഹരമായ ദ്വൈതവനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചതും ഇവിടെ പറയുന്നു.
ധര്മരാജസ്യ ചാത്രൈവ സംവാദഃ കൃഷ്ണയാ സഹ। സംവാദശ്ച തഥാ രാജ്ഞാ ഭീമസ്യാപി പ്രകീര്തിതഃ
ഇവിടെ തന്നെ ധർമ്മരാജാവും കൃഷ്ണിയും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണവും, രാജാവും ഭീമനും തമ്മിലുള്ള സംവാദവും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സമീപം പാണ്ഡുപുത്രാണാം വ്യാസസ്യാഗമനം തഥാ। പ്രതിശ്രുത്യാഥ വിദ്യായാ ദാനം രാജ്ഞോ മഹര്ഷിണാ
പാണ്ഡു പുത്രന്മാരുടെ അടുത്ത് വ്യാസൻ എത്തിച്ചേർന്നതും, രാജാവിന്റെ വാഗ്ദാനം വാങ്ങിയശേഷം മഹർഷി അവനു വിജ്ഞാനം നൽകിയതും ഇവിടെ പറയുന്നു.
ഗമനം കാമ്യകേ ചാപി വ്യാസേ പ്രതിഗതേ തതഃ। അസ്ത്രഹേതോര്വിവാസശ്ച പാര്ഥസ്യാമിതതേജസഃ
വ്യാസൻ തിരിച്ചു പോയതിനു ശേഷം പാണ്ഡവർ കാമ്യകവനത്തിലേക്ക് പോയതും, ആയുധങ്ങൾക്കായി അർജുനൻ നിർബന്ധിതനായി പുറപ്പെട്ടതും വിവരിക്കുന്നു.
മഹാദേവേന യുദ്ധം ച കിരാതവപുഷാ സഹ। ദര്ശനം ലോകപാലാനാമസ്ത്രപ്രാപ്തിസ്തഥൈവ ച
കിരാത വേഷത്തിൽ മഹാദേവനുമായി നടന്ന യുദ്ധവും, ലോകപാലന്മാരെ കണ്ടതും, ആയുധങ്ങൾ ലഭിച്ചതും ഇവിടെ പറയുന്നു.
മഹേന്ദ്രലോകഗമനമസ്ത്രാര്ഥേ ച കിരീടിനഃ। യത്ര ചിന്താ സമുത്പന്നാ ധൃതരാഷ്ട്രസ്യ ഭൂയസീ
കിരീടധാരിയായ അർജുനൻ ആയുധങ്ങൾക്കായി ഇന്ദ്രലോകത്തേക്ക് പോയതും, അതിനെ തുടർന്ന് ധൃതരാഷ്ട്രനിൽ വലിയ ആശങ്ക ഉണർന്നതും വിവരിക്കുന്നു.
ദര്ശനം ബൃഹദശ്വസ്യ മഹര്ഷേര്ഭാവിതാത്മനഃ। യുധിഷ്ഠിരസ്യ ചാര്തസ്യ വ്യസനേ പരിദേവനമ്
മഹർഷിയായ ബൃഹദശ്വനെ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ കണ്ടതും, ദുരിതത്തിൽ ആകുലനായ യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ വിലപിച്ചതും ഇവിടെ പറയുന്നു.
നലോപാഖ്യാനമത്രൈവ ധര്മിഷ്ഠം കരുണോദയമ്। ദമയന്ത്യാഃ സ്ഥിതിര്യത്ര നലസ്യ ചരിതം തഥാ
ഇവിടെ തന്നെ ധാർമ്മികവും ഹൃദയസ്പർശിയുമായ നളോപ്പാഖ്യാനം, ദമയന്തിയുടെ സ്ഥിരതയും, നളന്റെ പ്രവർത്തികളും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
തഥാക്ഷഹൃദയപ്രാപ്തിസ്തസ്മാദേവ മഹര്ഷിതഃ। ലോമശസ്യാഗമസ്തത്ര സ്വര്ഗാത്പാണ്ഡുസുതാന്പ്രതി
അതു പോലെ തന്നെ, മഹർഷിയിൽ നിന്നു യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ ചതുരശ്രക്കളിയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയതും, സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് ലോമശൻ പാണ്ഡു പുത്രന്മാരുടെ അടുത്ത് എത്തിയതും ഇവിടെ പറയുന്നു.
വനവാസഗതാനാം ച പാണ്ഡവാനാം മഹാത്മനാമ്। സ്വര്ഗേ പ്രവൃത്തിരാഖ്യാതാ ലോമശേനാര്ജുനസ്യ വൈ
വനവാസത്തിൽ കഴിയുന്ന മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവർക്ക് ലോമശൻ അർജുനന്റെ സ്വർഗീയ പ്രവർത്തികൾ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സംദേശാദര്ജുനസ്യാത്ര തീര്ഥാഭിഗമനക്രിയാ। തീര്ഥാനാം ച ഫലപ്രാപ്തിഃ പുണ്യത്വം ചാപി കീര്തിതമ്
ഇവിടെ അർജുനന്റെ സന്ദേശവും, തീർത്ഥയാത്രയും, തീർത്ഥങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ച് പുണ്യം നേടുന്നതും, അവയുടെ വിശുദ്ധതയും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
പുലസ്ത്യതീര്ഥയാത്രാ ച നാരദേന മഹര്ഷിണാ। തീര്ഥയാത്രാ ച തത്രൈവ പാണ്ഡവാനാം മഹാത്മനാം
മഹർഷിയായ നാരദൻ പുലസ്ത്യ തീർത്ഥയാത്ര നടത്തിയതും, അതുപോലെ തന്നെ മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവർ തീർത്ഥയാത്ര നടത്തിയതും ഇവിടെ പറയുന്നു.
തഥാ യജ്ഞവിഭൂതിശ്ച ഗയസ്യാത്ര പ്രകീര്തിതാ
ഇവിടെ ഗയയുടെ യജ്ഞത്തിന്റെ മഹത്വവും വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
ആഗസ്ത്യമപി ചാഖ്യാനം യത്ര വാതാപിഭക്ഷണമ്। ലോപാമുദ്രാഭിപമനമപത്യാര്ഥമൃഷേസ്തഥാ
അഗസ്ത്യന്റെ കഥയും, വാതാപിയെ തിന്നതും, സന്താനാർത്ഥം ലോപാമുദ്രയുമായി അഗസ്ത്യൻ ചേർന്നതും ഇവിടെ പറയുന്നു.
ഋശ്യശൃങ്ഗസ്യ ചരിതം കൌമാരബ്രഹ്മചാരിണഃ। ജാമദഗ്ന്യസ്യ രാമസ്യ ചരിതം ഭൂരിതേജസഃ
കൗമാര ബ്രഹ്മചാരിയായ ഋശ്യശൃംഗന്റെ ജീവിതവും, മഹാതേജസ്വിയായ ജാമദഗ്ന്യപുത്രൻ രാമന്റെ പ്രവർത്തികളും ഇവിടെ പറയുന്നു.
കാര്തവീര്യവധോ യത്ര ഹൈഹയാനാം ച വര്ണ്യതേ। പ്രഭാസതീര്ഥേ പാണ്ഡൂനാം വൃഷ്ണിഭിശ്ച സമാഗമഃ
കാർതവീര്യന്റെ വധവും, ഹേഹയന്മാരുടെ കഥയും, പ്രഭാസ തീർത്ഥത്തിൽ പാണ്ഡവർ വൃഷ്ണികൾക്കൊപ്പം കൂടിയതും ഇവിടെ വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സൌകന്യമപി ചാഖ്യാനം ച്യവനോ യത്ര ഭാര്ഗവഃ। ശര്യാതിയജ്ഞേ നാസത്യൌ കൃതവാന്സോമപീഥിനൌ
സൗകന്യയുടെ കഥയും ഇവിടെ പറയുന്നു, ഭൃഗുവംശജനായ ച്യവനൻ ശര്യാതിയുടെ യാഗത്തിൽ അശ്വിനീദേവന്മാരെ സോമപാനത്തിന് അർഹരാക്കി.
താഭ്യാം ച യത്ര സ മുനിര്യൌവനം പ്രതിപാദിതഃ। മാന്ധാതുശ്ചാപ്യുപാഖ്യാനം രാജ്ഞോഽത്രൈവപ്രകീര്തിതം
അവരാൽ ആ മുനി വീണ്ടും യൗവനം നേടിയതും, രാജാവ് മാംധാതാവിന്റെ കഥയും ഇവിടെ വിവരിക്കുന്നു.