തതഃ പ്രസാദയാമാസ പുനസ്തമൃഷിസത്തമമ്। ബലിഃ സുദേഷ്ണാം സ്വാം ഭാര്യാം തസ്മൈ സ പ്രാഹിണോത്പുനഃ
അതിനുശേഷം ബലി വീണ്ടും ആ മഹാമുനിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു, വീണ്ടും തന്റെ ഭാര്യ സുദേഷ്ണയെ മുനിയുടെ അടുക്കിലേക്ക് അയച്ചു.
താം സ ദീര്ഘതമാങ്ഗേഷു സ്പൃഷ്ട്വാ ദേവീമഥാബ്രവീത്। ഭവിഷ്യന്തി കുമാരാസ്തേ തേജസാഽഽദിത്യവര്ചസഃ
അവളുടെ ശരീരഭാഗങ്ങൾ സ്പർശിച്ച ശേഷം, മുനി പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് സൂര്യന്റെ പ്രകാശംപോലുള്ള പുത്രന്മാർ ജനിക്കും.'
അങ്ഗോ വങ്ഗഃ കലിങ്ഗശ്ച പുണ്ഡ്രഃ സുഹ്മശ്ച തേ സുതാഃ। തേഷാം ദേശാഃ സമാഖ്യാതാഃ സ്വനാമകഥിതാ ഭുവി
അംഗൻ, വംഗൻ, കലിംഗൻ, പുണ്ഡ്രൻ, സുഹ്മൻ — ഇവരാണ് നിന്റെ പുത്രന്മാർ; അവരുടെ ദേശങ്ങൾ അവരുടേത് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു, അവരുടെ പേരുകൾ ഭൂമിയിൽ പ്രശസ്തമാണ്.
അങ്ഗസ്യാങ്ഗോഽഭവദ്ദേശോ വങ്ഗോ വങ്ഗസ്യ ച സ്മൃതഃ। കലിങ്ഗവിഷയശ്ചൈവ കലിങ്ഗസ്യ ച സ സ്മൃതഃ
അംഗന്റെ ദേശം 'അംഗ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; വംഗന്റെ ദേശം 'വംഗ' എന്ന പേരിൽ; കലിംഗന്റെ പ്രദേശം 'കലിംഗ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
പുണ്ഡ്രസ്യ പുണ്ഡ്രാഃ പ്രഖ്യാതാഃ സുഹ്മാഃ സുഹ്മസ്യ ച സ്മൃതാഃ। ഏവം ബലേഃ പുരാ വംശഃ പ്രഖ്യാതോ വൈ മഹര്ഷിജഃ
പുണ്ഡ്രന്റെ ദേശം 'പുണ്ഡ്ര' എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമാണ്; സുഹ്മന്റെ ദേശം 'സുഹ്മ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ, മഹാമുനിയിൽ നിന്നുള്ള ബലിയുടെ വംശം പ്രശസ്തമായി.
ഏവമന്യേ മഹേഷ്വാസാ ബ്രാഹ്മണൈഃ ക്ഷത്രിയാ ഭുവി। ജാതാഃ പരമധര്മജ്ഞാ വീര്യവന്തോ മഹാബലാഃ। ഏതച്ഛ്രുത്വാ ത്വമപ്യത്ര മാതഃ കുരു യഥേപ്സിതമ്
ഇങ്ങനെ, ഭൂമിയിൽ മറ്റു മഹാശക്തിയുള്ള ധനുര്വീറന്മാരായ ക്ഷത്രിയന്മാർ ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ നിന്നു ജനിച്ചു; അവർ ഉത്തമധർമ്മം അറിയുന്നവരും, ധൈര്യവും ശക്തിയും ഉള്ളവരുമായിരുന്നു. ഇതു കേട്ടതോടെ, അമ്മേ, നീയും ഇഷ്ടംപോലെ ചെയ്യാം.
പുനര്ഭരതവംശസ്യ ഹേതും സന്താനവൃദ്ധയേ। വക്ഷ്യാമി നിയതം മാതസ്തന്മേ നിഗദതഃ ശൃണു
ഭാരതവംശത്തിന്റെ സന്താനവൃദ്ധിക്ക് കാരണമെന്തെന്ന് ഞാൻ വീണ്ടും പറയാം; അമ്മേ, ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
ബ്രാഹ്മണോ ഗുണവാന്കശ്ചിദ്ധനേനോപനിമന്ത്ര്യതാമ്। വിചിത്രവീര്യക്ഷേത്രേഷു യഃ സമുത്പാദയേത്പ്രജാഃ
ഗുണമുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ധനം നൽകി ക്ഷണിക്കണം; അവൻ വിചിത്രവീര്യന്റെ ഭാര്യകളിൽ സന്താനങ്ങൾ ജനിപ്പിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാകണം.
ഭീഷ്മസ്യ തു വചഃ ശ്രുത്വാ ധര്മഹേത്വര്ഥസംഹിതമ്। മാതാ സത്യവതീ ഭീഷ്മം പുനരേവാഭ്യഭാഷത
ഭീഷ്മന്റെ ധർമ്മവും ഉദ്ദേശവും നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട അമ്മ സത്യവതി വീണ്ടും ഭീഷ്മനോട് പറഞ്ഞു.
ഔചഥ്യമധികൃത്യേദമങ്ഗം ച യദുദാഹൃതമ്। പൌരാണീ ശ്രുതിരിത്യേഷാ പ്രാപ്തകാലമിദം കുരു
ഔചത്യന്റെ കാര്യവും, അങ്കയുടെ ഉദാഹരണവും സംബന്ധിച്ച് പറഞ്ഞത്, ഈ പുരാതനശ്രുതി പ്രാമാണികമാണ്; ഇപ്പോൾ അതിന് യോജിച്ച സമയമാണ്, ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്യൂ.
ത്വം ഹി പുത്ര കുലസ്യാസ്യ ജ്യേഷ്ഠഃ ശ്രേഷ്ഠശ്ച ഭാരത। യഥാ ച തേ പിതുര്വാക്യം മമ കാര്യം തഥാഽനഘ
ഭാരത, നീ ഈ കുടുംബത്തിലെ മൂത്തവനും ഉത്തമനുമാണ്; പിതാവിന്റെ വാക്കുകൾ അനുസരിക്കുന്നതുപോലെ, എന്റെ അഭ്യർത്ഥനയും നീ നിർവഹിക്കണം, പാപരഹിതനേ.
മമ പുത്രസ്തവ ഭ്രാതാ യവീയാന്സുപ്രിയശ്ച തേ। ബാല ഏവ ഗതഃ സ്വര്ഗം ഭാരതോ ഭരതര്ഷഭ
എന്റെ പുത്രൻ, നിന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ, നിനക്ക് വളരെ പ്രിയപ്പെട്ടവൻ, ബാലനായി സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു, ഭാരതവംശത്തിലെ ഉത്തമനേ.
ഇമേ മഹിഷ്യൌ തസ്യേഹ കാശിരാജസുതേ ഉഭേ। രൂപയൌവനസംപന്നേ പുത്രകാമേ ച ഭാരത
ഭാരത, ഇവിടെയുണ്ട് കാശിരാജാവിന്റെ മകനായവന്റെ രണ്ടു ഭാര്യമാർ, ഇരുവരും സൌന്ദര്യത്തിലും യുവാവസ്ഥയിലും സമൃദ്ധരാണ്, കുട്ടികളെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും കൂടിയാണ്.
ധര്മ്യമേതത്പരം ജ്ഞാത്വാ സന്താനായ കുലസ്യ ച। ആഭ്യാം മമ നിയോഗാത്തു ധര്മം ചരിതുമര്ഹസി
കുടുംബത്തിന്റെ വംശവൃദ്ധിക്കായി ഇതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ധർമ്മം എന്ന് മനസ്സിലാക്കി, നീ എന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഈ രണ്ടുപേരോടൊപ്പം ധർമ്മത്തിന് വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കണം.
അസംശയം പരോ ധര്മസ്ത്വയാഃ മാതഃ പ്രകീര്തിതഃ। ത്വമപ്യേതാം പ്രതിജ്ഞാം തു വേത്ഥ യാ മയി വര്തതേ
അമ്മേ, നീ സംശയമില്ലാതെ പരമധർമ്മത്തെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; എന്നെ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ആ വാഗ്ദാനം നീയും അറിയുന്നു.
അമരത്വസ്യ വാ ഹേതോസ്ത്രൈലോക്യസദനസ്യ വാ। ഉത്സൃജേയമഹം പ്രാണാന്ന തു സത്യം കഥംചന
അമരത്വത്തിനായാലും മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ വാസത്തിനായാലും ഞാൻ എന്റെ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും, പക്ഷേ സത്യം ഒരിക്കലും വിട്ടുകളയില്ല.
ജാനാമി ത്വയി ധര്മജ്ഞ സത്യം സത്യപരാക്രമ। ഇച്ഛംസ്ത്വമിഹ ലോകാംസ്ത്രീന്സൃജേരന്യാനരിന്ദമ
നീ ധർമ്മജ്ഞനാണ്, സത്യത്തിലും ധൈര്യത്തിലും ഉറച്ചവനാണ് എന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു; നീ ആഗ്രഹിച്ചാൽ, മൂന്നു ലോകങ്ങൾ പോലും ഇവിടെ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയും, രാജാധിരാജാ.
യഥാ തു നഃ കുലം ചൈവ ധര്മശ്ച ന പരാഭവേത്। സുഹൃദശ്ച പ്രഹൃഷ്ടാഃ സ്യുസ്തഥാ ത്വം കര്തുമര്ഹസി
നമ്മുടെ വംശവും ധർമ്മവും പരാജയപ്പെടാതിരിക്കാൻ, സുഹൃത്തുക്കൾ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കാൻ, നീ അതിനായി വേണ്ടതെല്ലാം ചെയ്യണം.
ത്വമേവ കുലവൃദ്ധാസി ഗൌരവം തു പരം ത്വയി। സോപായം കുലസന്താനേ വക്തുമര്ഹസി നഃ പരമ്
നമ്മുടെ കുടുംബത്തിലെ മൂത്തവൻ നീയാണല്ലോ, ഏറ്റവും വലിയ ബഹുമാനവും നിന്നിലാണ്; വംശം തുടരാൻ വേണ്ട ശരിയായ മാർഗം നീ ഞങ്ങളോട് പറയണം.
സ്ത്രിയോ ഹി പരമം ഗുഹ്യം ധാരയന്തി സദാ കുലേ। പുരുഷാംശ്ചൈവ മായാഭിര്ബഹ്വീഭിരുപഗൃഹ്ണതേ
സ്ത്രികൾ കുടുംബത്തിൽ എപ്പോഴും ഏറ്റവും രഹസ്യമായ കാര്യങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കുന്നു; പലവിധ യുക്തികളാൽ അവർ പുരുഷന്മാരെ സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
സാ സത്യവതി സംപശ്യ ധര്മം സത്യപരായണേ। യഥാ ന ജഹ്യാം സത്യം ച ന സീദേച്ച കുലം ഹി നഃ
സത്യവതി, നീ സത്യത്തിനും ധർമ്മത്തിനും അർപ്പിതയായവളായി ധർമ്മം ആലോചിച്ചാൽ, ഞാൻ സത്യം വിട്ട് പോകേണ്ടി വരില്ല, നമ്മുടെ വംശവും നശിക്കില്ല.
തതഃ സത്യവതീ ഭീഷ്മം വാചാ സംസജ്ജമാനയാ। വിഹസന്തീവ സവ്രീഡമിദം വചനമബ്രവീത്
അതിനുശേഷം സത്യവതി ലജ്ജയും പുഞ്ചിരിയും കലർന്ന വാക്കുകളിൽ ഭീഷ്മനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സത്യമേതന്മഹാബാഹോ യഥാ വദസി ഭാരത। വിശ്വാസാത്തേ പ്രവക്ഷ്യാമി സന്താനായ കുലസ്യ നഃ
നീ പറയുന്നത് സത്യമാണു, മഹാബാഹുവായ ഭാരത; നിന്നിൽ വിശ്വാസം വെച്ച്, ഞാൻ നമ്മുടെ വംശം തുടരാൻ വേണ്ടത് പറയാം.
ന തേ ശക്യമനാഖ്യാതുമാപദ്ധര്മം തഥാവിധമ്। ത്വമേവ നഃ കുലേ ധര്മസ്ത്വം സത്യം ത്വം പരാ ഗതിഃ
അങ്ങനെയുള്ള ഒരു ദുരിതകാല ധർമ്മം നിന്നോട് വെളിപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ല; നീയാണു നമ്മുടെ കുടുംബത്തിലെ ധർമ്മവും സത്യവും, നീയാണു പരമാശ്രയം.
യത്ത്വം വക്ഷ്യസി തത്കാര്യമസ്മാഭിരിതി മേ മതിഃ।' തസ്മാന്നിശമ്യ സത്യം മേ കുരുഷ്വ യദനന്തരമ്। `ശൃണു ഭീഷ്മ വചോ മഹ്യം ധര്മാര്ഥസഹിതം ഹിതമ്
നീ പറയുന്നതെന്തും ഞങ്ങൾ ചെയ്യുമെന്ന് ഞാൻ ഉറപ്പു പറയുന്നു; അതിനാൽ എന്റെ സത്യം കേട്ട്, അതിനുശേഷം ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്യുക. ഭീഷ്മാ, ധർമ്മത്തോടും ഹിതത്തോടും കൂടിയ എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കു.
ന ച വിസ്രമ്ഭകഥിതം ഭവാന്സൂചിതുമര്ഹതി। യസ്തു രാജാ വസുര്നാമ ശ്രുതസ്തേ ഭരതര്ഷഭ
വിശ്വാസത്തോടെ പറഞ്ഞ കാര്യങ്ങൾ നീ പുറത്തു പറയരുത്; എന്നാൽ, വസു എന്ന രാജാവിനെക്കുറിച്ച് നീ കേട്ടിട്ടുണ്ട്, ഭാരതശ്രേഷ്ഠ.
തസ്യ ശുക്ലാദഹം മത്സ്യാ ധൃതാ കുക്ഷൌ പുരാ കില। മാതരം മേ ജലാദ്ധൃത്വാ ദാശഃ പരമധര്മവിത്
അവന്റെ വെള്ളപട്ടണിയായ രാജ്ഞിയുടെ ഗർഭത്തിൽ ഞാൻ ഒരു മത്സ്യമായി ഒരിക്കൽ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; എന്റെ അമ്മയെ വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് ഒരു മീനവൻ എടുത്തു, അവൻ മഹാധർമ്മികനായിരുന്നു.
മാം തു സ്വഗൃഹമാനീയ ദുഹിതൃത്വേഽഭ്യകല്പയത്। ധര്മയുക്തഃ സ ധര്മേണ പിതാ ചാസീത്തതോ മമ
അവൻ എന്നെ തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, മകളായി വളർത്തി; അവൻ ധർമ്മപരനായവൻ ആയതിനാൽ, ധർമ്മത്താൽ എനിക്ക് അച്ഛനായി.
ധര്മയുക്തസ്യ ധര്മാര്ഥം പിതുരാസീത്തരീ മമ। സാ കദാചിദഹം തത്ര ഗതാ പ്രഥമയൌവനമ്
ധർമ്മത്തിനായി എന്റെ അച്ഛന് ഒരു വഞ്ചിയുണ്ടായിരുന്നു; ഒരിക്കൽ ഞാൻ അവിടെ, യൗവനത്തിന്റെ ആദ്യകാലത്ത് പോയിരുന്നു.
അഥ ധര്മവിദാം ശ്രേഷ്ഠഃ പരമര്ഷിഃ പരാശരഃ। ആജഗാമ തരീം ധീമാംസ്തരിഷ്യന്യമുനാം നദീമ്
അപ്പോൾ ധർമ്മജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ മഹർഷി പരാശരൻ, യമുനാനദി കടക്കാൻ ആ വഞ്ചിയിലേക്ക് വന്നു.