കസ്മാദന്ധശ്ച വൃദ്ധശ്ച ഭര്തവ്യോഽയമിതി സ്മ തേ। ചിന്തയിത്വാ തതഃ ക്രൂരാഃ പ്രതിജഗ്മുരഥോ ഗൃഹാന്
‘ഈ അന്ധനും വയോധികനും നമ്മൾ എന്തിന് പോഷിക്കണം?’ എന്ന ചിന്തയോടെ ആ ക്രൂരന്മാർ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
സോഽനുസ്രോതസ്തദാ വിപ്രഃ പ്ലവമാനോ യദൃച്ഛയാ। ജഗാമ സുബഹൂന്ദേശാനന്ധസ്തേനോഡുപേന ഹ
അപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണൻ, അകമഴിഞ്ഞ് തൂവലിൽ കയറി, കാറ്റിന്റെ ഇഷ്ടംപോലെ ഗംഗയിൽ ഒഴുകി അന്ധനായി പല ദേശങ്ങളിലൂടെ യാത്ര ചെയ്തു.
തം തു രാജാ ബലിര്നാമ സര്വധര്മവിദാം വരഃ। അപശ്യന്മജ്ജനഗതഃ സ്രോതസാഽഭ്യാശമാഗതമ്
അവിടെ ധർമ്മജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ബലി രാജാവ്, ആ മനുഷ്യനെ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങി ഒഴുക്കിൽ അടുത്ത് വന്നതായി കണ്ടു.
ജഗ്രാഹ ചൈനം ധര്മാത്മാ ബലിഃ സത്യപരാക്രമഃ। ജ്ഞാത്വാ ചൈവം സ വവ്രേഽഥ പുത്രാര്ഥേ ഭരതര്ഷഭ
ധർമ്മപരനും സത്യശീലനും ആയ ബലി രാജാവ് അവനെ പിടിച്ചു, അവന്റെ കഥ അറിഞ്ഞ ശേഷം മകനുവേണ്ടി ഒരു വരം അനുവദിച്ചു.
തം പൂജയിത്വാ രാജര്ഷിര്വിശ്രാന്തം മുനിമബ്രവീത്।' സന്താനാര്ഥം മഹാഭാഗ ഭാര്യാസു മമ മാനദ। പുത്രാന്ധര്മാര്ഥകുശലാനുത്പാദയിതുമര്ഹസി
ആ മഹാമുനിയെ ആദരിച്ച് വിശ്രമിക്കാൻ അവസരം നൽകിയ ശേഷം, രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'മഹാഭാഗവതേ, എന്റെ ഭാര്യകൾക്ക് സന്താനത്തിനായി, നീ ധർമ്മത്തിലും ധനത്തിലും നിപുണരായ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിക്കണമെന്നു ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു.'
ഏവമുക്തഃ സ തേജസ്വീ തം തഥേത്യുക്തവാനൃഷിഃ। തസ്മൈസ രാജാ സ്വാം ഭാര്യാം സുദേഷ്ണാം പ്രാഹിണോത്തദാ
അങ്ങനെ രാജാവിന്റെ അഭ്യർത്ഥന കേട്ട മഹാമുനി 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് സമ്മതിച്ചു. അതിനുശേഷം രാജാവ് തന്റെ ഭാര്യ സുദേഷ്ണയെ ആ മുനിയുടെ അടുക്കിലേക്ക് അയച്ചു.
തസ്യാം കാക്ഷീവദാദീന്സ ശൂദ്രയോനാവൃഷിസ്തദാ। ജനയാമാസ ധര്മാത്മാ പുത്രാനേകാദശൈവ തു
സുദേഷ്ണയുടെ ഗർഭത്തിൽ, ആ ധർമ്മശീലനായ മുനി കാക്ഷീവദനും മറ്റു പത്തുപേരും അടക്കം പതിനൊന്നു പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു, എന്നാൽ അവർ ശൂദ്ര സ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്നായിരുന്നു.
കാക്ഷീവദാദീന്പുത്രാംസ്താന്ദൃഷ്ട്വാ സര്വാനധീയതഃ। ഉവാച തമൃഷിം രാജാ മമേമ ഇതി ഭാരത
കാക്ഷീവദനും മറ്റു പുത്രന്മാരും കണ്ട രാജാവ്, ഭാരത, ആ മുനിയെ ചോദിച്ചു: 'ഇവരൊക്കെ എന്റെ കുട്ടികളാണോ?'
നേത്യുവാച മഹര്ഷിസ്തം മമേമ ഇതി ചാബ്രവീത്। ശൂദ്രയോനൌ മയാ ഹീമേ ജാതാഃ കാക്ഷീവദാദയഃ
മഹാമുനി പറഞ്ഞു: 'അല്ല, ഇവർ നിന്റെ കുട്ടികളല്ല. കാക്ഷീവദനും മറ്റു പുത്രന്മാരും ഞാൻ ശൂദ്ര സ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിപ്പിച്ചവരാണ്.'
അന്ധം വൃദ്ധം ച മാം ദൃഷ്ട്വാ സുദേഷ്ണാ മഹിഷീ തവ। അവമന്യ ദദൌ മൂഢാ ശൂദ്രാം ധാത്രേയികാം മമ
എന്നെ കുരുടനും വൃദ്ധനുമെന്നു കണ്ടതോടെ, നിന്റെ മഹിഷി സുദേഷ്ണാ, അജ്ഞാനത്തിൽ അവമതിച്ച്, തന്റെ ശൂദ്ര ദാസിയെ എന്റെ പരിചാരികയായി നൽകിയിരുന്നു.
തതഃ പ്രസാദയാമാസ പുനസ്തമൃഷിസത്തമമ്। ബലിഃ സുദേഷ്ണാം സ്വാം ഭാര്യാം തസ്മൈ സ പ്രാഹിണോത്പുനഃ
അതിനുശേഷം ബലി വീണ്ടും ആ മഹാമുനിയെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു, വീണ്ടും തന്റെ ഭാര്യ സുദേഷ്ണയെ മുനിയുടെ അടുക്കിലേക്ക് അയച്ചു.
താം സ ദീര്ഘതമാങ്ഗേഷു സ്പൃഷ്ട്വാ ദേവീമഥാബ്രവീത്। ഭവിഷ്യന്തി കുമാരാസ്തേ തേജസാഽഽദിത്യവര്ചസഃ
അവളുടെ ശരീരഭാഗങ്ങൾ സ്പർശിച്ച ശേഷം, മുനി പറഞ്ഞു: 'നിനക്ക് സൂര്യന്റെ പ്രകാശംപോലുള്ള പുത്രന്മാർ ജനിക്കും.'
അങ്ഗോ വങ്ഗഃ കലിങ്ഗശ്ച പുണ്ഡ്രഃ സുഹ്മശ്ച തേ സുതാഃ। തേഷാം ദേശാഃ സമാഖ്യാതാഃ സ്വനാമകഥിതാ ഭുവി
അംഗൻ, വംഗൻ, കലിംഗൻ, പുണ്ഡ്രൻ, സുഹ്മൻ — ഇവരാണ് നിന്റെ പുത്രന്മാർ; അവരുടെ ദേശങ്ങൾ അവരുടേത് എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു, അവരുടെ പേരുകൾ ഭൂമിയിൽ പ്രശസ്തമാണ്.
അങ്ഗസ്യാങ്ഗോഽഭവദ്ദേശോ വങ്ഗോ വങ്ഗസ്യ ച സ്മൃതഃ। കലിങ്ഗവിഷയശ്ചൈവ കലിങ്ഗസ്യ ച സ സ്മൃതഃ
അംഗന്റെ ദേശം 'അംഗ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; വംഗന്റെ ദേശം 'വംഗ' എന്ന പേരിൽ; കലിംഗന്റെ പ്രദേശം 'കലിംഗ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
പുണ്ഡ്രസ്യ പുണ്ഡ്രാഃ പ്രഖ്യാതാഃ സുഹ്മാഃ സുഹ്മസ്യ ച സ്മൃതാഃ। ഏവം ബലേഃ പുരാ വംശഃ പ്രഖ്യാതോ വൈ മഹര്ഷിജഃ
പുണ്ഡ്രന്റെ ദേശം 'പുണ്ഡ്ര' എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തമാണ്; സുഹ്മന്റെ ദേശം 'സുഹ്മ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ഇങ്ങനെ, മഹാമുനിയിൽ നിന്നുള്ള ബലിയുടെ വംശം പ്രശസ്തമായി.
ഏവമന്യേ മഹേഷ്വാസാ ബ്രാഹ്മണൈഃ ക്ഷത്രിയാ ഭുവി। ജാതാഃ പരമധര്മജ്ഞാ വീര്യവന്തോ മഹാബലാഃ। ഏതച്ഛ്രുത്വാ ത്വമപ്യത്ര മാതഃ കുരു യഥേപ്സിതമ്
ഇങ്ങനെ, ഭൂമിയിൽ മറ്റു മഹാശക്തിയുള്ള ധനുര്വീറന്മാരായ ക്ഷത്രിയന്മാർ ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ നിന്നു ജനിച്ചു; അവർ ഉത്തമധർമ്മം അറിയുന്നവരും, ധൈര്യവും ശക്തിയും ഉള്ളവരുമായിരുന്നു. ഇതു കേട്ടതോടെ, അമ്മേ, നീയും ഇഷ്ടംപോലെ ചെയ്യാം.
പുനര്ഭരതവംശസ്യ ഹേതും സന്താനവൃദ്ധയേ। വക്ഷ്യാമി നിയതം മാതസ്തന്മേ നിഗദതഃ ശൃണു
ഭാരതവംശത്തിന്റെ സന്താനവൃദ്ധിക്ക് കാരണമെന്തെന്ന് ഞാൻ വീണ്ടും പറയാം; അമ്മേ, ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
ബ്രാഹ്മണോ ഗുണവാന്കശ്ചിദ്ധനേനോപനിമന്ത്ര്യതാമ്। വിചിത്രവീര്യക്ഷേത്രേഷു യഃ സമുത്പാദയേത്പ്രജാഃ
ഗുണമുള്ള ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ ധനം നൽകി ക്ഷണിക്കണം; അവൻ വിചിത്രവീര്യന്റെ ഭാര്യകളിൽ സന്താനങ്ങൾ ജനിപ്പിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനാകണം.
ഭീഷ്മസ്യ തു വചഃ ശ്രുത്വാ ധര്മഹേത്വര്ഥസംഹിതമ്। മാതാ സത്യവതീ ഭീഷ്മം പുനരേവാഭ്യഭാഷത
ഭീഷ്മന്റെ ധർമ്മവും ഉദ്ദേശവും നിറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട അമ്മ സത്യവതി വീണ്ടും ഭീഷ്മനോട് പറഞ്ഞു.
ഔചഥ്യമധികൃത്യേദമങ്ഗം ച യദുദാഹൃതമ്। പൌരാണീ ശ്രുതിരിത്യേഷാ പ്രാപ്തകാലമിദം കുരു
ഔചത്യന്റെ കാര്യവും, അങ്കയുടെ ഉദാഹരണവും സംബന്ധിച്ച് പറഞ്ഞത്, ഈ പുരാതനശ്രുതി പ്രാമാണികമാണ്; ഇപ്പോൾ അതിന് യോജിച്ച സമയമാണ്, ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്യൂ.
ത്വം ഹി പുത്ര കുലസ്യാസ്യ ജ്യേഷ്ഠഃ ശ്രേഷ്ഠശ്ച ഭാരത। യഥാ ച തേ പിതുര്വാക്യം മമ കാര്യം തഥാഽനഘ
ഭാരത, നീ ഈ കുടുംബത്തിലെ മൂത്തവനും ഉത്തമനുമാണ്; പിതാവിന്റെ വാക്കുകൾ അനുസരിക്കുന്നതുപോലെ, എന്റെ അഭ്യർത്ഥനയും നീ നിർവഹിക്കണം, പാപരഹിതനേ.
മമ പുത്രസ്തവ ഭ്രാതാ യവീയാന്സുപ്രിയശ്ച തേ। ബാല ഏവ ഗതഃ സ്വര്ഗം ഭാരതോ ഭരതര്ഷഭ
എന്റെ പുത്രൻ, നിന്റെ ഇളയ സഹോദരൻ, നിനക്ക് വളരെ പ്രിയപ്പെട്ടവൻ, ബാലനായി സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു, ഭാരതവംശത്തിലെ ഉത്തമനേ.
ഇമേ മഹിഷ്യൌ തസ്യേഹ കാശിരാജസുതേ ഉഭേ। രൂപയൌവനസംപന്നേ പുത്രകാമേ ച ഭാരത
ഭാരത, ഇവിടെയുണ്ട് കാശിരാജാവിന്റെ മകനായവന്റെ രണ്ടു ഭാര്യമാർ, ഇരുവരും സൌന്ദര്യത്തിലും യുവാവസ്ഥയിലും സമൃദ്ധരാണ്, കുട്ടികളെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും കൂടിയാണ്.
ധര്മ്യമേതത്പരം ജ്ഞാത്വാ സന്താനായ കുലസ്യ ച। ആഭ്യാം മമ നിയോഗാത്തു ധര്മം ചരിതുമര്ഹസി
കുടുംബത്തിന്റെ വംശവൃദ്ധിക്കായി ഇതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ധർമ്മം എന്ന് മനസ്സിലാക്കി, നീ എന്റെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം ഈ രണ്ടുപേരോടൊപ്പം ധർമ്മത്തിന് വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കണം.
അസംശയം പരോ ധര്മസ്ത്വയാഃ മാതഃ പ്രകീര്തിതഃ। ത്വമപ്യേതാം പ്രതിജ്ഞാം തു വേത്ഥ യാ മയി വര്തതേ
അമ്മേ, നീ സംശയമില്ലാതെ പരമധർമ്മത്തെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; എന്നെ ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്ന ആ വാഗ്ദാനം നീയും അറിയുന്നു.
അമരത്വസ്യ വാ ഹേതോസ്ത്രൈലോക്യസദനസ്യ വാ। ഉത്സൃജേയമഹം പ്രാണാന്ന തു സത്യം കഥംചന
അമരത്വത്തിനായാലും മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ വാസത്തിനായാലും ഞാൻ എന്റെ ജീവൻ ഉപേക്ഷിക്കും, പക്ഷേ സത്യം ഒരിക്കലും വിട്ടുകളയില്ല.
ജാനാമി ത്വയി ധര്മജ്ഞ സത്യം സത്യപരാക്രമ। ഇച്ഛംസ്ത്വമിഹ ലോകാംസ്ത്രീന്സൃജേരന്യാനരിന്ദമ
നീ ധർമ്മജ്ഞനാണ്, സത്യത്തിലും ധൈര്യത്തിലും ഉറച്ചവനാണ് എന്ന് ഞാൻ അറിയുന്നു; നീ ആഗ്രഹിച്ചാൽ, മൂന്നു ലോകങ്ങൾ പോലും ഇവിടെ സൃഷ്ടിക്കാൻ കഴിയും, രാജാധിരാജാ.
യഥാ തു നഃ കുലം ചൈവ ധര്മശ്ച ന പരാഭവേത്। സുഹൃദശ്ച പ്രഹൃഷ്ടാഃ സ്യുസ്തഥാ ത്വം കര്തുമര്ഹസി
നമ്മുടെ വംശവും ധർമ്മവും പരാജയപ്പെടാതിരിക്കാൻ, സുഹൃത്തുക്കൾ സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കാൻ, നീ അതിനായി വേണ്ടതെല്ലാം ചെയ്യണം.
ത്വമേവ കുലവൃദ്ധാസി ഗൌരവം തു പരം ത്വയി। സോപായം കുലസന്താനേ വക്തുമര്ഹസി നഃ പരമ്
നമ്മുടെ കുടുംബത്തിലെ മൂത്തവൻ നീയാണല്ലോ, ഏറ്റവും വലിയ ബഹുമാനവും നിന്നിലാണ്; വംശം തുടരാൻ വേണ്ട ശരിയായ മാർഗം നീ ഞങ്ങളോട് പറയണം.
സ്ത്രിയോ ഹി പരമം ഗുഹ്യം ധാരയന്തി സദാ കുലേ। പുരുഷാംശ്ചൈവ മായാഭിര്ബഹ്വീഭിരുപഗൃഹ്ണതേ
സ്ത്രികൾ കുടുംബത്തിൽ എപ്പോഴും ഏറ്റവും രഹസ്യമായ കാര്യങ്ങൾ സൂക്ഷിക്കുന്നു; പലവിധ യുക്തികളാൽ അവർ പുരുഷന്മാരെ സ്വാധീനിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.