പപാത സഹസാ ഭൂമൌ തതഃ ക്രുദ്ധോ ബൃഹസ്പതിഃ। തം ദൃഷ്ട്വാ പതിതം ശുക്രം ശശാപ സ രുഷാന്വിതഃ
ആ വിത്ത് അപ്രതീക്ഷിതമായി ഭൂമിയിൽ വീണു. അതു കണ്ട ബൃഹസ്പതി കോപത്തോടെ ആ ശിശുവിനെ ശപിച്ചു.
ഉചഥ്യപുത്രം ഗര്ഭസ്ഥം നിര്ഭര്ത്സ്യ ഭഗവാനൃഷിഃ। യന്മാം ത്വമീദൃശേ കാലേ സര്വഭൂതേപ്സിതേ സതി
ദൈവസ്വരൂപനായ ഋഷി ഗർഭസ്ഥനായ ഉചഥ്യപുത്രനെ ശാസിച്ചു: "എല്ലാ ജീവികളും എന്നെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന സമയത്ത് നീ എന്നെ എതിർത്തുവല്ലോ."
ഏവമാത്ഥ വചസ്തസ്മാത്തമോ ദീര്ഘം പ്രവേക്ഷ്യസി। സ വൈ ദീര്ഘതമാ നാമ ശാപാദൃഷിരജായത
"ഇങ്ങനെ നീ പറഞ്ഞതുകൊണ്ട് നീ ദീർഘകാലം ഇരുട്ടിൽ കഴിയേണ്ടി വരും." അങ്ങനെ ആ ശാപം മൂലം ദീർഘതമസെന്ന പേരിൽ ആ ഋഷി ജനിച്ചു.
ബൃഹസ്പതേര്ബൃഹത്കീര്തേര്ബൃഹസ്പതിരിവൌജസാ। ജാത്യന്ധോ വേദവിത്പ്രാജ്ഞഃ പത്നീം ലേഭേ സ വിദ്യയാ
ദീർഘതമസിന് ജന്മത്തിൽ നിന്നുതന്നെ കാഴ്ചയില്ലായിരുന്നുവെങ്കിലും, വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യവും ജ്ഞാനവും ഉണ്ടായിരുന്നു. ബൃഹസ്പതിയുടെ മഹത്വം അവനിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു; തന്റെ വിജ്ഞാനത്താൽ അവൻ ഒരു ഭാര്യയെ നേടി.
തരുണീം രുപസംപന്നാം പ്രദ്വേഷീം നാമ ബ്രാഹ്മണീമ്। സ പുത്രാഞ്ജനയാമാസ ഗൌതമാദീന്മഹായശാഃ
പ്രദ്വേഷി എന്ന പേരിലുള്ള, യുവതിയും സുന്ദരിയുമായ ഒരു ബ്രാഹ്മണസ്ത്രീയെയാണ് അവൻ വിവാഹം കഴിച്ചത്. മഹാശ്രേയസ്സുള്ള ആ ഋഷി ഗൗതമൻ അടക്കമുള്ള പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു.
ഋഷേരുചഥ്യസ്യ തദാ സന്താനകുലവൃദ്ധയേ। ധര്മാത്മാ ച മഹാത്മാ ച വേദവേദാങ്ഗപാരഗഃ
ഋഷിയായ ഉചഥ്യന്റെ വംശം വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ, ധാർമ്മികനും മഹാത്മാവും വേദങ്ങളും അതിന്റെ അംശങ്ങളും പഠിച്ചവനുമായ ദീർഘതമസു ജനിച്ചു.
ഗോധര്മം സൌരഭേയാച്ച സോഽധീത്യ നിഖിലം മുനിഃ। പ്രാവര്തത തദാ കര്തും ശ്രദ്ധാവാംസ്തമശങ്കയാ
കാളകളുടെ കർമ്മങ്ങളും സൗരഭേയൻ പഠിപ്പിച്ച കാര്യങ്ങളും ആ മുനിവർ മുഴുവനായി മനസ്സിലാക്കി, വിശ്വാസത്തോടെയും സംശയമില്ലാതെ അതു പ്രയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങി.
തതോ വിതഥമര്യാദം തം ദൃഷ്ട്വാ മുനിസത്തമാഃ। ക്രുദ്ധാ മോഹാഭിഭൂതാസ്തേ സര്വേ തത്രാശ്രമൌകസഃ
അതിനുശേഷം, അവൻ ശരിയായ പെരുമാറ്റം ലംഘിക്കുന്നതുകണ്ട്, ആ ആശ്രമത്തിൽ താമസിച്ചിരുന്ന മഹർഷിമാർ എല്ലാവരും കോപത്തിലും മായയിൽ ആകൃഷ്ടരായി അത്യന്തം ക്രുദ്ധരായി.
അഹോഽയം ഭിന്നമര്യാദോ നാശ്രമേ വസ്തുമര്ഹതി। തസ്മാദേനം വയം സര്വേ പാപാത്മാനം ത്യജാമഹേ
‘ഇവൻ ആചാരം പാലിച്ചില്ല; ഇദ്ദേഹം ആശ്രമത്തിൽ താമസിക്കാൻ യോഗ്യനല്ല. അതുകൊണ്ട് നാം എല്ലാവരും ഈ പാപിയായവനെ ഉപേക്ഷിക്കണം’ എന്നു പറഞ്ഞു.
ഇത്യന്യോന്യം സമാഭാഷ്യ തേ ദീര്ഘതമസം മുനിമ്। പുത്രലാഭാച്ച സാ പത്നീ ന തുതോഷ പതിം തദാ
അങ്ങനെ അവർ തമ്മിൽ ആ ഇരുണ്ട മനസ്സുള്ള മുനിയെക്കുറിച്ച് സംസാരിച്ചു. അതേസമയം, ഒരു മകൻ ലഭിച്ചിട്ടും ഭാര്യ ഭർത്താവിൽ സംതൃപ്തിയില്ലാതിരുന്നതായി.
പ്രദ്വിഷന്തീം പതിര്ഭാര്യാം കിം മാം ദ്വേക്ഷീതി ചാബ്രവീത്
ഭാര്യ തന്റെ നേരെ വൈരാഗ്യത്തോടെ പെരുമാറുന്നത് കണ്ട ഭർത്താവ് ചോദിച്ചു: 'നീ എന്നെ എന്തുകൊണ്ട് ദ്വേഷിക്കുന്നു?'
അഹം ത്വദ്ഭരണാശക്താ ജാത്യന്ധം സസുതം തദാ। നിത്യകാലം ശ്രമേണാര്താ ന ഭരേയം മഹാതപഃ
‘ഞാൻ നിന്നെയും ജന്മാന്ധനായ മകനെയും പോഷിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല; എപ്പോഴും കഷ്ടപ്പാടിൽ അലഞ്ഞു ഞാൻ ഇതെല്ലാം സഹിക്കാൻ കഴിയില്ല’ എന്ന് അവൾ പറഞ്ഞു.
തസ്മാസ്തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ഋഷിഃ കോപസമന്വിതഃ। പ്രത്യുവാച തതഃ പത്നീം പ്രദ്വേഷീം സസുതാം തദാ
അവളുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, ആ ഋഷി കോപത്തോടെ ഭാര്യയോടും മകനോടും ചേർന്ന് പറഞ്ഞു.
ത്വയാ ദത്തം ധനം വിപ്ര നേച്ഛേയം ദുഃഖകാരണമ്
‘നീ നൽകിയ സ്വത്ത് എനിക്ക് വേണ്ട, അതു ദു:ഖത്തിനാണ് കാരണമാകുന്നത്’
യഥേഷ്ടം കുരു വിപ്രേന്ദ്ര ന ഭേരയം പുരാ യഥാ
‘നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതെന്തും ചെയ്യു, ഞാൻ ഇനി മുമ്പുപോലെ നിന്നെ പോഷിക്കില്ല’
ഏക ഏവ പതിര്നാര്യാ യാവജ്ജീവം പരായണമ്। മൃതേ ജീവതി വാ തസ്മിന്നാപരം പ്രാപ്നുയാന്നരമ്
‘ഒരു സ്ത്രീക്ക് ജീവൻ മുഴുവൻ ഭർത്താവാണ് ആശ്രയം; അവൻ മരിച്ചാലോ ജീവിച്ചാലോ, മറ്റൊരു പുരുഷനെ തേടരുത്’
അഭിഗമ്യ പരം നാരീ പതിഷ്യതി ന സംശയഃ। അപതീനാം തു നാരീണാമദ്യപ്രഭൃതി പാതകമ്
‘ഒരു സ്ത്രീ മറ്റൊരാളെ സമീപിച്ചാൽ അവൾ അവനുമായി വിവാഹിതയാകും; ഇനി മുതൽ ഭർത്താവില്ലാത്ത സ്ത്രീകൾക്ക് ഇതൊരു പാപമായിരിക്കും’
യദ്യസ്തി ചേദ്ധനം സര്വം വൃഥാഭോഗാ ഭവന്തു താഃ। അകീര്തിഃ പരിവാദാശ്ച നിത്യം താസാം ഭവന്തു വൈ
‘അവർക്കെത്രയും ധനം ഉണ്ടെങ്കിലും, ആനന്ദങ്ങൾ എല്ലാം വെറുതെ പോകട്ടെ; അപകീർത്തിയും നിന്ദയും അവർക്കു എപ്പോഴും ഉണ്ടാകട്ടെ’
ഇതി തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ബ്രാഹ്മണീ ഭൃശകോപിതാ। ഗങ്ഗായാം നീയതാമേഷ പുത്രാ ഇത്യേവമബ്രവീത്
ഇങ്ങനെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട ബ്രാഹ്മണിയുടെ ഭാര്യ അത്യന്തം കോപത്തോടെ, 'ഈ മകനെ ഗംഗയിൽ കൊണ്ടുപോകണം' എന്നു പറഞ്ഞു.
ലോഭമോഹാഭിഭൂതാസ്തേ പുത്രാസ്തം ഗൌതമാദയഃ। വദ്ധ്വോഡുപേ പരിക്ഷിപ്യ ഗങ്ഗായാം സമവാസൃജന്
ലോഭത്തിലും മോഹത്തിലും ആകൃഷ്ടരായ ഗൗതമൻമാരും മറ്റു മക്കളും അവനെ കെട്ടി ഒരു തൂവലിൽ കയറ്റി ഗംഗയിൽ ഒഴിച്ചു.
കസ്മാദന്ധശ്ച വൃദ്ധശ്ച ഭര്തവ്യോഽയമിതി സ്മ തേ। ചിന്തയിത്വാ തതഃ ക്രൂരാഃ പ്രതിജഗ്മുരഥോ ഗൃഹാന്
‘ഈ അന്ധനും വയോധികനും നമ്മൾ എന്തിന് പോഷിക്കണം?’ എന്ന ചിന്തയോടെ ആ ക്രൂരന്മാർ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.
സോഽനുസ്രോതസ്തദാ വിപ്രഃ പ്ലവമാനോ യദൃച്ഛയാ। ജഗാമ സുബഹൂന്ദേശാനന്ധസ്തേനോഡുപേന ഹ
അപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണൻ, അകമഴിഞ്ഞ് തൂവലിൽ കയറി, കാറ്റിന്റെ ഇഷ്ടംപോലെ ഗംഗയിൽ ഒഴുകി അന്ധനായി പല ദേശങ്ങളിലൂടെ യാത്ര ചെയ്തു.
തം തു രാജാ ബലിര്നാമ സര്വധര്മവിദാം വരഃ। അപശ്യന്മജ്ജനഗതഃ സ്രോതസാഽഭ്യാശമാഗതമ്
അവിടെ ധർമ്മജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ബലി രാജാവ്, ആ മനുഷ്യനെ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങി ഒഴുക്കിൽ അടുത്ത് വന്നതായി കണ്ടു.
ജഗ്രാഹ ചൈനം ധര്മാത്മാ ബലിഃ സത്യപരാക്രമഃ। ജ്ഞാത്വാ ചൈവം സ വവ്രേഽഥ പുത്രാര്ഥേ ഭരതര്ഷഭ
ധർമ്മപരനും സത്യശീലനും ആയ ബലി രാജാവ് അവനെ പിടിച്ചു, അവന്റെ കഥ അറിഞ്ഞ ശേഷം മകനുവേണ്ടി ഒരു വരം അനുവദിച്ചു.
തം പൂജയിത്വാ രാജര്ഷിര്വിശ്രാന്തം മുനിമബ്രവീത്।' സന്താനാര്ഥം മഹാഭാഗ ഭാര്യാസു മമ മാനദ। പുത്രാന്ധര്മാര്ഥകുശലാനുത്പാദയിതുമര്ഹസി
ആ മഹാമുനിയെ ആദരിച്ച് വിശ്രമിക്കാൻ അവസരം നൽകിയ ശേഷം, രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'മഹാഭാഗവതേ, എന്റെ ഭാര്യകൾക്ക് സന്താനത്തിനായി, നീ ധർമ്മത്തിലും ധനത്തിലും നിപുണരായ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിക്കണമെന്നു ഞാൻ അപേക്ഷിക്കുന്നു.'
ഏവമുക്തഃ സ തേജസ്വീ തം തഥേത്യുക്തവാനൃഷിഃ। തസ്മൈസ രാജാ സ്വാം ഭാര്യാം സുദേഷ്ണാം പ്രാഹിണോത്തദാ
അങ്ങനെ രാജാവിന്റെ അഭ്യർത്ഥന കേട്ട മഹാമുനി 'അങ്ങനെയാകട്ടെ' എന്ന് സമ്മതിച്ചു. അതിനുശേഷം രാജാവ് തന്റെ ഭാര്യ സുദേഷ്ണയെ ആ മുനിയുടെ അടുക്കിലേക്ക് അയച്ചു.
തസ്യാം കാക്ഷീവദാദീന്സ ശൂദ്രയോനാവൃഷിസ്തദാ। ജനയാമാസ ധര്മാത്മാ പുത്രാനേകാദശൈവ തു
സുദേഷ്ണയുടെ ഗർഭത്തിൽ, ആ ധർമ്മശീലനായ മുനി കാക്ഷീവദനും മറ്റു പത്തുപേരും അടക്കം പതിനൊന്നു പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു, എന്നാൽ അവർ ശൂദ്ര സ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്നായിരുന്നു.
കാക്ഷീവദാദീന്പുത്രാംസ്താന്ദൃഷ്ട്വാ സര്വാനധീയതഃ। ഉവാച തമൃഷിം രാജാ മമേമ ഇതി ഭാരത
കാക്ഷീവദനും മറ്റു പുത്രന്മാരും കണ്ട രാജാവ്, ഭാരത, ആ മുനിയെ ചോദിച്ചു: 'ഇവരൊക്കെ എന്റെ കുട്ടികളാണോ?'
നേത്യുവാച മഹര്ഷിസ്തം മമേമ ഇതി ചാബ്രവീത്। ശൂദ്രയോനൌ മയാ ഹീമേ ജാതാഃ കാക്ഷീവദാദയഃ
മഹാമുനി പറഞ്ഞു: 'അല്ല, ഇവർ നിന്റെ കുട്ടികളല്ല. കാക്ഷീവദനും മറ്റു പുത്രന്മാരും ഞാൻ ശൂദ്ര സ്ത്രീയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിപ്പിച്ചവരാണ്.'
അന്ധം വൃദ്ധം ച മാം ദൃഷ്ട്വാ സുദേഷ്ണാ മഹിഷീ തവ। അവമന്യ ദദൌ മൂഢാ ശൂദ്രാം ധാത്രേയികാം മമ
എന്നെ കുരുടനും വൃദ്ധനുമെന്നു കണ്ടതോടെ, നിന്റെ മഹിഷി സുദേഷ്ണാ, അജ്ഞാനത്തിൽ അവമതിച്ച്, തന്റെ ശൂദ്ര ദാസിയെ എന്റെ പരിചാരികയായി നൽകിയിരുന്നു.