[പ്രയത്നജ്ഞോ ഹി കൌന്തയോ നഖമാംസാന്തരേഷുഭിഃ। സ വേദനാഭിരാവിഗ്നഃ പലായനപരായണഃ।।]
കൗന്തേയന് പരിശ്രമത്തോടെ വിരലുകളുടെ ഇടയിലൂടെ അമ്പുകള് കുത്തി, അതികഠിനമായ വേദനയാല് ദുര്യോധനന് ഓടിപ്പോവാന് ശ്രമിച്ചു.
തം കൃച്ഛ്രാമാപദം പ്രാപ്തം ദൃഷ്ട്വാ പരമധന്വിനഃ। സമാപേതുഃ പരീപ്സന്തോ ധനഞ്ജയശരാര്ദിതമ്
ആ മഹാനായ വില്ലാളന് ധനഞ്ജയന്റെ അമ്പുകള് കൊണ്ടു പരിക്കേറ്റ് കഠിനമായ അവസ്ഥയിലായതു കണ്ടു, അവന്റെ കൂട്ടുകാരെല്ലാവരും അവനെ രക്ഷിക്കാന് ഓടി.
തം രഥൈര്ബഹുസാഹസ്രൈഃ കല്പിതൈഃ കുഞ്ജരൈര്ഹയൈഃ। പദാത്യോഘൈശ്ച സംരബ്ധൈഃ പരിവവ്രുര്ധനഞ്ജയമ്
അനേകം ആയിരക്കണക്കിന് സജ്ജീകരിച്ച രഥങ്ങളും ആനകളും കുതിരകളും ഉത്സാഹമുള്ള പദാതികളും കൊണ്ടു, അവര് ധനഞ്ജയനെ വളഞ്ഞു.
അഥ നാര്ജുനഗോവിന്ദൌ ന രഥോ വാ വ്യദൃശ്യത। അസ്ത്രവര്ഷേണ മഹതാ ശരൌഘൈശ്ചാപി സംവൃതൌ
അപ്പോള് അര്ജ്ജുനനെയും ഗോവിന്ദനെയും അവരുടെ രഥത്തെയും വലിയ ആയുധവൃഷ്ടിയും അമ്പുകളുടെ പ്രവാഹവും മറച്ചുവിട്ടു; അവരെ ആരും കാണാനാവില്ലായിരുന്നു.
തതോഽര്ജുനോഽസ്ത്രവീര്യേണ നിജഘ്നേ താം വരൂഥിനീമ്। തത്ര വ്യങ്ഗീ കൃതാഃ പേതുഃ ശതശോഽഥ രഥദ്വിപാഃ
അപ്പോൾ അർജുനൻ തന്റെ ആയുധശക്തിയാൽ ആ സൈന്യത്തെ തകർത്തു; അവിടെ നൂറുകണക്കിന് രഥങ്ങളും ആനകളും തകർന്നു വീണു.
തേ ഹതാ ഹന്യമാനാശ്ച ന്യഗൃഹ്ണംസ്തം രഥോത്തമമ്। സ രഥഃ സ്തമ്ഭിതസ്തസ്ഥൌ ക്രോശമാത്രേ സമന്തതഃ
കൊല്ലപ്പെട്ടവരും ആക്രമിക്കപ്പെടുന്നവരും ആ ഉത്തമരഥത്തെ തടഞ്ഞു; അങ്ങനെ ആ രഥം ഒരു വിളിച്ചുനില്ക്കാവുന്ന അകലം മുഴുവൻ നിലച്ചു.
തതോഽര്ജുനം വൃഷ്ണിവീരസ്ത്വരിതോ വാക്യമബ്രവീത്। ധനുര്വിഷ്ഫാരയാത്യര്ഥമഹം ധ്മാസ്യാമി ചാമ്ബുജമ്
അപ്പോൾ വൃഷ്ണിവംശത്തിൽ പിറന്ന വീരൻ വേഗത്തിൽ അർജുനനോടു പറഞ്ഞു: 'നീ വില്ല് കയറ്റുമ്പോൾ ഞാൻ ശംഖം ഊതി ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കാം.'
തതോ വിഷ്ഫാര്യ ബലവദ്ഗാണ്ഡീവം ജഘ്നിവാന്രിപൂന്। മഹതാ ശരവര്ഷേണ തലശബ്ദേന ചാര്ജുനഃ
അർജുനൻ ശക്തിയായി ഗാന്ഡീവം കയറ്റി, വലിയ അമ്പുവർഷത്തോടെയും വില്ലിന്റെ ശബ്ദത്തോടെയും ശത്രുക്കളെ തകർത്തു.
പാഞ്ചജന്യം ച ബലവാന്ദധ്മൌ താരേണ കേശവഃ। രജസാ ധ്വസ്തപക്ഷ്മാന്തഃ പ്രസ്വിന്നവദനോ ഭൃശമ്
ശക്തനായ കേശവൻ വലിയ ശബ്ദത്തോടെ പാഞ്ചജന്യശംഖം ഊതിയപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖം പൊടി നിറഞ്ഞതും വിയർപ്പുകൊണ്ട് മൂടിയതും ആയിരുന്നു; കാറ്റിൽ കനലുകൾ അലയുകയായിരുന്നു.
തേനാച്യുതോഷ്ഠപുടപൂരിതമാരുതേന ശങ്ഖാന്തരോദരവിവൃദ്ധവിനിഃസൃതേന। നാദേന സാസുരവിയത്സുരലോകപാല-- മുദ്വിഗ്നമീശ്വര ജഗത്സ്ഫുടതീവ സര്വമ്
അച്യുതന്റെ അധരങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വായു ശംഖത്തിന്റെ ഉള്ളിലൂടെ പുറത്ത് വന്നപ്പോൾ, ആ മഹാശബ്ദത്തിൽ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ലോകപാലകരും എല്ലാം ഭയപ്പെട്ടു, പ്രഭോ, ലോകം മുഴുവൻ പൊട്ടിത്തെറിക്കുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
തസ്യ ശങ്ഖസ്യ നാദേന ധനുഷോ നിഃസ്വനേന ച। നിഃസത്വാശ്ച സസത്വാശ്ച ക്ഷിതൌ പേതുസ്തദാ ജനാഃ
ആ ശംഖത്തിന്റെ ശബ്ദത്തിലും വില്ലിന്റെ മുഴക്കത്തിലും, ജീവനും ജീവഹീനരുമായ മനുഷ്യർ അന്നേരം നിലത്ത് വീണു.
തൈര്വിമുക്തോ രഥോ രേജേ വായ്വീരിത ഇവാമ്ബുദഃ। ജയദ്രഥസ്യ ഗോപ്താരസ്തതഃ ക്ഷുബ്ധാഃ സഹാനുഗാഃ
അവർ ആ രഥത്തെ മോചിപ്പിച്ചപ്പോൾ, അത് കാറ്റിൽ പറക്കുന്ന മേഘംപോലെ തിളങ്ങി; ജയദ്രഥന്റെ രക്ഷകർ അതിന്റെ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം ഉല്ലാസത്തോടെ ചുറ്റിയെത്തി.
തേ ദൃഷ്ട്വാ സഹസാ പാര്ഥം ഗോപ്താരഃ സൈന്ധവസ്യ തു। ചക്രുര്നാദാന്മഹേഷ്വാസാഃ കമ്പയന്തോ വസുന്ധരാമ്
പാർത്ഥനെ അപ്രത്യക്ഷമായി കണ്ടപ്പോൾ, സൈന്ധവന്റെ രക്ഷകർ ആയ മഹാവീരന്മാർ ഭൂമി നടുങ്ങുംവിധം വലിയ ശബ്ദങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കി.
ബാണശബ്ദരവാംശ്ചോഗ്രാന്വിമിശ്രാഞ്ശങ്ഖനിഃസ്വനൈഃ। പ്രാദുശ്ചക്രുര്മഹാത്മാനഃ സിംഹനാദരവാനപി
ആ മഹാത്മാക്കൾ അമ്പുകളുടെ ഉഗ്രമായ ശബ്ദങ്ങളും ശംഖങ്ങളുടെ മുഴക്കവും സിംഹത്തിന്റെ കൂക്കളും ചേർത്ത് പുറപ്പെടുവിച്ചു.
തം ശ്രുത്വാ നിനദം ഘോരം താവകാനാം സമുത്ഥിതമ്। പ്രദധ്മതുഃ ശങ്ഖവരൌ വാസുദേവധനഞ്ജയൌ
നിന്റെ പക്ഷത്തിൽ നിന്നുള്ള ആ ഭയങ്കരമായ മുഴക്കം കേട്ടപ്പോൾ, വാസുദേവനും ധനഞ്ജയനും അവരുടെ ഉത്തമശംഖങ്ങൾ ഊതിയ്ക്കളഞ്ഞു.
തേന ശബ്ദേന മഹതാ പൂരിതേയം വസുന്ധരാ। സശൈലാ സാര്ണവദ്വീപാ സപാതാലാ വിശാമ്പതേ
ആ വലിയ ശബ്ദത്തിൽ, മലകളും സമുദ്രങ്ങളും ദ്വീപുകളും പാതാളങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ ഭൂമി മുഴുവൻ നിറഞ്ഞു, രാജാവേ.
സ ശബ്ദോ ഭരതശ്രേഷ്ഠ വ്യാപ്യ സര്വാ ദിശോ ദശ। പ്രതിസസ്വാന തത്രൈവ കുരുപാണ്ഡവയോര്ബലേ
ഭാരതശ്രേഷ്ഠ, ആ ശബ്ദം പത്ത് ദിക്കുകളിലും പരന്നുപോയി, അപ്പോൾ തന്നെ കുറുവും പാണ്ഡവരുടെയും സൈന്യങ്ങളിൽ അതിന്റെ പ്രതിധ്വനി മുഴങ്ങി.
താവകാ രഥിനസ്തത്ര ദൃഷ്ട്വാ കൃഷ്ണധനഞ്ജയൌ। സമ്ഭ്രമം പരമം പ്രാപ്താസ്ത്വരമാണാ മഹാരഥാഃ
അവിടെ കൃഷ്ണനെയും ധനഞ്ജയനെയും കണ്ടപ്പോൾ, നിന്റെ രഥസേനാനികൾ വലിയ ആശങ്കയിൽ ആകി, മഹാരഥന്മാർ വേഗത്തിൽ അങ്ങോട്ടിങ്ങോട്ട് ഓടി.
അഥ കൃഷ്ണൌ മഹാഭാഗൌ താവകാ വീക്ഷ്യ ദംശിതൌ। അഭ്യദ്രവന്ത സങ്ക്രുദ്ധാസ്തദദ്ഭുതമിവാഭവത്
പിന്നീട്, മഹാഭാഗികളായ കൃഷ്ണന്മാരെ കോപത്തോടെ കാണുമ്പോൾ, നിന്റെ സൈന്യം ക്രോധത്തോടെ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു; അതൊരു അത്ഭുതദൃശ്യമായിരുന്നു.
സൌമദത്തിം ത്രിഭിര്വിദ്വ്വാ ശല്യം ച ദശഭിഃ ശരൈഃ। ശിതൈരഗ്നിശിഖാകാരൈര്ദ്രൌണിം വിവ്യാധ ചാഷ്ടഭിഃ
അവൻ സൗമദത്തിയെ മൂന്ന് കൂരമ്പുകളാൽ, ശല്യനെ പത്ത് അഗ്നിജ്വാലപോലെയുള്ള അമ്പുകളാൽ, ദ്രൗണിയെ എട്ടു അമ്പുകളാൽ വെട്ടി.
ഗൌതമം പഞ്ചവിംശത്യാ സൈന്ധവം ച ശതേന ഹ। പുനര്ദ്രൌണിം ച സപ്തത്യാ ശരാണാം സോഽഭ്യതാഡയത്
കൃപനെ ഇരുപത്തഞ്ച് അമ്പുകളാൽ, സൈന്ധവനെ നൂറ് അമ്പുകളാൽ, വീണ്ടും ദ്രൗണിയെ എഴുപത് അമ്പുകളാൽ അവൻ ആക്രമിച്ചു.
ഭൂരിശ്രവാസ്തു സങ്ക്രുദ്ധഃ പ്രതോദം ചിച്ഛിദേ ഹരേഃ। അര്ജുനം ച ത്രിസപ്തത്യാ ബാണാനാമാജഘാന ഹ
അപ്പോൾ ഭൂരിശ്രവാസ് ക്രോധത്തോടെ കൃഷ്ണന്റെ ചാവേലി വെട്ടി, അർജുനനെ എഴുപത്തിമൂന്ന് അമ്പുകളാൽ തട്ടി.
തതഃ ശരശതൈസ്തീക്ഷ്ണൈസ്താനരീന്ശ്വേതവാഹനഃ। പ്രത്യഷേധദ്ദ്രുതം ക്രുദ്ധോ മഹാവാതോ ഘനാനിവ
അപ്പോൾ വെള്ളക്കുതിരകളോടുകൂടിയ അർജ്ജുനൻ, അത്യന്തം കോപത്തോടെ, നൂറുകണക്കിന് കൂരിയ അമ്പുകൾ വേഗത്തിൽ പ്രയോഗിച്ച് ശത്രുക്കളെ പിന്തിരിപ്പിച്ചു; അതുപോലെ ഒരു ശക്തമായ കാറ്റ് മേഘങ്ങളെ തള്ളിക്കളയുന്നതുപോലെ.
ഛിത്ത്വാ തു താഞ്ശരാന്രാജക്രോധസംരക്തലോചനഃ। ശക്തം ജഗ്രാഹ സമരേ ഗിരീണാമപി ദാരിണീമ്। സ്വര്ണദണ്ഡാം മഹാഘോരാമഷ്ടഘണ്ടാം ഭയാവഹാമ്
അവരുടെ അമ്പുകൾ തകർത്ത ശേഷം, കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്ന രാജാവ്, യുദ്ധഭൂമിയിൽ പോലും പർവ്വതങ്ങൾ തുളയ്ക്കാൻ കഴിയുന്ന, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള ദണ്ഡം, എട്ടു മണികളോടുകൂടിയ ഭയാനകമായ ഒരു ശൂലം എടുത്തു.
സമുത്ക്ഷിപ്യ ച താം ഹൃഷ്ടോ നനാദ ബലവദ്ബലീ। നാദേന സര്വഭൂതാനി ത്രാസയന്നിവ ഭാരത
അത് ഉയർത്തി പിടിച്ച് ആ മഹാശക്തന സന്തോഷത്തോടെ വലിയ ശബ്ദത്തിൽ കുരച്ചു; ആ കുരലിൽ എല്ലാ ജീവികളും ഭയപ്പെടുന്നപോലെയായിരുന്നു.
ശക്തിം സമുദ്യതാം ദൃഷ്ട്വാ ധര്മരാജേന സംയുഗേ। സ്വസ്തി ദ്രോണായ സഹസാ സര്വഭൂതാന്യഥാബ്രുവന്
ധർമ്മരാജാവ് യുദ്ധത്തിൽ ആ ശൂലം ഉയർത്തുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, എല്ലാ ജീവികളും അപ്രതീക്ഷിതമായി ദ്രോൺന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി ആശംസകൾ പറഞ്ഞു.
സാ രാജഭുജനിര്മുക്താ നിര്മുക്തോരഗസന്നിഭാ। പ്രജ്വാലയന്തീ ഗഗനം ദിശഃ സപ്രദിശസ്തഥാ। ദ്രോണാന്തികമനുപ്രാപ്താ ദീപ്താസ്യാ പന്നഗീ യഥാ
രാജാവിന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് വിട്ടുവീഴ്ത്തിയ ആ ശൂലം, പാമ്പുപോലെ ആകാശവും എല്ലാ ദിക്കുകളും ദഹിപ്പിച്ച്, തീപൊന്തിയ വായുള്ള ഒരു പാമ്പുപോലെ ദ്രോണന്റെ അടുത്തെത്തി.
താമാപതന്തീം സഹസാ ദൃഷ്ട്വാ ദ്രോണോ വിശാമ്പതേ। പ്രാദുശ്ചക്രൈ തതോ ബ്രാഹ്മമസ്ത്രമസ്ത്രവിദാം വരഃ
അത് വേഗത്തിൽ തനിക്കു നേരെ വരുന്നത് കണ്ട ദ്രോൺ, ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ, ഉടൻ ബ്രഹ്മാസ്ത്രം പ്രയോഗിച്ചു.
തദസ്ത്രം ഭസ്മസാത്കൃത്വാ താം ശക്തിം ഘോരദര്ശനാമ്। ജഗാമ സ്യന്ദനം തൂര്ണം പാണ്ഡവസ്യ യശസ്വിനഃ
ആ ആയുധം ഭയാനകമായ ആ ശൂലം ചാരമാക്കി, വേഗത്തിൽ പ്രശസ്തനായ പാണ്ഡവന്റെ രഥത്തേക്കെത്തി.
തതോ യുധിഷ്ഠിരോ രാജാ ദ്രോണാസ്ത്രം തത്സമുദ്യതമ്। അശാമയന്മഹാപ്രാജ്ഞോ ബ്രഹ്മാസ്ത്രേണൈവ മാരിഷ
അപ്പോൾ മഹാപ്രജ്ഞനായ രാജാവ് യുദ്ധിഷ്ഠിരൻ, ദ്രോണൻ പ്രയോഗിച്ച ആ ആയുധം ബ്രഹ്മാസ്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് ശമിപ്പിച്ചു.