തഥാ തു ദൃഷ്ട്വാ യോധാസ്തേ പ്രഹൃഷ്ടൌ കൃഷ്ണപാണ്ഡവൌ। ഹതോ രാജാ ഹതോ രാജേത്യൂചിരേ ച ഭയാര്ദിതാഃ
കൃഷ്ണനും പാണ്ഡവനും അത്ര സന്തോഷത്തോടെ നിന്നത് കണ്ടു, ഭയത്താല് വിറയച്ച യോദ്ധാക്കള് 'രാജാവ് മരിച്ചു! രാജാവ് മരിച്ചു!' എന്ന് വിളിച്ചു.
ജനസ്യ സന്നിനാദം തു ശ്രുത്വാ ദുര്യോധനോഽബ്രവീത്। വ്യേതു വോ ഭീരഹം കൃഷ്ണൌ പ്രേഷയിഷ്യാമി മൃത്യവേ
ജനങ്ങളുടെ ആഹ്ലാദശബ്ദം കേട്ട ദുര്യോധനന് പറഞ്ഞു: 'നിങ്ങളുടെ ഭയം മാറട്ടെ; കൃഷ്ണനെയും അര്ജ്ജുനനെയും മരണത്തിലേക്ക് അയയ്ക്കും.'
ഇത്യുക്ത്വാ സൈനികാന്സര്വാഞ്ജയാപേക്ഷീ നരാധിപഃ। പാര്ഥമാഭാഷ്യ സംരമ്ഭാദിദം വചനമബ്രവീത്
അങ്ങനെ എല്ലാ സൈനികരോടും പറഞ്ഞ ശേഷം, ജയത്തിനായി ആഗ്രഹിച്ച രാജാവ് കോപത്തോടെ പാര്ത്ഥനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
പാര്ഥ യച്ഛിക്ഷിതം തേഽസ്ത്രം ദിവ്യം പാര്ഥിവമേവ ച। തദ്ദര്ശയ മയി ക്ഷിപ്രം യദി ജാതോഽസി പാണ്ഡുനാ
പാര്ത്ഥാ, നീ പഠിച്ച ദിവ്യായുധങ്ങളും രാജസായുധങ്ങളും എങ്കില് പണ്ടുവിന്റെ മകനാണ് എന്നുവെച്ചാല് ഉടന് എനിക്കു കാണിക്കൂ.
യദ്ബലം തവ വീര്യം ച കേശവസ്യ തഥൈവ ച। തത്കുരുഷ്വ മയി ക്ഷിപ്രം പശ്യാമസ്തവ പൌരുഷമ്
നിന്റെ ശക്തിയും വീര്യവും, അതുപോലെ തന്നെ കേശവന്റേത്, എല്ലാം എനിക്കു നേരെ ഉടന് കാണിക്കൂ; നിന്റെ വീര്യം ഞങ്ങള് കാണട്ടെ.
അസ്മത്പരോക്ഷം കര്മാണി കൃതാനി പ്രവദന്തി തേ। സ്വാമിസത്കാരയുക്താനി യാനി താനീഹ ദര്ശയ
നീ രഹസ്യമായി ചെയ്തതും, നിന്റെ യജമാനന്റെ മാനത്തിനായി ചെയ്തതെന്നു പറയുന്ന പ്രവൃത്തികളും, അവയെല്ലാം ഇവിടെ കാണിക്കൂ.
തതഃ ക്രുദ്ധോ രണേ പാര്ഥഃ സൃക്വിണീ പരിസംലിഹന്। നാപശ്യച്ച തതോഽസ്യാങ്ഗം യന്ന സ്യാദ്വര്മരക്ഷിതമ്
അതിനുശേഷം യുദ്ധത്തില് കോപിതനായ പാര്ത്ഥന് ചുണ്ടു നക്കിക്കൊണ്ട്, ശത്രുവിന്റെ കവര്ച്ചയില്ലാത്ത ശരീരഭാഗങ്ങളൊന്നും വിട്ടുകളയാതെ ആക്രമിച്ചു.
തതോഽസ്യ നിശിതൈര്ബാണൈഃ സുമുക്തൈരന്തകോപമൈഃ। ഹയാംശ്ചകാര നിര്ദേഹാനുഭൌ ച പാര്ഷ്ണിസാരഥീ
ശത്രുവിനെ ദാരുണമായ, കൃത്യമായ അമ്പുകള് കൊണ്ട് അക്രമിച്ച്, കുതിരകളെയും, രഥസാരഥിയെയും, പിന്നിലുള്ളവനെയും കൊല്ലിച്ചു.
ധനുരസ്യാച്ഛിനത്തൂര്ണം ഹസ്താവാപം ച വീര്യവാന്। രഥം ച ശകലീകര്തും സവ്യസാചീ പ്രചക്രമേ
ശക്തിയുള്ള സവ്യാസാചി അതിവേഗം ശത്രുവിന്റെ വില്ലും അതു പിടിച്ച കൈയും വെട്ടി, രഥം തകർക്കാൻ തുടങ്ങി.
ദുര്യോധനം ച ബാണാഭ്യാം തീക്ഷ്ണാഭ്യാം വിരഥീകൃതമ്। ആവിദ്ധ്യദ്ധസ്തതലയോരുഭയോരര്ജുനസ്തദാ
രഥം നഷ്ടപ്പെട്ട ദുര്യോധനനെ അര്ജ്ജുനന് രണ്ടു മൂര്ച്ചയുള്ള അമ്പുകള് കൊണ്ട് കൈകളില് വേദനിപ്പിച്ചു.
[പ്രയത്നജ്ഞോ ഹി കൌന്തയോ നഖമാംസാന്തരേഷുഭിഃ। സ വേദനാഭിരാവിഗ്നഃ പലായനപരായണഃ।।]
കൗന്തേയന് പരിശ്രമത്തോടെ വിരലുകളുടെ ഇടയിലൂടെ അമ്പുകള് കുത്തി, അതികഠിനമായ വേദനയാല് ദുര്യോധനന് ഓടിപ്പോവാന് ശ്രമിച്ചു.
തം കൃച്ഛ്രാമാപദം പ്രാപ്തം ദൃഷ്ട്വാ പരമധന്വിനഃ। സമാപേതുഃ പരീപ്സന്തോ ധനഞ്ജയശരാര്ദിതമ്
ആ മഹാനായ വില്ലാളന് ധനഞ്ജയന്റെ അമ്പുകള് കൊണ്ടു പരിക്കേറ്റ് കഠിനമായ അവസ്ഥയിലായതു കണ്ടു, അവന്റെ കൂട്ടുകാരെല്ലാവരും അവനെ രക്ഷിക്കാന് ഓടി.
തം രഥൈര്ബഹുസാഹസ്രൈഃ കല്പിതൈഃ കുഞ്ജരൈര്ഹയൈഃ। പദാത്യോഘൈശ്ച സംരബ്ധൈഃ പരിവവ്രുര്ധനഞ്ജയമ്
അനേകം ആയിരക്കണക്കിന് സജ്ജീകരിച്ച രഥങ്ങളും ആനകളും കുതിരകളും ഉത്സാഹമുള്ള പദാതികളും കൊണ്ടു, അവര് ധനഞ്ജയനെ വളഞ്ഞു.
അഥ നാര്ജുനഗോവിന്ദൌ ന രഥോ വാ വ്യദൃശ്യത। അസ്ത്രവര്ഷേണ മഹതാ ശരൌഘൈശ്ചാപി സംവൃതൌ
അപ്പോള് അര്ജ്ജുനനെയും ഗോവിന്ദനെയും അവരുടെ രഥത്തെയും വലിയ ആയുധവൃഷ്ടിയും അമ്പുകളുടെ പ്രവാഹവും മറച്ചുവിട്ടു; അവരെ ആരും കാണാനാവില്ലായിരുന്നു.
തതോഽര്ജുനോഽസ്ത്രവീര്യേണ നിജഘ്നേ താം വരൂഥിനീമ്। തത്ര വ്യങ്ഗീ കൃതാഃ പേതുഃ ശതശോഽഥ രഥദ്വിപാഃ
അപ്പോൾ അർജുനൻ തന്റെ ആയുധശക്തിയാൽ ആ സൈന്യത്തെ തകർത്തു; അവിടെ നൂറുകണക്കിന് രഥങ്ങളും ആനകളും തകർന്നു വീണു.
തേ ഹതാ ഹന്യമാനാശ്ച ന്യഗൃഹ്ണംസ്തം രഥോത്തമമ്। സ രഥഃ സ്തമ്ഭിതസ്തസ്ഥൌ ക്രോശമാത്രേ സമന്തതഃ
കൊല്ലപ്പെട്ടവരും ആക്രമിക്കപ്പെടുന്നവരും ആ ഉത്തമരഥത്തെ തടഞ്ഞു; അങ്ങനെ ആ രഥം ഒരു വിളിച്ചുനില്ക്കാവുന്ന അകലം മുഴുവൻ നിലച്ചു.
തതോഽര്ജുനം വൃഷ്ണിവീരസ്ത്വരിതോ വാക്യമബ്രവീത്। ധനുര്വിഷ്ഫാരയാത്യര്ഥമഹം ധ്മാസ്യാമി ചാമ്ബുജമ്
അപ്പോൾ വൃഷ്ണിവംശത്തിൽ പിറന്ന വീരൻ വേഗത്തിൽ അർജുനനോടു പറഞ്ഞു: 'നീ വില്ല് കയറ്റുമ്പോൾ ഞാൻ ശംഖം ഊതി ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കാം.'
തതോ വിഷ്ഫാര്യ ബലവദ്ഗാണ്ഡീവം ജഘ്നിവാന്രിപൂന്। മഹതാ ശരവര്ഷേണ തലശബ്ദേന ചാര്ജുനഃ
അർജുനൻ ശക്തിയായി ഗാന്ഡീവം കയറ്റി, വലിയ അമ്പുവർഷത്തോടെയും വില്ലിന്റെ ശബ്ദത്തോടെയും ശത്രുക്കളെ തകർത്തു.
പാഞ്ചജന്യം ച ബലവാന്ദധ്മൌ താരേണ കേശവഃ। രജസാ ധ്വസ്തപക്ഷ്മാന്തഃ പ്രസ്വിന്നവദനോ ഭൃശമ്
ശക്തനായ കേശവൻ വലിയ ശബ്ദത്തോടെ പാഞ്ചജന്യശംഖം ഊതിയപ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖം പൊടി നിറഞ്ഞതും വിയർപ്പുകൊണ്ട് മൂടിയതും ആയിരുന്നു; കാറ്റിൽ കനലുകൾ അലയുകയായിരുന്നു.
തേനാച്യുതോഷ്ഠപുടപൂരിതമാരുതേന ശങ്ഖാന്തരോദരവിവൃദ്ധവിനിഃസൃതേന। നാദേന സാസുരവിയത്സുരലോകപാല-- മുദ്വിഗ്നമീശ്വര ജഗത്സ്ഫുടതീവ സര്വമ്
അച്യുതന്റെ അധരങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വായു ശംഖത്തിന്റെ ഉള്ളിലൂടെ പുറത്ത് വന്നപ്പോൾ, ആ മഹാശബ്ദത്തിൽ ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ലോകപാലകരും എല്ലാം ഭയപ്പെട്ടു, പ്രഭോ, ലോകം മുഴുവൻ പൊട്ടിത്തെറിക്കുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
തസ്യ ശങ്ഖസ്യ നാദേന ധനുഷോ നിഃസ്വനേന ച। നിഃസത്വാശ്ച സസത്വാശ്ച ക്ഷിതൌ പേതുസ്തദാ ജനാഃ
ആ ശംഖത്തിന്റെ ശബ്ദത്തിലും വില്ലിന്റെ മുഴക്കത്തിലും, ജീവനും ജീവഹീനരുമായ മനുഷ്യർ അന്നേരം നിലത്ത് വീണു.
തൈര്വിമുക്തോ രഥോ രേജേ വായ്വീരിത ഇവാമ്ബുദഃ। ജയദ്രഥസ്യ ഗോപ്താരസ്തതഃ ക്ഷുബ്ധാഃ സഹാനുഗാഃ
അവർ ആ രഥത്തെ മോചിപ്പിച്ചപ്പോൾ, അത് കാറ്റിൽ പറക്കുന്ന മേഘംപോലെ തിളങ്ങി; ജയദ്രഥന്റെ രക്ഷകർ അതിന്റെ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം ഉല്ലാസത്തോടെ ചുറ്റിയെത്തി.
തേ ദൃഷ്ട്വാ സഹസാ പാര്ഥം ഗോപ്താരഃ സൈന്ധവസ്യ തു। ചക്രുര്നാദാന്മഹേഷ്വാസാഃ കമ്പയന്തോ വസുന്ധരാമ്
പാർത്ഥനെ അപ്രത്യക്ഷമായി കണ്ടപ്പോൾ, സൈന്ധവന്റെ രക്ഷകർ ആയ മഹാവീരന്മാർ ഭൂമി നടുങ്ങുംവിധം വലിയ ശബ്ദങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കി.
ബാണശബ്ദരവാംശ്ചോഗ്രാന്വിമിശ്രാഞ്ശങ്ഖനിഃസ്വനൈഃ। പ്രാദുശ്ചക്രുര്മഹാത്മാനഃ സിംഹനാദരവാനപി
ആ മഹാത്മാക്കൾ അമ്പുകളുടെ ഉഗ്രമായ ശബ്ദങ്ങളും ശംഖങ്ങളുടെ മുഴക്കവും സിംഹത്തിന്റെ കൂക്കളും ചേർത്ത് പുറപ്പെടുവിച്ചു.
തം ശ്രുത്വാ നിനദം ഘോരം താവകാനാം സമുത്ഥിതമ്। പ്രദധ്മതുഃ ശങ്ഖവരൌ വാസുദേവധനഞ്ജയൌ
നിന്റെ പക്ഷത്തിൽ നിന്നുള്ള ആ ഭയങ്കരമായ മുഴക്കം കേട്ടപ്പോൾ, വാസുദേവനും ധനഞ്ജയനും അവരുടെ ഉത്തമശംഖങ്ങൾ ഊതിയ്ക്കളഞ്ഞു.
തേന ശബ്ദേന മഹതാ പൂരിതേയം വസുന്ധരാ। സശൈലാ സാര്ണവദ്വീപാ സപാതാലാ വിശാമ്പതേ
ആ വലിയ ശബ്ദത്തിൽ, മലകളും സമുദ്രങ്ങളും ദ്വീപുകളും പാതാളങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ ഭൂമി മുഴുവൻ നിറഞ്ഞു, രാജാവേ.
സ ശബ്ദോ ഭരതശ്രേഷ്ഠ വ്യാപ്യ സര്വാ ദിശോ ദശ। പ്രതിസസ്വാന തത്രൈവ കുരുപാണ്ഡവയോര്ബലേ
ഭാരതശ്രേഷ്ഠ, ആ ശബ്ദം പത്ത് ദിക്കുകളിലും പരന്നുപോയി, അപ്പോൾ തന്നെ കുറുവും പാണ്ഡവരുടെയും സൈന്യങ്ങളിൽ അതിന്റെ പ്രതിധ്വനി മുഴങ്ങി.
താവകാ രഥിനസ്തത്ര ദൃഷ്ട്വാ കൃഷ്ണധനഞ്ജയൌ। സമ്ഭ്രമം പരമം പ്രാപ്താസ്ത്വരമാണാ മഹാരഥാഃ
അവിടെ കൃഷ്ണനെയും ധനഞ്ജയനെയും കണ്ടപ്പോൾ, നിന്റെ രഥസേനാനികൾ വലിയ ആശങ്കയിൽ ആകി, മഹാരഥന്മാർ വേഗത്തിൽ അങ്ങോട്ടിങ്ങോട്ട് ഓടി.
അഥ കൃഷ്ണൌ മഹാഭാഗൌ താവകാ വീക്ഷ്യ ദംശിതൌ। അഭ്യദ്രവന്ത സങ്ക്രുദ്ധാസ്തദദ്ഭുതമിവാഭവത്
പിന്നീട്, മഹാഭാഗികളായ കൃഷ്ണന്മാരെ കോപത്തോടെ കാണുമ്പോൾ, നിന്റെ സൈന്യം ക്രോധത്തോടെ മുന്നോട്ട് പാഞ്ഞു; അതൊരു അത്ഭുതദൃശ്യമായിരുന്നു.
സൌമദത്തിം ത്രിഭിര്വിദ്വ്വാ ശല്യം ച ദശഭിഃ ശരൈഃ। ശിതൈരഗ്നിശിഖാകാരൈര്ദ്രൌണിം വിവ്യാധ ചാഷ്ടഭിഃ
അവൻ സൗമദത്തിയെ മൂന്ന് കൂരമ്പുകളാൽ, ശല്യനെ പത്ത് അഗ്നിജ്വാലപോലെയുള്ള അമ്പുകളാൽ, ദ്രൗണിയെ എട്ടു അമ്പുകളാൽ വെട്ടി.