രഥസാഗരമക്ഷോഭ്യം മാതങ്ഗാങ്ഗശിലാചിതമ്। വേലാഭൂതസ്തദാ പാര്ഥഃ പത്രിഭിഃ സമവാരയത്
ആ അശക്തമായ രഥസമുദ്രം, ആനകളുടെ ശരീരങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും, പാർഥൻ അമ്പുകൾകൊണ്ട് തീർത്ത തീരംപോലെ തടഞ്ഞു.
അര്ജുനേ ധരണീം പ്രാപ്തേ ഹയഹസ്തേ ച കേശവേ। ഏതദന്തരമാസാദ്യ കഥം പാര്ഥോ ന ഘാതിതഃ
അർജ്ജുനൻ നിലത്തിറങ്ങിയപ്പോൾ കേശവൻ കുതിരകളെ പിടിച്ചുനിന്നു; ആ ഇടവേളയിൽ പാർഥൻ എങ്ങനെ കൊല്ലപ്പെടാതെ രക്ഷപ്പെട്ടു?
സദ്യഃ പാര്ഥിവ പാര്ഥേന നിരുദ്ധാഃ സര്വപാര്ഥിവാഃ। രഥസ്ഥാ ധരണീസ്ഥേന വാക്യമച്ഛാന്ദസം യഥാ
രാജാവേ, അപ്പോൾ തന്നെ, നിലത്തുനിന്ന പാർഥൻ, രഥത്തിൽ ഇരുന്ന എല്ലാ രാജാക്കളെയും വേദമന്ത്രം പോലെ അടക്കി.
സ പാര്ഥഃ പാര്ഥിവാന്സര്വാന്ഭൂമിസ്ഥോപി രഥസ്ഥിതാന്। ഏകോ നിവാരയാമാസ ലോഭഃ സര്വഗുണാനിവ।।]
അവിടെ നിലത്തുനിന്ന് ഒറ്റയ്ക്ക് പാർഥൻ, രഥത്തിൽ ഇരുന്ന എല്ലാ രാജാക്കളെയും, ഒരാൾ തനിക്കുള്ള എല്ലാ ഗുണങ്ങളെയും ലാഭം നിയന്ത്രിക്കുന്നതുപോലെ തടഞ്ഞു.
തതോ ജനാര്ദനഃ സങ്ഖ്യേ പ്രിയം പുരുഷസത്തമമ്। അസമ്ഭ്രാന്തോ മഹാബാഹുരര്ജുനം വാക്യമബ്രവീത്
അതിനുശേഷം യുദ്ധഭൂമിയില് ജനാര്ദനന് മനസ്സിലൊരു കലക്കം കൂടാതെ സ്നേഹപൂര്വ്വം അര്ജുനനോടു പറഞ്ഞു.
ഉദപാനമിഹാശ്വാനാം നാലമസ്തി രണേഽര്ജുന। പരീപ്സന്തേ ജലം ചേമേ പേയം ന ത്വവഗാഹനമ്
അര്ജുനാ, ഇവിടെ യുദ്ധത്തിനിടെ കുതിരകള്ക്ക് കുടിക്കാനുള്ള വെള്ളം മാത്രമേയുള്ളൂ; അവയ്ക്ക് കുളിക്കാനല്ല, കുടിക്കാനാണ് വെള്ളം ആവശ്യം.
ഇദമസ്തീത്യസമ്ഭ്രാന്തോ ബ്രുവന്നസ്ത്രേണ മേദിനീമ്। അഭിഹത്യാര്ജുനശ്ചക്രേ വാജിപാനം സരഃ ശുഭമ്
ഇവിടെ ഉണ്ട് എന്നു ഭയമില്ലാതെ പറഞ്ഞ അര്ജുനന് തന്റെ ആയുധം കൊണ്ട് നിലം അടിച്ചു കുതിരകള്ക്ക് കുടിക്കാന് മനോഹരമായ ഒരു തടാകം സൃഷ്ടിച്ചു.
[ഹംസകാരണ്ഡവാകീര്ണം ചക്രവാകോപശോഭിതമ്। സുവിസ്തീര്ണം പ്രസന്നാമ്ഭഃ പ്രഫുല്ലവരപങ്കജമ്
ആ തടാകം ഹംസകളും കാരണ്ടവകളും നിറഞ്ഞതായിരുന്നു, ചക്രവാകപ്പക്ഷികള് അതിനെ അലങ്കരിച്ചിരുന്നു, വിശാലവും സുതാര്യമായ വെള്ളവും പുഷ്പിച്ച മനോഹരമായ താമരകളും ഉണ്ടായിരുന്നു.
കൂര്മമത്സ്യഗണാകീര്ണമഗാധമൃഷിസേവിതമ്। ആഗച്ഛന്നാരദമുനിര്ദര്ശനാര്ഥം കൃതം ക്ഷണാത്।।]
ആ തടാകം ആമകളും മീനുകളും കൂട്ടമായി നിറഞ്ഞതും, ആഴവും, ഋഷിമാര് സന്ദര്ശിക്കുന്നതുമായതായിരുന്നു. അതു കാണാന് നാരദമുനിയും ഉടന് അവിടെ എത്തി.
ശരവംശം ശരസ്ഥൂണം ശരാച്ഛാദനമദ്ഭുതമ്। ശരവേശ്മാകരോത്പാര്ഥസ്ത്വഷ്ടേവാദ്ഭുതകര്മകൃത്
പാര്ഥന് അത്ഭുതംപോലെ അമ്പുകള് കൊണ്ട് മതിലും തൂണുകളും മേല്ക്കൂരയും ഉണ്ടാക്കി ഒരു അമ്പ് വീട്ടു പണിതു, അതുപോലെ അത്ഭുതങ്ങള് ചെയ്യുന്ന ത്വഷ്ടാവിനെപ്പോലെ.
തതഃ പ്രഹസ്യ ഗോവിന്ദഃ സാധുസാധ്വിത്യഥാബ്രവീത്। ശരവേശ്മനി പാര്ഥേന കൃതേ തസ്മിന്മഹാത്മനാ
അപ്പോള് ഗോവിന്ദന് ചിരിച്ചുകൊണ്ട് 'ശബാശ്, ശബാശ്' എന്നു പറഞ്ഞു, ആ മഹാത്മാവായ പാര്ഥന് ആ അമ്പ് വീട്ടു പണിതപ്പോള്.
സ താഁല്ലബ്ധോദകാന്സ്നാതാഞ്ജഗ്ധാന്നാന്വിഗതക്ലമാന്। യോജയാമാസ സംഹൃഷ്ടഃ പുനരേവ രഥോത്തമേ
കുതിരകള് വെള്ളം കുടിച്ച് കുളിച്ച് ഭക്ഷണം കഴിച്ച് വിശ്രമം കഴിഞ്ഞതിനു ശേഷം അവയെ സന്തോഷത്തോടെ വീണ്ടും ആ മഹത്തായ രഥത്തില് ചേര്ത്തു.
സ തം രഥവരം ശൌരിഃ സര്വശസ്ത്രഭൃതാം വരഃ। സമാസ്ഥായ മഹാതേജാഃ സാര്ജുനഃ പ്രയയൌ ദ്രുതമ്
ശൗരി, ആയുധധാരികളില് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനും മഹാശക്തിയുമുള്ളവന്, അര്ജുനനോടൊപ്പം ആ ഉത്തമരഥത്തില് കയറി വേഗത്തില് പുറപ്പെട്ടു.
യോജയിത്വാ ഹയാംസ്തസ്യ വിധിദൃഷ്ടേന കര്മണാ। രണേ ചചാര ഗോവിന്ദസ്തൃണീകൃത്യ മഹാരഥാന്
നിശ്ചിതവിധിപ്രകാരം കുതിരകള് ചേര്ത്ത ശേഷം ഗോവിന്ദന് മഹാരഥന്മാരെ അവഗണിച്ച് യുദ്ധഭൂമിയില് രഥം ഓടിച്ചു.
രഥം രഥവരസ്യാജൌ യുക്തം ലബ്ധോദകൈര്ഹയൈഃ। ദൃഷ്ട്വാ കുരുബലശ്രേഷ്ഠാഃ പുനര്വിമനസോഽഭവന്
ജലസേവനം കഴിഞ്ഞ കുതിരകള് ചേര്ത്ത ആ ഉത്തമരഥം കണ്ടു കുരുസൈന്യത്തിലെ പ്രധാനികള്ക്ക് വീണ്ടും മനസ്സില് ഭയം വന്നു.
വിനിഃസ്വസന്തസ്തേ രാജന്ഭഗ്നദംഷ്ട്രാ ഇവോരഗാഃ। ഘിഗഹോഽതിഗതഃ പാര്ഥഃ കൃഷ്ണശ്ചേത്യബ്രുവന്പൃഥക്
അവരൊക്കെയും രാജാവേ, പല്ല് ഒടിഞ്ഞ പാമ്പുകളെപ്പോലെ ആഴമായി ഉച്ചസ്വസിച്ചു; 'പാര്ഥനും കൃഷ്ണനും നമ്മെ കടന്ന് പോയി' എന്നു ഓരോരുത്തരും പറഞ്ഞു.
തത്സൈന്യം സര്വതോ ദൃഷ്ട്വാ രോമഹര്ഷണമദ്ഭുതമ്। ത്വരധ്വമിതി ചാക്രന്ദന്നൈതദസ്തീതി ചാവുവന്
ആ അത്ഭുതകരമായ രോമാഞ്ചം നിറച്ച കാഴ്ച എല്ലായിടത്തും കണ്ട സൈന്യം മുഴുവന് 'വേഗം, വേഗം!' എന്നു വിളിച്ചു, 'ഇത് സത്യമാണു!' എന്നും പ്രഖ്യാപിച്ചു.
സര്വക്ഷത്രസ്യ മിഷതോ രഥേനൈകേന ദംശിതൌ। ബാലഃ ക്രീഡനകേനേവ കദര്ഥീകൃത്യ നോ ബലമ്
എല്ലാ ക്ഷത്രിയന്മാരുടെയും മുന്നില് ഒരു രഥം മാത്രം ഉപയോഗിച്ച് ആ ഇരുവരും നമ്മുടെ ശക്തിയെ ഒരു കുട്ടി കളിപ്പാട്ടം പോലെ പരിഹസിച്ചു.
ക്രോശതാം യതമാനാനാമസംസക്തൌ പരന്തപൌ। ദര്ശയിത്വാഽത്മനോ വീര്യം പ്രയാതൌ സര്വരാജസു
എല്ലാവരും നിലവിളിച്ചും ശ്രമിച്ചും നില്ക്കുമ്പോള് ആ ഇരുപേരും ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്നവരായി സ്വന്തം വീര്യം കാണിച്ച് രാജാക്കന്മാരുടെ നടുവിലൂടെ പുറപ്പെട്ടു.
യഥാ ദേവാസുരേ യുദ്ധേ തൃണീകൃത്യ ച ദാനവാന്। ഇന്ദ്രാവിഷ്ണൂ പുരാ രാജഞ്ജമ്ഭസ്യ വധകാങ്ക്ഷിണൌ
രാജാവേ, ദേവാസുരസമരത്തില് ഇന്ദ്രനും വിഷ്ണുവും ജംഭനെ കൊല്ലാന് ആഗ്രഹിച്ച് ദാനവരെ അവഗണിച്ചപ്പോലെ തന്നെയാണ്.
തൌ പ്രയാതൌ പുനര്ദൃഷ്ട്വാ തദാഽന്യേ സൈനികാബ്രുവന്। ത്വരധ്വം കുരവഃ സര്വേ വധേ കൃഷ്ണകിരീടിനോഃ
അവര് വീണ്ടും പുറപ്പെട്ടത് കണ്ട മറ്റു സൈനികര് 'കുരുക്കളെല്ലാവരും വേഗം, കൃഷ്ണനെയും കിരീടധാരിയെയും സംഹരിക്കാനായി മുന്നോട്ട് പോവൂ' എന്നു പറഞ്ഞു.
രഥം യുങ്ക്ത്വാ ഹി ദാശാര്ഹോ മിഷതാം സര്വധന്വിനാമ്। ജയദ്രഥായ യാത്യേഷ കദര്ഥീകൃത്യ നോ രണേ
സകല വില്ലാളികളുടെയും മുന്നില് ദാശാര്ഹന് രഥം ചേര്ത്ത് ജയദ്രഥനെ നേരിടാന് പോവുകയാണ്; നമ്മെ യുദ്ധത്തില് അവഗണിച്ചുകൊണ്ടാണ്.
തത്ര കേചിന്മിഥോ രാജന്സമഭാഷന്ത ഭൂമിപാഃ। അദൃഷ്ടപൂര്വം സങ്ഗ്രാമേ തദൃഷ്ട്വാ മഹദദ്ഭുതമ്
അവിടെ, രാജാവേ, ചില രാജാക്കന്മാർ തമ്മിൽ സംസാരിച്ചു. അവർ യുദ്ധത്തിൽ ഇതുവരെ ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലാത്ത അത്ഭുതകരമായ ഒരു സംഭവം കണ്ടതിന്റെ ആകുലതയിലായിരുന്നു.
സര്വസൈന്യാനി രാജാ ച ധൃതരാഷ്ട്രോഽത്യയം ഗതഃ। ദുര്യോധനാപരാഘേന ക്ഷത്രം കൃത്സ്നാ ച മേദിനീ
എല്ലാ സൈന്യങ്ങളും ധൃതരാഷ്ട്രൻ രാജാവും നാശത്തിലേക്ക് എത്തി; ദുര്യോധനന്റെ തോൽവിയിലൂടെ മുഴുവൻ ക്ഷത്രിയവർഗവും ഭൂമിയും തന്നെ തകർന്നു പോയി.
വിലയം സമനുപ്രാപ്താ തച്ച രാജാ ന ബുധ്യതേ। ഇത്യേവം ക്ഷത്രിയാസ്തത്ര ബ്രുവന്ത്യന്യേ ച ഭാരത
അവർ മുഴുവനും നശിച്ചുവെങ്കിലും രാജാവ് അതറിയുന്നില്ല; അങ്ങനെ അവിടെ ക്ഷത്രിയരും മറ്റു ചിലരും പറഞ്ഞു, ഭാരത.
സിന്ധുരാജസ്യ യത്കൃത്യം ഗതസ്യ യമസാദനമ്। തത്കരോതു വൃഥാദൃഷ്ടിര്ധാര്തരാഷ്ട്രോഽനുപായവിത്
ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ യുക്തിയില്ലാതെ വ്യർത്ഥമായി നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, യമലോകത്തേക്കു പോയ സിന്ധുരാജാവിന് വേണ്ടിയുള്ള കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യട്ടെ.
തതഃ ശീഘ്രതരം പ്രായാത്പാണ്ഡവഃ സൈന്ധവം പ്രതി। വിവര്തമാനേ തിഗ്മാംശൌ ഹൃഷ്ടൈഃ പീതോദകൈര്ഹയൈഃ
അപ്പോൾ പാണ്ഡുവിന്റെ മകൻ സിന്ധുരാജാവിന്റെ ദിശയിൽ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു; കനൽപോലെയുള്ള സൂര്യൻ മറിഞ്ഞപ്പോൾ, ഉല്ലാസത്തോടെ തണുത്ത വെള്ളം കുടിച്ച കുതിരകളോടുകൂടി.
തം പ്രയാന്തം മഹാബാഹും സര്വശസ്ത്രഭൃതാം വരമ്। നാശക്നുവന്വാരയിതും യോധാഃ ക്രുദ്ധമിവാന്തകമ്
ആ മഹാബാഹുവായ, ആയുധധാരികളിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവനായയാളെ, യുദ്ധക്കളത്തിൽ മുന്നോട്ട് പോവുമ്പോൾ, യോദ്ധാക്കൾക്ക് തടയാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു; കോപിച്ച യമനെപ്പോലെയായിരുന്നു അവൻ.
വിദ്രാവ്യ തു തതഃ സൈന്യം പാണ്ഡവഃ ശത്രുതാപനഃ। യഥാ മൃഗഗണാന്സിംഹഃ സൈന്ധവാര്ഥേ വ്യലോഡയത്
പാണ്ഡവൻ, ശത്രുക്കൾക്ക് ഭയങ്കരനായവൻ, സൈന്യത്തെ പിരിച്ചോടിച്ചു; സിംഹം മാൻ കൂട്ടങ്ങളെ ചിതറിക്കുന്നതുപോലെ, സിന്ധുരാജാവിനായി അവരെ തകർത്തു.
ഗാഹമാനസ്ത്വനീകാനി തൂര്ണമശ്വാനചോദയത്। ബലാകാഭം തു ദാശാര്ഹഃ പാഞ്ചജന്യം വ്യനാദയത്
സൈന്യങ്ങളുടെ നിരകൾ താണ്ടി, അവൻ കുതിരകളെ വേഗത്തിൽ ഓടിച്ചു; ദാശാർഹകുലത്തിൽ നിന്നവൻ, മേഘക്കൂട്ടംപോലെയുള്ള പാഞ്ചജന്യശംഖം മുഴക്കി.