തതസ്തൌ ദ്രോണശൈനേയൌ യുയുധാതേ പരന്തപൌ। ശരൈരനേകസാഹസ്രൈസ്താഡയന്തൌ പരസ്പരമ്
ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്ന ആ രണ്ടു പേർ, ദ്രോണനും സത്യകിയും, അനേകം ആയിരം അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തമ്മിൽ പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടി യുദ്ധം ചെയ്തു.
ഇഷുജാലാവൃതം വ്യോമ ചക്രതുഃ പുരുഷര്ഷഭൌ। പൂരയാമാസതുര്വീരാവുഭൌ ദശ ദിശഃ ശരൈഃ। മേഘാവിവാതപാപായേ ധാരാഭിരിതരേതരമ്
ആ ഇരുവരും ആകാശം അമ്പുകളുടെ വലകൊണ്ട് നിറച്ചു, ഇരുവരും പത്തു ദിക്കുകളും അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മൂടി, മേഘങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ മഴപെയ്യുന്നതുപോലെ പരസ്പരം അമ്പുകൾ ഒഴുക്കി.
ന സ്മ സൂര്യസ്തദാ ഭാതി ന വവൌ ച സമീരണഃ। ഹഷുജാലാവൃതം ഘോരമന്ധകാരം സമന്തതഃ
അപ്പോൾ സൂര്യൻ പ്രകാശിച്ചില്ല, കാറ്റ് വീശിയുമില്ല; അമ്പുകളുടെ കൂറ്റൻ കൂട്ടം ചുറ്റും ഭയാനകമായ ഇരുട്ട് പരത്തി.
അനാധൃഷ്യമിവാന്യേഷാം ശൂരാണാമഭവത്തദാ। അന്ധകാരീകൃതേ ലോകേ ദ്രോണശൈനേയയോഃ ശരൈഃ
ദ്രോണനും സത്യകിയും അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ലോകം ഇരുണ്ടതുകൊണ്ട്, അവരുടെ യുദ്ധം മറ്റുള്ള ധീരന്മാർക്കു പോലും സമീപിക്കാനാവാത്തതായി.
തയോഃ ശീഘ്രാസ്ത്രവിദുഷോര്ദ്രോണസാത്വതയോസ്തദാ। നാന്തരം ശരവൃഷ്ടീനാം ദദൃശേ നരസിംഹയോഃ
വേഗത്തിൽ ആയുധങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിവുള്ള ആ ഇരുവൻ, ദ്രോണനും സാത്വതനും, അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ ഇടവേളയോ വിടവോ ഒന്നും കാണാനായില്ല.
ഇഷൂണാം സന്നിപാതേന ശബ്ദോ ധാരാഭിഘാതജഃ। ശുശ്രുവേ ശക്രമുക്താനാമശനീനാമിവ സ്വനഃ
അമ്പുകൾ തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടിയപ്പോൾ ഉണർന്ന ശബ്ദം, ഇന്ദ്രൻ വിടുന്ന ഇടിമുഴങ്ങലുപോലെ മുഴങ്ങി.
നാരാചൈര്വ്യതിവിദ്ധാനാം ശരാണാം രൂപമാബഭൌ। ആശീവിഷവിദഷ്ടാനാം സര്പാണാമിവ ഭാരത
ഇരുമ്പ് അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തുളച്ച അമ്പുകളുടെ രൂപം, മറ്റൊരു പാമ്പ് കടിച്ച പാമ്പുകളെപ്പോലെയായിരുന്നു, ഭാരതാ.
തയോര്ജ്യാതലനിര്ഘോഷഃ ശുശ്രുവേ യുദ്ധശൌണ്ഡയോഃ। അജസ്രം ശൈലശൃങ്ഗാണാം വജ്രേണാഹന്യതാമിവ
യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ആ ഇരുവരുടെയും വില്ലിന്റെ ദാരുണമായ ശബ്ദം, ഇടിമുഴങ്ങൽ കൊണ്ട് പർവതശൃംഗങ്ങൾ അടിക്കുന്നതുപോലെ തുടർച്ചയായി മുഴങ്ങി.
ഉഭയോസ്തൌ രഥൌ രാജംസ്തേ ചാശ്വാസ്തൌ ച സാരഥീ। രുക്മപുങ്ഖൈഃ ശരൈഛന്നാശ്ചിത്രരൂപാ ബഭുസ്തദാ
രാജാവേ, ആ ഇരുരഥങ്ങളും അവയുടെ കുതിരകളും സാരഥികളും പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ട് അത്ഭുതകരമായ രൂപം കൈവരിച്ചു.
നിര്മലാനാമജിഹ്മാനാം നാരാചാനാം വിശാമ്പതേ। നിര്മുക്താശീവിപാഭാനാം സമ്പാതോഽഭൂത്സുദാരുണഃ
നേരായും വൃത്തിയുള്ളതുമായ ഇരുമ്പ് അമ്പുകൾ, പാമ്പുകൾ പോലെ തിളങ്ങി, അവ തമ്മിൽ അതികഠിനമായി കൂട്ടിയിടിച്ചു.
ഉഭയോഃ പതിതേ ഛത്രേ തഥൈവ പതിതൌ ധ്വജൌ। `നികൃന്തതോഃ ശരൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്ദ്രോണസാത്യകയോ രണേ
രണ്ടുപേരുടെയും കുടകളും പതിച്ചു, അതുപോലെ പതാകകളും, യുദ്ധത്തിൽ ദ്രോണനും സത്യകിയും ഉഗ്രമായ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് വെട്ടിയതുകൊണ്ട്.
ഉഭൌ രുധിരസിക്താങ്ഗാവുഭൌ ച വിജയൈഷിണൌ। സ്രവദ്ഭിഃ ശോണിതം ഗാത്രൈഃ പ്രസ്രുതാവിവ വാരണൌ। അന്യോന്യമഭ്യവിധ്യേതാം ജീവിതാന്തകരൈഃ ശരൈഃ
രക്തത്തിൽ തൂമഞ്ഞ ശരീരങ്ങളുമായി, ജയത്തിനായി ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട്, അവരിരുവരും രക്തം ചൊരിയുന്ന ആനകളെപ്പോലെ, ജീവൻ അവസാനിപ്പിക്കുന്ന അമ്പുകൾ കൊണ്ട് പരസ്പരം ആക്രമിച്ചു.
ഗര്ജിതോത്കൃഷ്ടസന്നാദാഃ ശങ്ഖദുന്ദുഭിനിഃസ്വനാഃ। ഉപാരമന്മഹാരാജ വ്യാജഹാര ന കശ്ചന
അപ്പോള് ആകാശം പിളര്ക്കുന്ന പോലെ ഉരുണ്ട ശബ്ദങ്ങളുമായി മുഴങ്ങിയ ശംഖങ്ങളും മൃദംഗങ്ങളും ഒറ്റയടിക്ക് നിലച്ചു, മഹാരാജാവേ. ആരും ഒരു വാക്ക് പോലും പറകയില്ലായിരുന്നു.
തുഷ്ണീംഭൂതാന്യനൌകാനി യോധാ യുദ്ധാദുപാരമന്। ദദര്ശ ദ്വൈരഥം താഭ്യാം ജാതകൌതൂഹലോ ജനഃ
സൈനികര് മുഴുവന് മിണ്ടാതായി പോരാട്ടം നിര്ത്തി. എല്ലാവരും ആ ഇരുവരുടെയും ഏകാന്ത യുദ്ധം കാണാന് ആകാംക്ഷയോടെ നോക്കി നിന്നു.
രഥിനോ ഹസ്തിയന്താരോ ഹയാരോഹാഃ പദാതയഃ। അവൈക്ഷന്താചലൈര്നേത്രൈഃ പരിവാര്യ നരര്ഷഭൌ
രഥസാരഥികള്, ആനയോട്ടക്കാരും കുതിരപ്പടയും കാലാളുകളും, ആ ഇരുവരെയും ചുറ്റി, കണ്ണ് മടക്കാതെ അവരെ നോക്കി നിന്നു.
ഹസ്ത്യനീകാന്യതിഷ്ഠന്ത തഥാനീകാനി വാജിനാമ്। തഥൈവ രഥവാഹിന്യഃ പ്രതിവ്യൂഹ്യ വ്യവസ്ഥിതാഃ
ആനകളുടെ നിരകളും കുതിരകളുടെ നിരകളും അതുപോലെ തന്നെ നിലകൊണ്ടു. രഥസേനകളും തമ്മില് നേരിട്ട് നിരന്നു, സ്ഥിരമായി നിന്നു.
മുക്താവിദ്രുമചിത്രൈശ്ച മണികാഞ്ചനഭൂഷിതൈഃ। ധ്വജൈരാഭരണൈശ്ചിത്രൈഃ കവചൈശ്ച ഹിരണ്മയൈഃ
മുത്തുകളും പവഴകളും അലങ്കരിച്ച പതാകകളും, രത്നങ്ങളും പൊന്നും ചേര്ന്ന ആഭരണങ്ങളും, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കിരീടങ്ങളും ധരിച്ച് അവര് ഭംഗിയായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
വൈജയന്തീപതാകാഭിഃ പരിസ്തോമാങ്ഗകമ്ബലൈഃ। വിമലൈര്നിശിതൈഃ ശസ്ത്രൈര്ഹയാനാം ച പ്രകീര്ണകൈഃ
വൈജയന്തി പതാകകളും, മനോഹരമായ അങ്കകംബളങ്ങളും, വെട്ടിത്തിളങ്ങുന്ന ആയുധങ്ങളും, കുതിരകളുടെ ചിതറിപ്പോയ അലങ്കാരങ്ങളും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
ജാതരൂപമയീഭിശ്ച രാജതീഭിശ്ച മൂര്ധസു। ഗജാനാം കുമ്ഭമാലാഭിര്ദന്തവേഷ്ടൈശ്ച ഭാരത
പൊന്നും വെള്ളിയും ചേര്ന്ന തലമുടികളിലും, ആനകളുടെ കുമ്പളില് കിരീടങ്ങളും ദന്തങ്ങളാല് തീര്ന്ന അലങ്കാരങ്ങളും, ഭാരതാവേ, അവിടെ കാണാം.
സബലാകാഃ സഖദ്യോതാഃ സൈരാവതശതഹദാഃ। അദൃശ്യന്തോഷ്ണപര്യായേ മേഘാനാമിവ വാഗുരാഃ
സൈന്യങ്ങളോടും, പ്രകാശമുള്ള ആഭരണങ്ങളോടും, ശതകണക്കിന് ഐരാവതപോലുള്ള ആനകളോടും കൂടിയ അവര്, യുദ്ധത്തിന്റെ ചൂടില് മിന്നുന്ന മേഘങ്ങളെപ്പോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
അപശ്യന്നസ്മദീയാശ്ച തേ ച യൌധിഷ്ഠിരാഃ സ്ഥിതാഃ। തദ്യുദ്ധം യുയുധാനസ്യ ദ്രോണസ്യ ച മഹാത്മനഃ
നമ്മുടെ ആളുകളും യുധിഷ്ഠിരന്റെ പുത്രന്മാരും, യുയുധാനനും മഹാത്മാവായ ദ്രോണനും തമ്മിലുള്ള ആ യുദ്ധം നോക്കി നിന്നു.
വിമാനാഗ്രഗതാ ദേവാ ബ്രഹ്മസോമപുരോഗമാഃ। സിദ്ധചാരണസങ്ഖാശ്ച വിദ്യാധരമഹോരഗാഃ
ബ്രഹ്മാവും സോമനും മുന്നില് നില്ക്കുന്ന ദേവന്മാരും, സിദ്ധന്മാരും ചരണമാരും, വിദ്യാധരന്മാരും മഹാസര്പ്പങ്ങളും ആകാശത്തില് വന്നു നിന്നു.
ഗന്ധര്വാ ദാനവാ യക്ഷാ രാക്ഷസാപ്സരസഃ ഖഗാഃ'। ഗതപ്രത്യാഗതാക്ഷേപൈശ്ചിതൈരസ്ത്രവിഘാതിഭിഃ। വിവിധൈര്വിസ്മയം ജഗ്മുസ്തയോഃ പുരുഷസിംഹയോഃ
ഗന്ധര്വ്വന്മാര്, ദാനവന്മാര്, യക്ഷന്മാര്, രാക്ഷസന്മാര്, അപ്സരസ്സുകള്, പക്ഷികള് — ഇവര് എല്ലാവരും കണ്ണ് പിഴിക്കാതെയും തിരിച്ചുനോക്കിയും, ആയുധങ്ങള് തമ്മില് തുരത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, ആ ഇരുവര് പുരുഷസിംഹന്മാരെ അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കി.
ഹസ്തലാഘവമസ്ത്രേഷു ദര്ശയന്തൌ മഹാബലൌ। അന്യോന്യമഭിവിധ്യേതാം ശരൈസ്തൌ ദ്രോണസാത്യകീ
വലിയ ശക്തിയുള്ള ദ്രോണനും സത്യകിയും, കൈകളുടെ ചാപല്യം കാണിച്ച്, പരസ്പരം അമ്പുകള് കൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു.
തതോ ദ്രോണസ്യ ദാശാര്ഹഃ ശരാംശ്ചിച്ഛേദ സംയുഗേ। പത്രിഭിഃ സുദൃഢൈരാശു ധനുശ്ചൈവ മഹാദ്യുതേഃ
അതിനുശേഷം യാദവനായ സത്യകി, യുദ്ധത്തില് ദ്രോണന്റെ അമ്പുകള് ശക്തമായ അമ്പുകള് കൊണ്ട് വേഗത്തില് മുറിച്ചുകളഞ്ഞു. മഹത്വമുള്ള ദ്രോണന്റെ ധനുസും തകര്ത്തു.
നിമേഷാന്തരമാത്രേണ ഭാരദ്വാജോഽപരം ധനുഃ। സജ്യം ചകാര തദപി ചിച്ഛേദാസ്യ സ സാത്യകിഃ
ഒരു നിമിഷം പോലും താമസിക്കാതെ ഭാരദ്വാജന് മറ്റൊരു ധനുസ് എടുത്തു വെട്ടി, അതും സത്യകി ഉടന് മുറിച്ചുകളഞ്ഞു.
തതസ്ത്വരന്പുനര്ദ്രോണോ ധനുര്ഹസ്തോ വ്യതിഷ്ഠത। സജ്യം സജ്യം ധനുശ്ചാസ്യ ചിച്ഛേദ നിശിഥൈഃ ശരൈഃ
അതിനുശേഷം ദ്രോണന് വേഗത്തില് വീണ്ടും മറ്റൊരു ധനുസ് കൈവശമാക്കി. പക്ഷേ, സത്യകി അതും ഉടന് വെട്ടിത്തകര്ത്തു.
ഏവമേകശതം ഛിന്നം ധനുഷാം ദൃഢധന്വിനാ। ന ചാന്തരം തയോര്ദൃഷ്ടം സന്ധാനേ ച്ഛേദനേഽപി ച
ഇങ്ങനെ, ദൃഢനായ അമ്പയോദ്ധാവ് നൂറോളം ധനുസുകള് മുറിച്ചുകളഞ്ഞു. പക്ഷേ, ധനുസ് വെട്ടുന്നതിലും കെട്ടുന്നതിലും ഒരു ഇടവേളയും അവരില് കാണപ്പെട്ടില്ല.
തതോഽസ്യ സംയുഗേ ദ്രോണോ ദൃഷ്ട്വാ കര്മാതിമാനുഷമ്। യുയുധാനസ്യ രാജേന്ദ്ര മനസൈതദചിന്തയത്
അതിനുശേഷം, യുയുധാനന്റെ അതിമാനുഷികമായ ഈ യുദ്ധപ്രവീണ്യം കണ്ടു, ദ്രോണന് രാജാവേ, മനസ്സില് ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചു.
ഏതദസ്ത്രബലം രാമേ കാര്തവീര്യേ ധനഞ്ജയേ। ഭീഷ്മേ ച പുരുഷവ്യാഘ്രേ യദിദം സാത്വതാം വരേ
ഇത്തരം ആയുധവിദ്യ രാമനിലും കാര്ത്തവീര്യനിലും ധനഞ്ജയനിലും പുരുഷസിംഹനായ ഭീഷ്മനിലും കണ്ടതുപോലെയാണ്, സാത്വതന്മാരില് ശ്രേഷ്ഠനായ ഇദ്ദേഹത്തിലും കാണുന്നത്.