അമര്ഷിതോ മഹേഷ്വാസഃ സര്വശസ്ത്രഭൃതാം വരഃ। നരവ്യാഘ്രം ശിനേഃ പൌത്രം ദ്രോണഃ കിമകരോദ്യുധി
മഹാബലിയും എല്ലാ ആയുധധാരികളിലും ശ്രേഷ്ഠനുമായ ദ്രോണൻ, മനുഷ്യസിംഹനായ ശിനിയുടെ മകനെതിരെ കോപത്തോടെ യുദ്ധത്തിൽ എന്ത് ചെയ്തു?
സമ്പ്രസ്രുതക്രോധവിഷോ വ്യാദിതാസ്യശരാസനഃ। തീക്ഷ്ണധാരേഷുദശനഃ സിതനാരാചദംഷ്ട്രവാന്
അവൻ കോപവും വിഷവും പടർന്ന് വായ് തുറന്ന്, വില്ല് വലിച്ച്, മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ പല്ലുപോലെയും വെള്ള നിറമുള്ള അമ്പുകൾ ദന്തംപോലെയും കാണിച്ചു.
സംരമ്ഭാമര്ഷതാമ്രാക്ഷോ മഹോരഗ ഇവ ശ്വസന്। നരവീരഃ പ്രമുദിതഃ ശോണൈരശ്വൈര്മഹാജവൈഃ
കോപത്തിലും ഉന്മേഷത്തിലും കണ്ണുകൾ ചുവന്നതും, വലിയ പാമ്പുപോലെ ശ്വാസം വിട്ടതും, ആ ധീരൻ സന്തോഷത്തോടെ ചുവന്ന കുതിരകളെ വേഗത്തിൽ ഓടിച്ചു.
ഉത്പതദ്ഭിരിവാകാശേ ക്രാമദ്ഭിരിവ പര്വതമ്। രുക്മപുങ്ഖാഞ്ശരാനസ്യന്യുയുധാനമുപാദ്രവത്
ആ കുതിരകൾ ആകാശത്ത് പറക്കുന്നതുപോലെയും പർവതം കയറുന്നതുപോലെയും, പൊന്നുപൊതിഞ്ഞ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് യുയുധാനന്റെ നേരെ അവൻ ചാടിക്കയറി.
ശരപാതമഹാവര്ഷം രഥഘോഷബലാഹകമ്। കാര്മുകൈരാവൃതം രാജന്നാരാചബഹുവിദ്യുതമ്
രാജാവേ, അന്നവിടെ അമ്പുകളുടെ വലിയ മഴ പെയ്തു, രഥങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനമേഘം മുഴങ്ങുകയും, വില്ലുകൾ കൊണ്ട് ആകാശം മറയ്ക്കുകയും, അനേകം ഉഗ്രശരങ്ങൾ മിന്നലുപോലെ തെളിഞ്ഞു.
ശക്തിഖങ്ഗാശനിധരം ക്രോധവേഗസമുത്ഥിതമ്। ദ്രോണമേഘമനാവാര്യം ഹയമാരുതചോദിതമ്
അപ്രതിരോധ്യമായ ദ്രോണമേഘം, കോപത്തിന്റെ ഉഗ്രതയിൽ ഉയർന്നത്, കുന്തങ്ങളും വാളുകളും ഇടിമുഴങ്ങലും കൈവശം വച്ചത്, കുതിരകളുടെ കാറ്റുപോലെ മുന്നോട്ട് കുതിച്ചു.
ദൃഷ്ട്വൈവാഭിപതന്തം തം ശൂരഃ പരപുരഞ്ജയഃ। ഉവാച സൂതം ശൈനേയഃ പ്രഹസന്യുദ്ധദുര്മദഃ
അവനെ ഇങ്ങനെ മുന്നോട്ട് വരുന്നത് കണ്ട ശത്രുനഗരങ്ങളെ ജയിച്ച ധീരൻ സത്യകി, യുദ്ധത്തിന്റെ ആവേശത്തിൽ സന്തോഷിച്ചു ചിരിച്ചു, തന്റെ സാരഥിയോട് പറഞ്ഞു.
ഏനം വൈ ബ്രാഹ്മണം ശൂരം സ്വകര്മണ്യനവസ്ഥിതമ്। ആശ്രയം ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ ധര്മരാജഭയാവഹമ്
ഇവൻ ഒരു ബ്രാഹ്മണനായ ധീരൻ, തന്റെ കര്ത്തവ്യത്തിൽ അചഞ്ചലൻ, ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്റെ ആശ്രയവും, ധർമ്മരാജാവിന് ഭയവും ആകുന്നു.
ശീഘ്രം പ്രജവിതൈരശ്വൈഃ പ്രത്യുദ്യാഹി പ്രഹൃഷ്ടവത്। ആചാര്യം രാജപുത്രാണാം സതതം ശൂരമാനിനമ്
ഉത്സാഹമുള്ള കുതിരകളെ വേഗത്തിൽ ഓടിപ്പിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ രാജകുമാരന്മാരുടെ ആചാര്യനായ, എല്ലായ്പ്പോഴും തന്നെ ധീരനെന്ന് കരുതുന്ന ദ്രോണനെ നേരിടൂ.
ഏവമുക്തസ്തതഃ സൂതഃ സാത്യകസ്യാവഹദ്രഥമ്'। തതോ രജതസങ്കാശാ മാധവസ്യ ഹയോത്തമാഃ। ദ്രോണസ്യാഭിമുഖാഃ ശീഘ്രമഗച്ഛന്വാതരംഹസഃ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ സാരഥി സത്യകിയുടെ രഥം മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുവന്നു. ശേഷം മാധവന്റെ വെള്ളിപ്പോലുള്ള ഉത്തമകുതിരകൾ വേഗത്തിൽ കാറ്റുപോലെ ദ്രോണനെ നേരെ കുതിച്ചു.
തതസ്തൌ ദ്രോണശൈനേയൌ യുയുധാതേ പരന്തപൌ। ശരൈരനേകസാഹസ്രൈസ്താഡയന്തൌ പരസ്പരമ്
ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്ന ആ രണ്ടു പേർ, ദ്രോണനും സത്യകിയും, അനേകം ആയിരം അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തമ്മിൽ പരസ്പരം ഏറ്റുമുട്ടി യുദ്ധം ചെയ്തു.
ഇഷുജാലാവൃതം വ്യോമ ചക്രതുഃ പുരുഷര്ഷഭൌ। പൂരയാമാസതുര്വീരാവുഭൌ ദശ ദിശഃ ശരൈഃ। മേഘാവിവാതപാപായേ ധാരാഭിരിതരേതരമ്
ആ ഇരുവരും ആകാശം അമ്പുകളുടെ വലകൊണ്ട് നിറച്ചു, ഇരുവരും പത്തു ദിക്കുകളും അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മൂടി, മേഘങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ മഴപെയ്യുന്നതുപോലെ പരസ്പരം അമ്പുകൾ ഒഴുക്കി.
ന സ്മ സൂര്യസ്തദാ ഭാതി ന വവൌ ച സമീരണഃ। ഹഷുജാലാവൃതം ഘോരമന്ധകാരം സമന്തതഃ
അപ്പോൾ സൂര്യൻ പ്രകാശിച്ചില്ല, കാറ്റ് വീശിയുമില്ല; അമ്പുകളുടെ കൂറ്റൻ കൂട്ടം ചുറ്റും ഭയാനകമായ ഇരുട്ട് പരത്തി.
അനാധൃഷ്യമിവാന്യേഷാം ശൂരാണാമഭവത്തദാ। അന്ധകാരീകൃതേ ലോകേ ദ്രോണശൈനേയയോഃ ശരൈഃ
ദ്രോണനും സത്യകിയും അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ലോകം ഇരുണ്ടതുകൊണ്ട്, അവരുടെ യുദ്ധം മറ്റുള്ള ധീരന്മാർക്കു പോലും സമീപിക്കാനാവാത്തതായി.
തയോഃ ശീഘ്രാസ്ത്രവിദുഷോര്ദ്രോണസാത്വതയോസ്തദാ। നാന്തരം ശരവൃഷ്ടീനാം ദദൃശേ നരസിംഹയോഃ
വേഗത്തിൽ ആയുധങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിവുള്ള ആ ഇരുവൻ, ദ്രോണനും സാത്വതനും, അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ ഇടവേളയോ വിടവോ ഒന്നും കാണാനായില്ല.
ഇഷൂണാം സന്നിപാതേന ശബ്ദോ ധാരാഭിഘാതജഃ। ശുശ്രുവേ ശക്രമുക്താനാമശനീനാമിവ സ്വനഃ
അമ്പുകൾ തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടിയപ്പോൾ ഉണർന്ന ശബ്ദം, ഇന്ദ്രൻ വിടുന്ന ഇടിമുഴങ്ങലുപോലെ മുഴങ്ങി.
നാരാചൈര്വ്യതിവിദ്ധാനാം ശരാണാം രൂപമാബഭൌ। ആശീവിഷവിദഷ്ടാനാം സര്പാണാമിവ ഭാരത
ഇരുമ്പ് അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തുളച്ച അമ്പുകളുടെ രൂപം, മറ്റൊരു പാമ്പ് കടിച്ച പാമ്പുകളെപ്പോലെയായിരുന്നു, ഭാരതാ.
തയോര്ജ്യാതലനിര്ഘോഷഃ ശുശ്രുവേ യുദ്ധശൌണ്ഡയോഃ। അജസ്രം ശൈലശൃങ്ഗാണാം വജ്രേണാഹന്യതാമിവ
യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ആ ഇരുവരുടെയും വില്ലിന്റെ ദാരുണമായ ശബ്ദം, ഇടിമുഴങ്ങൽ കൊണ്ട് പർവതശൃംഗങ്ങൾ അടിക്കുന്നതുപോലെ തുടർച്ചയായി മുഴങ്ങി.
ഉഭയോസ്തൌ രഥൌ രാജംസ്തേ ചാശ്വാസ്തൌ ച സാരഥീ। രുക്മപുങ്ഖൈഃ ശരൈഛന്നാശ്ചിത്രരൂപാ ബഭുസ്തദാ
രാജാവേ, ആ ഇരുരഥങ്ങളും അവയുടെ കുതിരകളും സാരഥികളും പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ട് അത്ഭുതകരമായ രൂപം കൈവരിച്ചു.
നിര്മലാനാമജിഹ്മാനാം നാരാചാനാം വിശാമ്പതേ। നിര്മുക്താശീവിപാഭാനാം സമ്പാതോഽഭൂത്സുദാരുണഃ
നേരായും വൃത്തിയുള്ളതുമായ ഇരുമ്പ് അമ്പുകൾ, പാമ്പുകൾ പോലെ തിളങ്ങി, അവ തമ്മിൽ അതികഠിനമായി കൂട്ടിയിടിച്ചു.
ഉഭയോഃ പതിതേ ഛത്രേ തഥൈവ പതിതൌ ധ്വജൌ। `നികൃന്തതോഃ ശരൈസ്തീക്ഷ്ണൈര്ദ്രോണസാത്യകയോ രണേ
രണ്ടുപേരുടെയും കുടകളും പതിച്ചു, അതുപോലെ പതാകകളും, യുദ്ധത്തിൽ ദ്രോണനും സത്യകിയും ഉഗ്രമായ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് വെട്ടിയതുകൊണ്ട്.
ഉഭൌ രുധിരസിക്താങ്ഗാവുഭൌ ച വിജയൈഷിണൌ। സ്രവദ്ഭിഃ ശോണിതം ഗാത്രൈഃ പ്രസ്രുതാവിവ വാരണൌ। അന്യോന്യമഭ്യവിധ്യേതാം ജീവിതാന്തകരൈഃ ശരൈഃ
രക്തത്തിൽ തൂമഞ്ഞ ശരീരങ്ങളുമായി, ജയത്തിനായി ആഗ്രഹിച്ചുകൊണ്ട്, അവരിരുവരും രക്തം ചൊരിയുന്ന ആനകളെപ്പോലെ, ജീവൻ അവസാനിപ്പിക്കുന്ന അമ്പുകൾ കൊണ്ട് പരസ്പരം ആക്രമിച്ചു.
ഗര്ജിതോത്കൃഷ്ടസന്നാദാഃ ശങ്ഖദുന്ദുഭിനിഃസ്വനാഃ। ഉപാരമന്മഹാരാജ വ്യാജഹാര ന കശ്ചന
അപ്പോള് ആകാശം പിളര്ക്കുന്ന പോലെ ഉരുണ്ട ശബ്ദങ്ങളുമായി മുഴങ്ങിയ ശംഖങ്ങളും മൃദംഗങ്ങളും ഒറ്റയടിക്ക് നിലച്ചു, മഹാരാജാവേ. ആരും ഒരു വാക്ക് പോലും പറകയില്ലായിരുന്നു.
തുഷ്ണീംഭൂതാന്യനൌകാനി യോധാ യുദ്ധാദുപാരമന്। ദദര്ശ ദ്വൈരഥം താഭ്യാം ജാതകൌതൂഹലോ ജനഃ
സൈനികര് മുഴുവന് മിണ്ടാതായി പോരാട്ടം നിര്ത്തി. എല്ലാവരും ആ ഇരുവരുടെയും ഏകാന്ത യുദ്ധം കാണാന് ആകാംക്ഷയോടെ നോക്കി നിന്നു.
രഥിനോ ഹസ്തിയന്താരോ ഹയാരോഹാഃ പദാതയഃ। അവൈക്ഷന്താചലൈര്നേത്രൈഃ പരിവാര്യ നരര്ഷഭൌ
രഥസാരഥികള്, ആനയോട്ടക്കാരും കുതിരപ്പടയും കാലാളുകളും, ആ ഇരുവരെയും ചുറ്റി, കണ്ണ് മടക്കാതെ അവരെ നോക്കി നിന്നു.
ഹസ്ത്യനീകാന്യതിഷ്ഠന്ത തഥാനീകാനി വാജിനാമ്। തഥൈവ രഥവാഹിന്യഃ പ്രതിവ്യൂഹ്യ വ്യവസ്ഥിതാഃ
ആനകളുടെ നിരകളും കുതിരകളുടെ നിരകളും അതുപോലെ തന്നെ നിലകൊണ്ടു. രഥസേനകളും തമ്മില് നേരിട്ട് നിരന്നു, സ്ഥിരമായി നിന്നു.
മുക്താവിദ്രുമചിത്രൈശ്ച മണികാഞ്ചനഭൂഷിതൈഃ। ധ്വജൈരാഭരണൈശ്ചിത്രൈഃ കവചൈശ്ച ഹിരണ്മയൈഃ
മുത്തുകളും പവഴകളും അലങ്കരിച്ച പതാകകളും, രത്നങ്ങളും പൊന്നും ചേര്ന്ന ആഭരണങ്ങളും, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കിരീടങ്ങളും ധരിച്ച് അവര് ഭംഗിയായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
വൈജയന്തീപതാകാഭിഃ പരിസ്തോമാങ്ഗകമ്ബലൈഃ। വിമലൈര്നിശിതൈഃ ശസ്ത്രൈര്ഹയാനാം ച പ്രകീര്ണകൈഃ
വൈജയന്തി പതാകകളും, മനോഹരമായ അങ്കകംബളങ്ങളും, വെട്ടിത്തിളങ്ങുന്ന ആയുധങ്ങളും, കുതിരകളുടെ ചിതറിപ്പോയ അലങ്കാരങ്ങളും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.
ജാതരൂപമയീഭിശ്ച രാജതീഭിശ്ച മൂര്ധസു। ഗജാനാം കുമ്ഭമാലാഭിര്ദന്തവേഷ്ടൈശ്ച ഭാരത
പൊന്നും വെള്ളിയും ചേര്ന്ന തലമുടികളിലും, ആനകളുടെ കുമ്പളില് കിരീടങ്ങളും ദന്തങ്ങളാല് തീര്ന്ന അലങ്കാരങ്ങളും, ഭാരതാവേ, അവിടെ കാണാം.
സബലാകാഃ സഖദ്യോതാഃ സൈരാവതശതഹദാഃ। അദൃശ്യന്തോഷ്ണപര്യായേ മേഘാനാമിവ വാഗുരാഃ
സൈന്യങ്ങളോടും, പ്രകാശമുള്ള ആഭരണങ്ങളോടും, ശതകണക്കിന് ഐരാവതപോലുള്ള ആനകളോടും കൂടിയ അവര്, യുദ്ധത്തിന്റെ ചൂടില് മിന്നുന്ന മേഘങ്ങളെപ്പോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.