രഥാനീകാവഗാഢശ്ച വാരണാശ്വശതൈര്വൃതഃ। അദൃശ്യത പദാ പാര്ഥോ ഘനൈഃ സൂര്യ ഇവാവൃതഃ
രഥങ്ങളുടെ നിരയിൽ കടന്നുപോയ പാർത്ഥൻ, നൂറുകണക്കിന് ആനകളും കുതിരകളും ചുറ്റി നിൽക്കുമ്പോൾ, കനിഞ്ഞു കിടക്കുന്ന മേഘങ്ങൾ സൂര്യനെ മറയ്ക്കുന്നതുപോലെ, കാലിൽ നിൽക്കുന്നവനായി ദൃശ്യമായിരുന്നു.
നാനാവിധൈശ്ച ശസ്ത്രൌഘൈഃ പാത്യമാനൈര്മഹാരണേ। ന സന്ധിഃ ശക്യതേ ഭേത്തും വര്മബന്ധസ്യ തസ്യ തു
ആ മഹാസമരത്തിൽ പലവിധ ആയുധങ്ങൾ മഴപെയ്യുന്നതുപോലെയായിരുന്നു. എങ്കിലും അവന്റെ കാവചത്തിന്റെ ബന്ധം തകർക്കാൻ ആരും കഴിഞ്ഞില്ല.
സ തേന വര്മണാ ഗുപ്തോ വൃത്രം ദേവരിപും തദാ। ജഘാന സമരേഽഭീതഃ ശക്രോ ദേവാഗ്രണീസ്തദാ
ആ കാവചം ധരിച്ച്, ദേവന്മാരുടെ നയകനായ ഇന്ദ്രൻ ഭയമില്ലാതെ, ദേവശത്രുവായ വൃത്രനെ യുദ്ധത്തിൽ സംഹരിച്ചു.
തം ച മന്ത്രമയം ബന്ധം വര്മ ചാങ്ഗിരസേ ദദൌ। അങ്ഗിരാഃ പ്രാഹ പുത്രസ്യ മന്ത്രജ്ഞസ്യ ബൃഹസ്പതേഃ। ബൃഹസ്പതിരഥോവാച അഗ്നിവേശ്യായ ധീമതേ
ആ മന്ത്രശക്തിയുള്ള ബന്ധവും കാവചവും അംഗിരസിന് നൽകി. അംഗിരസ് തന്റെ മകനായ മന്ത്രജ്ഞനായ ബൃഹസ്പതിയോട് പറഞ്ഞു. പിന്നെ ബൃഹസ്പതി ധീരനായ അഗ്നിവേശ്യനോട് പറഞ്ഞു.
അഗ്നിവേശ്യോ മമ പ്രാദാത്തേന ബധ്നാമി വര്മ തേ। തവാഹ്യ ദേഹരക്ഷാര്ഥം മന്ത്രേണ നൃപസത്തമ
അഗ്നിവേശ്യൻ അതെനിക്ക് നൽകി. അതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, ഞാൻ ഈ മന്ത്രശക്തിയാൽ നിന്റെ ശരീരം കാക്കാൻ കാവചം ധരിപ്പിക്കുന്നു.
ഏവമുക്ത്വാ തതോ ദ്രോണസ്തവ പുത്രം മഹാദ്യുതിമ്। പുനരേ വചഃ പ്രാഹ ശനൈരാചാര്യപുങ്ഗവഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, മഹത്തായ ഗുരുനാഥൻ ദ്രോണൻ, മഹാതേജസ്സുള്ള നിന്റെ മകനോട് വീണ്ടും പതുക്കെ സംസാരിച്ചു.
ബ്രഹ്മസൂത്രേണ ബധ്നാമി കഥചം തവ ഭാരത। ഹിരണ്യഗര്ഭേണ യഥാ ബദ്ധം വിഷ്ണോഃ പുരാ രണേ
ബ്രഹ്മസൂത്രം ഉപയോഗിച്ച് ഞാൻ നിന്റെ കാവചം കെട്ടുന്നു, ഭാരതാ. പുരാതനകാലത്ത് ഹിരണ്യഗർഭൻ വിഷ്ണുവിന് യുദ്ധത്തിൽ കെട്ടിയതുപോലെ.
യഥാ ച ബ്രഹ്മണാ ബദ്ധം സങ്ഗ്രാമേ താരകാമയേ। ശക്രസ്യ കവചം ദിവ്യം തഥാ ബധ്നാമ്യഹം തവ
താരകാസുരനോടുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് ഇന്ദ്രന്റെ ദിവ്യകാവചം കെട്ടിയതുപോലെ, ഞാൻ നിനക്കു അതേ ദിവ്യകാവചം കെട്ടുന്നു.
ബദ്ധാ തു കവചം തസ്യ മന്ത്രേണ വിധിപൂര്വകമ്। പ്രേഷയാമാസ രാജാനം യുദ്ധായ മഹതേ ദ്വിജഃ
മന്ത്രശക്തിയാൽ, വിധിപ്രകാരം കാവചം ധരിപ്പിച്ച ശേഷം, ആ ബ്രാഹ്മണൻ രാജാവിനെ മഹാസമരത്തിലേക്ക് അയച്ചു.
സ സന്നദ്ധോ മഹാബാഹുരാചാര്യേണ മഹാത്മനാ। `പ്രസ്ഥിതഃ സഹസാ രാജന്യത്ര യാതോ ധനഞ്ജയഃ
അങ്ങനെ ആ മഹാബാഹുവിന് മഹാത്മാവായ ഗുരുനാഥൻ കാവചം ധരിപ്പിച്ചു. ഉടൻ രാജാവ്, ധനഞ്ജയൻ പോയ വഴിയിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
രഥാനാം ച സഹസ്രേണ ത്രിഗര്താനാം പ്രഹാരിണാമ്। തഥാ ദന്തിസഹസ്രേണ മത്താനാം വീര്യശാലിനാമ്
യുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ത്രിഗർത്തന്മാരുടെ ആയിരം രഥങ്ങളും, ശക്തിയും ഉന്മാദവും നിറഞ്ഞ ആയിരം ആനകളും കൂടെ എടുത്തു.
അശ്വാനാം നിയുതേനൈവ തഥാഽന്യൈശ്ച മഹാരഥൈഃ। വൃതഃ പ്രായാന്മഹാബാഹുരര്ജുനസ്യ രഥം പ്രതി
പതിനായിരം കുതിരകളും മറ്റു മഹാരഥികളും കൂടെ, മഹാബാഹുവായ രാജാവ് അർജുനന്റെ രഥത്തേക്കു മുന്നേറി.
നാനാവാദിത്രഘോഷേണ യഥാ വൈരോചനിസ്തഥാ
നാനാവിധ വാദ്യങ്ങളുടെ ഗംഭീരശബ്ദത്തോടെ, വിരോചനന്റെ മകനുപോലെയായിരുന്നു ആ സൈന്യത്തിന്റെ മുന്നേറ്റം.
തതഃ ശബ്ദോ മഹാനാസീത്സൈന്യാനാം തവ ഭാരത। അഗാധം പ്രസ്ഥിതം ദൃഷ്ട്വാ സമുദ്രമിവ കൌരവമ്
അപ്പോൾ, ഭാരതാ, നിന്റെ സൈന്യത്തിൽ വലിയ ശബ്ദം ഉയർന്നു. സമുദ്രം പോലെ ആഴമുള്ള കൗരവസൈന്യം മുന്നേറുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ.
തേ ഹയാഃ സാധ്വശോഭന്ത മിശ്രിതാ വാതരംഹസഃ। പാരാവതസവര്ണാശ്ച രക്തശോണാശ്ച സംയുഗേ
ആ കുതിരകൾ, വാതത്തിന്റെ വേഗത്തിൽ കുതിച്ചുപോയി, പാറാവതപ്പക്ഷിയുടെ നിറമുള്ളവയും ചുവപ്പുനിറമുള്ളവയും ആയിരുന്നു. യുദ്ധഭൂമിയിൽ അവ മനോഹരമായി തിളങ്ങി.
പാരാവതസവര്ണാസ്തേ രക്തശോണവിമിശ്രിതാഃ। ഹയാഃ ശുശുഭിരേ രാജന്മേഘാ ഇവ സവിദ്യുതഃ
പാറാവതപ്പക്ഷിയുടെ നിറവും ചുവപ്പും കലർന്ന ആ കുതിരകൾ, രാജാവേ, മേഘങ്ങളിൽ മിന്നൽപൊലിക്കുന്നതുപോലെ തിളങ്ങി.
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നസ്തു സമ്പ്രേക്ഷ്യ ദ്രോണമഭ്യാശമാഗതമ്। അസിചര്മാദദേ വീരോ ധനുരുത്സൃജ്യ ഭാരത
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ദ്രോണൻ അടുത്തേക്ക് വരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ധനുസ്സു വച്ച് വാൾയും കാവലും എടുത്തു, ഭാരത.
ചികീര്ഷുര്ദുഷ്കരം കര്മ പാര്ഷതഃ പരവീരഹാ। ഈഷായാഃ സമതിക്രമ്യ ദ്രോണസ്യ രഥമാവിശത്
പക്ഷേ, ശത്രുക്കളെ തോൽപ്പിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ ഒരു പ്രവൃത്തി ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, പൃഷ്ടന്റെ മകൻ, ആ ധീരൻ, രഥത്തിന്റെ അഴിക്ക് മുകളിൽ ചാടി ദ്രോണന്റെ രഥത്തിൽ കയറി.
അതിഷ്ഠദ്യുഗമധ്യേ സ യുഗസന്നഹനേഷു ച। ജഘനാര്ധേഷു ചാശ്വാനാം തത്സൈന്യാന്യഭ്യപൂജയന്
അവൻ അഴിയുടെ നടുവിലും അഴിയുടെ സംയുക്തങ്ങളിലും കുതിരകളുടെ പുറകുവശത്തും നിന്നു; ആ ധൈര്യപ്രകടനം അവിടെയുള്ള സൈന്യങ്ങൾ ആദരവോടെ നോക്കി.
ഖങ്ഗേന ചരതസ്തസ്യ ശോണാശ്വാനധിതിഷ്ഠതഃ। ന ദദാര്ശാന്തരം ദ്രോണസ്തദദ്ഭുതമിവാഭവത്
വാൾ കൈയിൽ പിടിച്ച് ചുറ്റി നടക്കുമ്പോൾ, ചുവന്ന കുതിരകളുടെ ഇടയിൽ നില്ക്കുമ്പോൾ, ദ്രോണൻ ഒരു അവസരവും കാണാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; അതൊരു അത്ഭുതം പോലെ തോന്നി.
യഥാ ശ്യേനസ്യ പതനം വനേഷ്വാമിഷഗൃദ്ധിനഃ। തഥൈവാസീദഭീസാരസ്തസ്യ ദ്രോണം ജിഘാംസതഃ
കാട്ടിൽ ഇറക്കുമുഖം നോക്കി പറക്കുന്ന ശ്യേനപക്ഷി എങ്ങനെ ആഹാരം തേടി ചാടുന്നു, അതുപോലെ തന്നെയായിരുന്നു ദ്രോണനെ കൊല്ലാൻ ശ്രമിച്ച അവന്റെ ആക്രം.
തതഃ ശരശതേനാസ്യ ശതചന്ദ്രം സമാക്ഷിപത്। ദ്രോണോ ദ്രുപദ പുത്രസ്യ ഖങ്ഗം ച ദശഭിഃ ശരൈഃ
അപ്പോൾ ദ്രോണൻ നൂറ് അമ്പുകൾ കൊണ്ട് നൂറ് ചന്ദ്രന്മാർ അണിഞ്ഞിരുന്ന അവന്റെ കാവൽ തകർത്തു, പത്ത് അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ദ്രുപദപുത്രന്റെ വാൾ അടിച്ചു.
ഹയാംശ്ചൈവ ചതുഃഷഷ്ട്യാ ശരാണാം ജഘ്നിവാന്ബലീ। ധ്വജം ഛത്രം ച ഭല്ലാഭ്യാം തഥാ തൌ പാര്ഷ്ണിസാരഥീ
അവൻ അറുപത്തിനാലു അമ്പുകൾ കൊണ്ട് കുതിരകളെ വീഴ്ത്തി, രണ്ടു വിശാലമായ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് പതാകയും കുടയും, പിന്നെ പാര്ഷ്ണിസാരഥിയെയും വീഴ്ത്തി.
അഥാസ്മൈ ത്വരിതോ ബാണമപരം ജീവിതാന്തകമ്। ധൃഷ്ടദ്യുമ്നായ ചിക്ഷേപ വജ്രം വജ്രധരോ യഥാ
അതിനുശേഷം ദ്രോണൻ വേഗത്തിൽ ജീവനെ തന്നെ അവസാനിപ്പിക്കാൻ കഴിയുന്ന മറ്റൊരു അമ്പ് ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന് നേരെ എറിയുകയും ചെയ്തു, വജ്രം എറിയുന്നവൻ പോലെ.
തം ചതുര്ദശഭിസ്തീക്ഷ്ണൈര്ബാണൈശ്ചിച്ഛേദ സാത്യകിഃ। ഗ്രസ്തമാചാര്യമുഖ്യേന ധൃഷ്ടദ്യുമ്നം വ്യമോചയത്
പക്ഷേ, സാത്യകി ആ അമ്പ് പതിനാലു മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തകർത്തു, അങ്ങനെ ഗുരുക്കന്മാരിൽ പ്രധാനനായവൻ പിടിച്ചിരുന്ന ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ മോചിപ്പിച്ചു.
സിംഹേനേവ മൃഗം ഗ്രസ്തം നരസിംഹേന മാരിഷ। ദ്രോണാദ്വൈ മോചയാമാസ പാഞ്ചാല്യം ശിനിപുങ്ഗവഃ
ഒരു സിംഹം മറ്റൊരു സിംഹം പിടിച്ചിരിക്കുന്ന മാൻ രക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, ശിനികളുടെ ശ്രേഷ്ഠൻ ദ്രോണന്റെ പിടിയിൽ നിന്ന് പാഞ്ചാലനെ രക്ഷിച്ചു.
സാത്യകിം പ്രേക്ഷ്യ ഗോപ്താരം പാഞ്ചാല്യം ച മഹാഹവേ। ശരാണാം ത്വരിതോ ദ്രോണഃ ഷഡ്വിംശത്യാ സമാര്പയത്
സാത്യകി പാഞ്ചാലന്റെ രക്ഷകനായി മഹാസമരത്തിൽ നില്ക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ദ്രോണൻ വേഗത്തിൽ ഇരുവരുടെയും മേൽ ഇരുപത്താറ് അമ്പുകൾ മഴപെയ്യിച്ചു.
തതോ ദ്രോണം ശിനേഃ പൌത്രോ ഗ്രസന്തമപി സൃഞ്ജയാന്। പ്രത്യവിധ്യച്ഛിതൈര്ബാണൈഃ ഷഡ്വിംശത്യാ സ്തനാന്തരേ
അതിനുശേഷം ശിനിയുടെ മകൻ ദ്രോണൻ ശ്രുഞ്ചയന്മാരെ കീഴടക്കുമ്പോൾ തന്നെ, ഇരുപത്താറ് മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ദ്രോണന്റെ നെഞ്ചിൽ അടിച്ചു.
തതഃ സര്വേ രഥാസ്തൂര്ണം പാഞ്ചാല്യാ ജയഗൃദ്ധിനഃ। സാത്വതാഭിസൃതേ ദ്രോണേ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നമവാക്ഷിപന്
അതിനുശേഷം ജയാഗ്രഹിക്കാനാഗ്രഹിച്ച് പാഞ്ചാലരുടെ എല്ലാ രഥങ്ങളും വേഗത്തിൽ സാത്വതൻ ആക്രമിച്ച ദ്രോണന്റെ നേരെ ഓടി, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ ചുറ്റി നിന്നു.
ബാണേ തസ്മിന്നികൃത്തേ തു ധൃഷ്ടദ്യുമ്നേ ച മോക്ഷിതേ। തേന വൃഷ്ണിപ്രവീരേണ യുയുധാനേന സഞ്ജയ
അവിടെ ആ അമ്പ് തകർക്കപ്പെട്ടും ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ വൃഷ്ണികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ യുയുധാനൻ വഴി മോചിതനുമാകുമ്പോൾ, സഞ്ജയേ—