കുരവഃ പാണ്ഡവാശ്ചൈവ വൃഷ്ണയോഽന്യേ ച മാനവാഃ। അഹം ച സഹപുത്രേണ അധ്രുവാ ഇതി ചിന്ത്യതാമ്
കൗരവർ, പാണ്ഡവർ, വൃഷ്ണികൾ, മറ്റു മനുഷ്യർ, ഞാനും എന്റെ മകനുമൊക്കെ — ഇവർ എല്ലാം നശ്വരരാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
പര്യായേണ വയം സര്വേ കാലേന ബലിനാ ഹതാഃ। പരലോകം ഗമിഷ്യാമഃ സ്വൈഃസ്വൈഃ കര്മഭിരന്വിതാഃ
സമയത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ നമ്മളൊക്കെയും ഒടുവിൽ വീഴും. ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ കർമഫലങ്ങളോടുകൂടി പരലോകത്തിലേക്ക് പോകും.
തപസ്തപ്ത്വാ തു യാഁല്ലോകാന്പ്രാപ്നുവന്തി തപസ്വിനഃ। ക്ഷത്രധര്മാശ്രിതാഃ വീരാഃ ക്ഷത്രിയാഃ പ്രാപ്നുവന്തി താന്
തപസ്സുകാർ തപസ്സിലൂടെ നേടുന്ന ലോകങ്ങൾ, യുദ്ധധർമ്മം പാലിക്കുന്ന വീരക്ഷത്രിയന്മാർക്കും അതുപോലെ ലഭിക്കും.
ഏവമാശ്വാസിതോ രാജാ ഭാരദ്വാജേന സൈന്ധവഃ। അപാനുദദ്ഭയം പാര്ഥാദ്യുദ്ധായ ച മനോ ദധേ
ഇങ്ങനെ ഭാരദ്വാജപുത്രൻ ആശ്വാസം നൽകിയപ്പോൾ, സൈന്ധവരാജാവ് അർജുനിനെ ഭയപ്പെടാതെ യുദ്ധത്തിനായി മനസ്സുറപ്പിച്ചു.
തതഃ പ്രഹര്ഷഃ സൈന്യാനാം തസ്യ ചാസീദ്വിശാമ്പതേ। വാദിത്രാണാം ധ്വനിശ്ചോഗ്രഃ സിംഹനാദരവൈഃ സഹ
അതിനുശേഷം സൈന്യങ്ങളിലും അവരുടെ നാഥനിലും വലിയ സന്തോഷം പടർന്നു. വാദ്യങ്ങളുടെ ഉഗ്രശബ്ദവും സിംഹഗർജ്ജനവും ഒരുമിച്ച് മുഴങ്ങി.
നേഹ പശ്യാമി ഭവതാം തഥാവീര്യം ധനുര്ധരമ്। യോഽര്ജുനസ്യാസ്ത്രമസ്ത്രേണ പ്രതിഹന്യാന്മഹാഹവേ
നിങ്ങളിൽ ആരെയും ഞാൻ അർജുനന്റെ ആയുധശക്തിക്ക് തുല്യനായ ധനുര്വ്വീരനായി കാണുന്നില്ല. മഹായുദ്ധത്തിൽ അർജുനന്റെ ആയുധം മറ്റൊരു ആയുധംകൊണ്ട് തടയാൻ കഴിയില്ല.
വാസുദേവസഹായസ്യ ഗാണ്ഡീവം ധുന്വതോ ധനുഃ। കോഽര്ജുനസ്യാഗ്രതസ്തിഷ്ഠേത്സാക്ഷാദപി ശതക്രതുഃ
വാസുദേവൻ കൂടെ നിന്നു, ഗാണ്ഡീവം കൈവശം വച്ച അർജുനന്റെ മുന്നിൽ ആരാണ് നില്ക്കാൻ കഴിയുക? ആയിരം കണ്ണുള്ള ഇന്ദ്രനും അതിന് കഴിയില്ല.
മഹേശ്വരോഽപി പാര്ഥേന ശ്രൂയതേ യോധിനഃ പുരാ। പദാതിനാ മഹാവീര്യോ ഗിരൌ ഹിമവതി പ്രഭുഃ
മഹേശ്വരൻ പോലും, പഴയകാലത്ത്, ഹിമവാനിൽ പാദാതിയായി അർജുനനോടു യുദ്ധം ചെയ്തുവെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.
ദാനവാനാം സഹസ്രാണി ഹിരണ്യപുരവാസിനാമ്। ജഘാനൈകരഥേനൈവ ദേവരാജപ്രചോദിതഃ
ഹിരണ്യപുരത്തിൽ താമസിച്ചിരുന്ന ആയിരക്കണക്കിന് ദാനവന്മാരെ, ദേവരാജാവിന്റെ പ്രേരണയാൽ, അർജുൻ ഒരേ രഥത്തിൽ ഇരുന്ന് സംഹരിച്ചു.
സമായുക്തോ ഹി കൌന്തേയോ ബാസുദേവേന ധീമതാ। സാമരാനപി ലോകാംസ്ത്രീന്ഹന്യാദിതി മതിര്മമ
ധീരനായ വാസുദേവൻ കൂടെ നിന്നാൽ, കുന്തിയുടെ മകൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും അവിടുത്തെ ദേവന്മാരോടുകൂടി നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയും — ഇതാണ് എന്റെ വിശ്വാസം.
സോഽഹമിച്ഛാമ്യനുജ്ഞാതും രക്ഷിതും വാ മഹാത്മനാ। ദ്രോണേന സഹപുത്രേണ വീരേണ യദി മന്യസേ
അതുകൊണ്ട്, നീ ശരിയെന്ന് കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, മഹാത്മാവായ ദ്രോണനും അവന്റെ വീരപുത്രനും ചേർന്ന് ഞാൻ അനുമതി ചോദിക്കാനോ സംരക്ഷണം തേടാനോ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
സ രാജ്ഞാ സ്വയമാചാര്യോ ഭൃശമത്രാര്ഥിതോഽര്ജുന। സംവിധാനം ച വിഹിതം രഥാശ്ച കില സജ്ജിതാഃ
അങ്ങനെ രാജാവിന്റെ അഭ്യർത്ഥനയോടെ ഗുരു തന്നെ എല്ലാം ക്രമീകരിച്ചു, രഥങ്ങൾ ഒരുക്കിയതായും പറയുന്നു.
കര്ണോ ഭൂരിശ്രവാ ദ്രൌണിര്വൃഷസേനശ്ച ദുര്ജയഃ। കൃപശ്ച മദ്രരാജശ്ച ഷഡേതേഽസ്യ പുരോഗമാഃ
കർണ്ണൻ, ഭൂരിശ്രവൻ, ദ്രോണന്റെ മകൻ, ജയിക്കാനാവാത്ത വൃഷസേനൻ, കൃപാചാര്യൻ, മദ്രരാജാവ്—ഇവരാണ് അവന്റെ മുന്നേറ്റക്കാരിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട ആറുപേർ.
ശകടഃ പദ്മകശ്ചാര്ധോ വ്യൂഹോ ദ്രോണേന നിര്മിതഃ। പദ്മകര്ണികമധ്യസ്ഥഃ സൂചീ പാര്ശ്വേ ജയദ്രഥഃ
ദ്രോണൻ ആർക്കും പൂർണ്ണമായും തോൽപ്പിക്കാനാകാത്ത വിധത്തിൽ, അർദ്ധം ചക്രം പോലെ, അർദ്ധം താമര പോലെ അണിനിരുത്തിയിരിക്കുന്നു. താമരയുടെ നടുവിൽ സൂചിപോലുള്ള ഭാഗത്ത് ജയദ്രഥൻ നിലകൊള്ളുന്നു.
സ്ഥാസ്യതേ രക്ഷിതേ വീരൈഃ സിന്ധുരാട് സ സുദുര്മദഃ। ധനുഷ്യസ്ത്രേ ച വീര്യേ ച പ്രാണേ ചൈവ തഥൌരസേ
സിന്ധുരാജാവ്, അതിശയഗർവിയുള്ളവൻ, അവിടെ വീരന്മാരാൽ കാത്തിരിക്കും. അമ്പുതിരിവിലും ആയുധശക്തിയിലും ജീവശക്തിയിലും വക്ഷസ്സിലും അവനെ തോൽപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.
അവിഷഹ്യതമാ ഹ്യേതേ നിശ്ചിതാഃ പാര്ഥ ഷഡ്രഥാഃ। ഏതാനജിത്വാ സഗണാന്നൈവ പ്രാപ്യോ ജയദ്രഥഃ
പാർത്താ, ഈ ആറു രഥീയന്മാരെയും അതിജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവരാണെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഇവരെയും അവരുടെ കൂട്ടരെയും ജയിക്കാതെ ജയദ്രഥനെത്താനാവില്ല.
തേഷാമേകൈകശോ വീര്യം ഷണ്ണാം ത്വമനുചിന്തയ। സഹിതാ ഹി നരവ്യാഘ്ര ന ശക്യാ ജേതുമഞ്ജസാ
നീ ഈ ആറുപേരുടെയും ശക്തി ഓരോരുത്തരെയും പ്രത്യേകം പ്രത്യേകം ആലോചിച്ചുനോക്കണം. മനുഷ്യസിംഹാ, ഇവർ ഒരുമിച്ചാൽ നേരിട്ട് ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ഭൂയസ്തു മന്ത്രയിഷ്യാമി നീതിമാത്മഹിതായ വൈ। മന്ത്രജ്ഞൈഃ സചിവൈഃ സാര്ധം സുഹൃദ്ഭിഃ കാര്യസിദ്ധയേ
നിന്റെ ഭാവി ഭദ്രതയ്ക്കായി, നയത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള മന്ത്രിമാരോടും സുഹൃത്തുക്കളോടും കൂടി ഞാൻ വീണ്ടും ഉപദേശം നൽകാം, കാര്യസിദ്ധിക്ക് വേണ്ടി.
തവ പ്രസാദാദ്ഭഗവന്കിംനാവാപ്തം രണേ മമ। അവിഷഹ്യം ഹൃഷീകേശ കിം ജാനന്മാം വിഗര്ഹസേ
ഭഗവൻ, നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ യുദ്ധത്തിൽ എനിക്ക് നേടാനാവാത്തത് എന്താണ്? ഹൃഷീകേശാ, എന്നെ ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവനെന്ന് അറിയുമ്പോൾ നീ എനിക്ക് എന്തിന് കുറ്റം പറയുന്നു?
യഥാ ലക്ഷ്മ സ്ഥിരം ചന്ദ്രേ സമുദ്രേ ച യഥാ ജലമ്। ഏവമേതാം പ്രതിജ്ഞാം മേ സത്യാം വിദ്ധി ജനാര്ദന
ചന്ദ്രനിലെ കറുത്ത പാടുപോലെയും സമുദ്രത്തിലെ വെള്ളംപോലെയും എന്റെ വാഗ്ദാനം ഉറപ്പുള്ളതാണെന്ന് നീ അറിയണം, ജനാർദ്ദനാ.
മാവമംസ്ഥാ മമാസ്ത്രാണി മാവമംസ്ഥാശ്ച ഗാണ്ഡിവമ്। മാവമംസ്ഥാ ബലം ബാഹ്വോര്മാവമംസ്ഥാ ധനഞ്ജയമ്
എന്റെ ആയുധങ്ങളെ നീ അവഗണിക്കരുത്, ഗാണ്ഡീവത്തെയും അവഗണിക്കരുത്, എന്റെ ഭുജശക്തിയെയും അവഗണിക്കരുത്, ധനഞ്ജയനെയും അവഗണിക്കരുത്.
ഗാണ്ഡീവം ച ധനുര്ദിവ്യം യോദ്ധാ ചാഹം നരര്ഷഭ। ത്വം ച യന്താ ഹൃഷീകേശ കിന്നു സ്യാദജിതം മയാ
ഗാണ്ഡീവം ദൈവികമായ വില്ലാണ്, ഞാൻ യോദ്ധാവാണ്, മനുഷ്യസിംഹാ; നീ രഥസാരഥിയാണ്, ഹൃഷീകേശാ. എനിക്ക് ജയമില്ലാതിരിക്കാൻ എന്ത് കാരണമുണ്ട്?
യഥാഭിയായ സങ്ഗ്രമം ന ജിതോ വൈ ജയാമി ച। തേന സത്യേന സങ്ഗ്രാമേ ഹതം വിദ്ധി ജയദ്രഥമ്
ഞാൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ കയറിയപ്പോൾ ഒരിക്കലും തോറ്റിട്ടില്ല. ആ സത്യത്തിന്റെ സാക്ഷ്യമായി, യുദ്ധത്തിൽ ജയദ്രഥൻ കൊല്ലപ്പെടുമെന്ന് നീ ഉറപ്പോടെ അറിയണം.
ത്വം ച മാധവ സര്വം തത്തഥാ പ്രതിവിധാസ്യസി। യഥാ രിപൂണാം മിഷതാം പ്രമഥിഷ്യാമി സൈന്ധവമ്
മാധവാ, നീ എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും അങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കും, ഞാനെന്റെ ശത്രുക്കളുടെ കണ്ണിന് മുന്നിൽ സിന്ധുരാജാവിനെ സംഹരിക്കാൻ കഴിയുന്നുവെന്ന്.
ധ്രുവം വൈ ബ്രാഹ്മണേ സത്യം ധ്രുവാ സാധുഷു സന്നതിഃ। ശ്രീര്ധ്രുവാഽപി ച ദക്ഷേഷു ധ്രുവോ നാരായണേ ജയഃ
ബ്രാഹ്മണനിൽ സത്യം ഉറപ്പാണ്, സദാചാരികളിൽ വിനയം ഉറപ്പാണ്, ദക്ഷരിൽ ഐശ്വര്യം ഉറപ്പാണ്, നാരായണനിൽ ജയവും ഉറപ്പാണ്.
ഏവമുക്ത്വാ ഹൃഷീകേശം സ്വയമാത്മാനമാത്മനാ। സന്ദിദേശാര്ജുനോ നര്ദന്വാസവിഃ കേശവം പ്രഭുമ്
ഇങ്ങനെ ഹൃഷീകേശനോടു പറഞ്ഞശേഷം, വാസവപുത്രനായ അർജുനൻ തന്റെ മനസ്സിനെയും കേശവനെയും ഉപദേശിച്ചു.
യഥാ പ്രഭാതാം രജനീം കല്പിതഃ സ്യാദ്രഥോത്തമഃ। തഥാ കാര്യം ത്വയാ കൃഷ്ണ പ്രതിജ്ഞാ സ്യാദ്യഥാ ധ്രുവാ
പുലരിയുടെ വരവിന് മുൻപായി മികച്ച രഥം ഒരുക്കുന്നതുപോലെ, കൃഷ്ണാ, നീ അങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കണം, എന്റെ വാഗ്ദാനം ഉറപ്പായി നിറവേറാൻ.
ശ്വഃ ശിരഃ പാദമൂലം തേ സൈന്ധവസ്യാഹൃതം ധ്രുവമ്। പദ്ധ്യാം പ്രമഥിതാസി ത്വം വിശോകാ ഭവ മാ രുദഃ
നാളെ സിന്ധുരാജാവിന്റെ തല നിർബന്ധമായി നിന്റെ കാലടിയിൽ എത്തും; നീ യുദ്ധത്തിൽ അവനെ വീഴ്ത്തിയതും കാണും. മനസ്സിലൊരു ദുഃഖവും വയ്ക്കരുത്, കരയേണ്ട.
ക്ഷത്രധര്മം പുരസ്കൃത്യ ഗതഃ ശൂരഃ സതാം ഗതിമ്। വയം ച പ്രാപ്നുയാമേഹ യേ ചാന്യേ ശസ്ത്രജീവിനഃ
ക്ഷത്രധർമ്മം അനുസരിച്ച്, നിന്റെ വീരപുത്രൻ സന്മാർഗ്ഗം കൈവരിച്ചു. ഞാനും ആയുധം പിടിച്ച് ജീവിക്കുന്ന മറ്റുള്ളവരും അതുപോലെ പ്രാപിക്കട്ടെ.
വ്യൂഢോരസ്കോ മഹാബാഹുരനിവര്തീ രിപുവ്രജാത്। ഗതസ്തവ വരാരോഹേ പുത്രഃ സ്വര്ഗം ജ്വരം ജഹി
വ്യാജമായ വക്ഷസ്സും ശക്തമായ ഭുജങ്ങളും ഉള്ള, ശത്രുക്കളുടെ കൂട്ടത്തിൽ പിന്നോട്ടില്ലാത്ത, നിന്റെ മനോഹരനായ മകൻ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു. നീ ദുഃഖം വിട്ടുകളയണം.