പത്ത്യശ്വരഥമാതങ്ഗാസ്ത്വദീയാഃ ശതശോഽപരേ। കര്ണമേവാഭ്യധാവന്ത ത്രാസ്യമാനാഃ പ്രഹാരിണഃ
നിന്റെ പടയാളികൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, ആനകൾ എന്നിങ്ങനെ നൂറുകണക്കിന് പേർ, ആ ആക്രമണത്തിൽ ഭയപ്പെട്ടു, രക്ഷക്കായി കർണ്ണന്റെ അടുക്കൽ ഓടി.
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നശ്ച ഭീമശ്ച സൌഭദ്രോഽര്ജുന ഏവ ച। നകുലഃ സഹദേവശ്ച സാത്യകിം ജുഗുപൂ രണേ
ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, ഭീമൻ, അഭിമന്യു, അർജുനൻ, നകുലൻ, സഹദേവൻ എന്നിവരും യുദ്ധത്തിൽ സത്യകിയെ സംരക്ഷിച്ചു.
ഏവമേഷ മഹാരൌദ്രഃ ക്ഷയാര്ഥം സര്വധന്വിനാമ്। താവകാനാം പരേഷാം ച ത്യക്ത്വാ പ്രാണാനഭൂദ്രണഃ।। പദാതിരഥനാഗാശ്വാ ഗജാശ്വരഥപത്തിഭിഃ। രഥിനോ നാഗപത്ത്യശ്വൈരഥ പത്തീരഥ ദ്വിപൈഃ
ഇങ്ങനെ, എല്ലാ വില്ലാളികളുടെയും നാശത്തിനായി, നിന്റെ പക്ഷവും ശത്രുക്കളും ജീവൻ ഉപേക്ഷിച്ച് യുദ്ധം നടത്തി, പടയാളികൾ, രഥങ്ങൾ, ആനകൾ, കുതിരകൾ എന്നിവയുമായി മഹാ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം നടന്നു.
അശ്വൈരശ്വാ ഗജൈര്നാഗാ രഥിനോ രഥിഭിഃ സഹ। സംയുക്താഃ സമദൃശ്യന്ത പത്തയശ്ചാപി പത്തിഭിഃ।। ഏവം സുകലിലം യുദ്ധമാസീത്ക്രവ്യാദഹര്ഷണമ്। മഹദ്ഭിസ്തൈരഭീതാനാം യമരാഷ്ട്രവിവര്ധനമ്
കുതിരകൾ കുതിരകളുമായി, ആനകൾ ആനകളുമായി, രഥികർ രഥികരുമായി, പടയാളികൾ പടയാളികളുമായി ഏറ്റുമുട്ടി; അങ്ങനെ, അതി നൈപുണ്യത്തോടെ യുദ്ധം നടന്നു, മൃഗങ്ങൾക്കും പക്ഷികൾക്കും ആനന്ദം പകരുന്നവിധം, ഭീരുക്കൾക്ക് ഭയം ഉണർത്തി, ധൈര്യശാലികൾക്ക് യമലോകം വർദ്ധിപ്പിച്ചു.
തതോ ഹതാ നരരഥവാജികുഞ്ജരൈ രനേകശോ ദ്വിപരഥപത്തിവാജിനഃ। ഗജൈര്ഗജാ രഥിഭിരുദായുധാ രഥാ। ഹയൈര്ഹയാഃ പത്തിഗണൈശ്ച പത്തയഃ
അതിനുശേഷം, യുദ്ധത്തിൽ അനേകം വിധത്തിൽ മനുഷ്യരും രഥങ്ങളും കുതിരകളും ആനകളും കൊല്ലപ്പെട്ടു; ആനകൾ ആനകളാൽ, രഥങ്ങൾ രഥികരാൽ, കുതിരകൾ കുതിരകളാൽ, പടയാളികൾ പടയാളികളാൽ വീണു.
രഥൈര്ദ്വിപാ ദ്വിരദവരൈര്മഹാഹയാ ഹയൈര്നരാ വരരഥിഭിശ്ച വാജിനഃ। നിരസ്തജിഹ്വാദശനേക്ഷണാഃ ക്ഷിതൌ ക്ഷയം ഗതാഃ പ്രമഥിതവര്മഭൂഷണാഃ
രഥങ്ങൾ കൊണ്ട് ആനകൾ, മഹാ കുതിരകൾ ആനകൾ കൊണ്ട്, മനുഷ്യർ കുതിരകൾ കൊണ്ട്, കുതിരകൾ ഉത്തമ രഥികരാൽ വീണു; അവരുടെ നാവുകൾ മുറിക്കപ്പെട്ടു, കണ്ണുകൾ നശിച്ചു, കാവചവും അലങ്കാരങ്ങളും തകർന്നു, അവർ നിലത്ത് മരിച്ചുകിടന്നു.
തഥാ പരൈര്ബഹുകരണൈര്വരായുധൈ- ര്ഹതാ ഗതാഃ പ്രതിഭയദര്ശനാഃ ക്ഷിതിമ്। വിപോഥിതാ ഹയഗജപാദതാഡിതാ ഭൃശാകുലാ രഥമുഖനേമിഭിഃ ക്ഷതാഃ
അങ്ങനെ, ശത്രുക്കൾ പലവിധ ആയുധങ്ങളാൽ ഭയാനകമായ രൂപത്തിൽ പലരെയും വധിച്ചു; കുതിരകളുടെയും ആനകളുടെയും പടയാളികളുടെയും അടിയേറ്റു, രഥങ്ങളുടെ ചക്രത്തിലും മുഖത്തും പരിക്കേറ്റ്, അവർ അത്യന്തം കലഹത്തോടെ നിലത്ത് വീണു.
പ്രമോദനേ ശ്വാപദപക്ഷിരക്ഷസാം ജനക്ഷയേ വര്തതി തത്ര ദാരുണേ। മഹാബലാസ്തേ കുപിതാഃ പരസ്പരം നിഷൂദയന്തഃ പ്രവിചേരുരോജസാ
അങ്ങനെയുള്ള ഭയാനകമായ ആ കൂട്ടക്കൊലയിൽ, മൃഗങ്ങൾക്കും പക്ഷികൾക്കും ദാനവർക്കും ആനന്ദം നിറഞ്ഞ സ്ഥലമായി ആ യുദ്ധഭൂമി മാറി; മഹാബലശാലികൾ കോപത്തോടെ പരസ്പരം ആക്രമിച്ച്, വലിയ ശക്തിയോടെ ചുറ്റി നടന്നു.
തതോ ബലേ ഭൃശലുലിതേ പരസ്പരം നിരീക്ഷമാണേ രുധിരൌഘസമ്പ്ലുതേ। ദിവാകരേഽസ്തംഗിരിമാസ്ഥിതേ ശനൈ രുഭേ പ്രയാതേ ശിബിരായ ഭാരത
അപ്പോള് ഇരുവശ സൈന്യങ്ങളും രക്തത്തില് കുതിര്ന്ന നിലയില് പരസ്പരം നോക്കി നിന്നു. സൂര്യന് പടിഞ്ഞാറ് പര്വ്വതത്തിന് പിന്നില് അസ്തമിച്ചപ്പോള്, ഭാരത, യോദ്ധാക്കള് പതുക്കെ തങ്ങളുടെ പാളയങ്ങളിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.
തദനീകമനാധൃഷ്ടം ഭാരദ്വാജേന രക്ഷിതമ്। പാര്ഥാഃ സമഭ്യവര്തന്ത ഭീമസേനപുരോഗമാഃ
ഭാരദ്വാജന്റെ കാവലിലുള്ള അതിന്യായം പാണ്ഡവന്മാര് ഭീമസേനന് മുന്നില് നിന്ന് നയിച്ച് സമീപിച്ചു.
സാത്യകിശ്ചേകിതാനശ്ച ധൃഷ്ടദ്യുമ്നശ്ച പാര്ഷതഃ। കുന്തിഭോജശ്ച വിക്രാന്തോ ദ്രുപദശ്ച മഹാരഥഃ
സത്യകി, ചെകിതാനന്, പൃഷതപുത്രനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന്, വീരനായ കുന്തിഭോജന്, മഹാരഥിയായ ദ്രുപദന് ഇവരും കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.
ആര്ജുനിഃ ക്ഷത്രധര്മാ ച ബൃഹത്ക്ഷത്രശ്ച വീര്യവാന്। ചേദിപോ ധൃഷ്ടകേതുശ്ച മാദ്രീപുത്രൌ ഘടോത്കചഃ
അര്ജുനന്, ധര്മ്മനിഷ്ഠനായ ക്ഷത്രധര്മ്മന്, ശക്തനായ ബൃഹത്ക്ഷത്രന്, ചേദിരാജാവായ ധൃഷ്ടകേതു, മാദ്രിദേവിയുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാര്, ഘടോല്ക്കചന് ഇവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
യുധാമന്യുശ്ച വിക്രാന്തഃ ശിഖണ്ഡീ ചാപരാജിതഃ। ഉതക്തമൌജാശ്ച ദുര്ധര്ഷോ വിരാടശ്ച മഹാരഥഃ
വീരനായ യുദ്ധാമന്യു, ജയിക്കാനാവാത്ത ശിഖണ്ഡി, ഭയങ്കരനായ ഉത്തമൗജാസ്, മഹാരഥിയായ വിരാടന് ഇവരും അണിനിരന്നു.
ദ്രൌപദേയാശ്ച സംരബ്ധാഃ ശൈശുപാലിശ്ച വീര്യവാന്। കേകയാശ്ച മഹാവീര്യാഃ സൃഞ്ജയാശ്ച സഹസ്രശഃ
യുദ്ധത്തിന് ഉത്സുകരായ ദ്രൗപദിയുടെ പുത്രന്മാര്, ശക്തനായ ശിശുപാലന്റെ മകനും, മഹാവീര്യശാലികളായ കേകയര്, ആയിരക്കണക്കിന് ശ്രുഞ്ചയര് ഇവരും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഏതേ ചാന്യേ ച സഗണാഃ കൃതാസ്ത്രാ യുദ്ധദുര്മദാഃ। സമഭ്യധാവന്സഹസാ ഭാരദ്വാജം യുയുത്സവഃ
ഇവരും അവരുടെ കൂട്ടരും, ആയുധവിദ്യയില് പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും യുദ്ധത്തില് ഭയങ്കരരുമായവര്, ഭാരദ്വാജനെ നേരിടാന് ഒരുമിച്ച് ഓടിയെത്തി.
സമീപേ വര്തമാനാംസ്താന്ഭാരദ്വാജോഽതിവീര്യവാന്। അസമ്ഭ്രാന്തഃ ശരൌഘേണ മഹതാ സമവാരയത്
അവരെ സമീപത്തേക്ക് വരുന്നത് കണ്ട ഭാരദ്വാജന്, ഭയമില്ലാതെ വലിയ അമ്പുകളുടെ മഴയോടെ അവരെ തടഞ്ഞു.
മഹൌഘഃ സലിലസ്യേവ ഗിരിമാസാദ്യ ദുര്ഭിദമ്। ദ്രോണം തേ നാഭ്യവര്തന്ത വേലാമിവ ജലാശയാഃ
വലിയ വെള്ളപ്പൊക്കം പൊട്ടിക്കരയാനാവാത്ത പര്വ്വതത്തെ തട്ടി നില്ക്കുന്നതുപോലെ, അവര് ദ്രോണനെ നേരിടാന് കഴിയാതെ, ജലാശയത്തിലെ വെള്ളം കരയെ കടക്കാത്തതുപോലെ നിന്നു.
പീഡ്യമാനാഃ ശരൈ രാജന്ദ്രോണചാപവിനിഃസൃതൈഃ। ന ശേകുഃ പ്രമുഖേ സ്ഥാതും ഭാരദ്വാജസ്യ പാണ്ഡവാഃ
രാജാവിന്റെയും ദ്രോണന്റെയും വില്ലുകളില് നിന്ന് പുറത്ത് വന്ന അമ്പുകള് കൊണ്ട് പീഡിക്കപ്പെട്ട പാണ്ഡവര് ഭാരദ്വാജന്റെ മുന്നില് ഉറച്ചു നില്ക്കാന് കഴിഞ്ഞില്ല.
തദദ്ഭുതമപശ്യാമ ദ്രോണസ്യ ഭുജയോര്ബലമ്। യദേനം നാഭ്യവര്തന്ത പാഞ്ചാലാഃ സൃഞ്ജയൈഃ സഹ
ദ്രോണന്റെ ഭുജബലം അത്ഭുതകരമാണെന്ന് ഞങ്ങള് കണ്ടു; പാഞ്ചാലരും ശ്രുഞ്ചയരും ചേര്ന്നാലും അവനെ നേരിടാന് കഴിയില്ലായിരുന്നു.
തമായാന്തമഭിക്രുദ്ധം ദ്രോണം ദൃഷ്ട്വാ യുധിഷ്ഠിരഃ। ബഹുധാ ചിന്തയാമാസ ദ്രോണസ്യ പ്രതിവാരണമ്
ദ്രോണന് കോപത്തോടെ മുന്നോട്ട് വരുന്നത് കണ്ട യുദ്ധിഷ്ഠിരന് എങ്ങനെ അവനെ തടയാമെന്ന് പലവിധം ആലോചിച്ചു.
അശക്യം തു തമന്യേന ദ്രോണം മത്ത്വാ യുധിഷ്ഠിരഃ। അവിഷഹ്യം ഗുര ഭാരം സൌഭദ്രേ സമവാസൃജത്
മറ്റാരാലും ദ്രോണനെ ജയിക്കാനാവില്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, യുദ്ധിഷ്ഠിരന് ആ ഭാരമേറ്റു നില്ക്കാന് കഴിയാതെ സുഭദ്രയുടെ മകനെ അയച്ചു.
വാസുദേവാദനവരം ഫല്ഗുനാച്ചാമിതൌജസമ്। അബ്രവീത്പരവീരഘ്നമഭിമന്യുമിദം വചഃ
വാസുദേവനും അപാരശക്തിയുള്ള അര്ജുനനും നല്കുന്ന സഹായം ലഭിച്ച ശേഷം, ശത്രുനാശകനായ അഭിമന്യുവിനോട് യുദ്ധിഷ്ഠിരന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഏത്യ നോ നാര്ജുനോ ഗര്ഹേദ്യഥാ താത തഥാ കുരു। ദ്രോണാനീകസ്യ ന വയം വിദ്മോ ഭേദം കഥഞ്ചന
കുഞ്ഞേ, നീ മുന്നോട്ട് പോവണം; അര്ജുനന് നമ്മെ കുറ്റപ്പെടുത്താതിരിക്കണം. അവന് ചെയ്യുന്നതുപോലെ നീയും ചെയ്യൂ. ദ്രോണന്റെ നിരയെ എങ്ങനെ തകര്ക്കാമെന്ന് ഞങ്ങള്ക്കറിയില്ല.
ത്വം വാഽര്ജുനോ വാ കൃഷ്ണോ വാ ഭിന്ദ്യാത്പ്രദ്യുമ്ന ഏവ വാ। ദ്രോണാനീകം മഹാബാഹോ പഞ്ചമോ നോപപദ്യതേ
നീയും, അര്ജുനനും, കൃഷ്ണനും, അല്ലെങ്കില് പ്രദ്യുമ്നനും മാത്രമേ ദ്രോണന്റെ നിര തകര്ക്കാന് കഴിയൂ; അഞ്ചാമനായ മറ്റാരാലും സാധ്യമല്ല, മഹാബാഹുവേ.
അഭിമന്യോ വരം താത യാചേ ത്വാം ദാതുമര്ഹസി। പിതൄണാം മാതുലാനാം ച സൈന്യാനാം ചൈവ സര്വശഃ
അഭിമന്യുവേ, കുഞ്ഞേ, ഞാന് നിന്നോടൊരു അനുഗ്രഹം ചോദിക്കുന്നു; നമ്മുടെ പിതാക്കന്മാരുടെയും അമ്മാവന്മാരുടെയും സൈന്യങ്ങളുടെയും വേണ്ടി നീ ഇത് നല്കണം.
ധനഞ്ജയോ ഹി നസ്താത ഗര്ഹയേദേത്യ സംയുഗാത്। ക്ഷിപ്രമസ്ത്രം സമാദായ ദ്രോണാനീകം വിശാതയ
ധനഞ്ജയന് യുദ്ധത്തില് നിന്ന് മടങ്ങി വന്നാല് നമ്മെ കുറ്റപ്പെടുത്തും; അതിനാല് നീ വേഗം ആയുധം എടുത്ത് ദ്രോണന്റെ നിരയിലേക്ക് കടക്കണം.
ദ്രോണസ്യ ദൃഢമത്യുഗ്രമനീകപ്രവരം യുധി। പിതൄണാം ജയമാകാങ്ക്ഷന്നവഗാഹേഽവിലമ്ബിതമ്
നമ്മുടെ പിതാക്കന്മാർക്ക് വിജയം നേടിക്കൊടുക്കാൻ ഞാൻ ഒരു നിമിഷം പോലും വൈകാതെ ദ്രോണന്റെ അത്യന്തം ഭയങ്കരമായ അണിയൊരുക്കിലേക്ക് കടന്നുപോകും.
ഉപദിഷ്ടോ ഹി മേ പിത്രാ യോഗോഽനീകവിശാതനേ। നോത്സഹേ ഹി വിനിര്ഗന്തുമഹം കസ്യാഞ്ചിദാപദി
എന്റെ അച്ഛൻ എന്നെ അണികൾ തുരന്ന് കടക്കാനുള്ള രീതി പഠിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിനാൽ എങ്ങനെയെങ്കിലും പ്രതിസന്ധി വന്നാലും ഞാൻ പിന്മാറാൻ കഴിയില്ല.
ഭിന്ധ്യനീകം യുധാംശ്ചേഷ്ഠ ദ്വാരം സഞ്ജനയസ്വ നഃ। വയം ത്വാഽനുഗമിഷ്യാമോ യേന ത്വം താത യാസ്യസി
നീ യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളുടെ അണി തകർക്കുകയും ഞങ്ങൾക്ക് വഴിയൊരുക്കുകയും ചെയ്യണം. അച്ഛാ, നീ പോകുന്നിടത്തൊക്കെ ഞങ്ങൾ നിന്നെ പിന്തുടരും.
ധനഞ്ജയസമം യുദ്ധേ ത്വാം വയം താത സംയുതേ। പ്രണിധായാനുയാസ്യാമോ രക്ഷന്തഃ സര്വതോമുഖാഃ
യുദ്ധത്തിൽ ധനഞ്ജയനോടു സമമായ ശക്തിയോടെ നീ പോവുമ്പോൾ, അച്ഛാ, ഞങ്ങൾ നിന്നെ അടുത്ത് നിന്ന് എല്ലാ ദിശകളിലും കാത്തു പിന്തുടരും.