യഥാഽസീച്ച നിവൃത്തേഷു പാണ്ഡവേയേഷു സഞ്ജയ। മമ സൈന്യാവശേഷസ്യ സന്നിപാതഃ സുദാരുണഃ
സഞ്ജയ, പാണ്ഡവന്മാർ പിന്മാറിയപ്പോൾ എന്റെ ശേഷിച്ച സൈന്യം എങ്ങനെയാണ് ആ ഭയങ്കരമായ കൂട്ടായ്മയിൽ ചേരുന്നത്?
കഥം ച വോ മനസ്താത നിവൃത്തേഷ്വഭവത്തദാ। മാമകാനാം ച യേ ശൂരാഃ കേ കാംസ്തത്ര ന്യവാരയന്
അപ്പോൾ, അവർ പിന്മാറിയപ്പോൾ, നിങ്ങളുടെ മനസ്സുകൾക്ക് എങ്ങനെയായിരുന്നു അവസ്ഥ? എന്റെ വീരന്മാരിൽ ആരൊക്കെയാണ് അവിടെ ഉറച്ചുനിന്നത്? ആരൊക്കെയാണ് അവരെ തടഞ്ഞത്?
തം ധര്മരാജോ ബഹുഭിര്മര്മഭിദ്ഭിരവാകിരത്। മദ്രേശസ്തം ചതുഃഷഷ്ട്യാ ശരൈര്വിദ്ധ്വാഽനദദ്ഭൃശമ്
അപ്പോൾ ധർമ്മരാജാവ് അവനെ നിരവധി കുത്തിവെക്കുന്ന അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മഴപോലെ ആക്രമിച്ചു. മദ്രരാജാവ് അറുപത്തിനാലു അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവനെ കുത്തി ഉഗ്രമായി കുരച്ചു.
തസ്യ നാനദതഃ കേതുമുച്ചകര്ത ച കാര്മുകമ്। ക്ഷുരാഭ്യാം പാണ്ഡവോ ജ്യേഷ്ഠസ്തത ഉച്ചുക്രുശുര്ജനാഃ
അവൻ ആ കുരച്ചുകൊണ്ടിരിക്കേ, മൂത്ത പാണ്ഡവൻ രണ്ട് മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവന്റെ പതാകയും വില്ലും വെട്ടി വീഴ്ത്തി. അതു കണ്ടു യോദ്ധാക്കൾ വലിയാരവം ഉയർത്തി.
തഥൈവ രാജാ ബാഹ്ലീകോ രാജാനം ദ്രുപദം ശരൈഃ। ആദ്രവന്തം സഹാനീകഃ സഹാനീകം ന്യവാരയത്
അതുപോലെ തന്നെ ബാഹ്ലികരാജാവ് തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം മുന്നേറുന്ന ദ്രുപദരാജാവിനെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തടഞ്ഞു.
തദ്യുദ്ധമഭവദ്ധോരം വൃദ്ധയോഃ സഹസേനയോഃ। യഥാ മഹായൂഥപയോര്ദ്വിപയോഃ സമ്പ്രഭിന്നയോഃ
അങ്ങനെ ആ രണ്ടു വയസ്സായ രാജാക്കന്മാരുടെയും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളുടെയും യുദ്ധം അതീവ ഭയങ്കരമായിരുന്നു, വലിയ കാളയാനകളെപ്പോലെ തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
വിന്ദാനുവിന്ദാവാവന്ത്യൌ വിരാടം മത്സ്യമാര്ച്ഛതാമ്। സഹസൈന്യൌ സഹാനീകം യഥേന്ദ്രാഗ്നീ പുരാ ബലിമ്
അവന്തിയിലെ വിന്ധ്യനും അനുവിന്ധ്യനും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളോടെ മത്സ്യരാജാവായ വിരാടിനെ ആക്രമിച്ചു, അതുപോലെ ഇന്ദ്രനും അഗ്നിയും ഒരിക്കൽ ബലിയെ ആക്രമിച്ചതുപോലെ.
തദുത്പിഞ്ജലകം യുദ്ധമാസീദ്ദേവാസുരോപമമ്। മത്സ്യാനാം കേകയൈഃ സാര്ധമഭീതാശ്വരഥദ്വിപമ്
മത്സ്യന്മാരും കേകയന്മാരും തമ്മിൽ ഭയമില്ലാതെ കുതിരകളും രഥങ്ങളും ആനകളും ഉപയോഗിച്ച് നടത്തിയ ആ യുദ്ധം ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിലുള്ള പോരിനെപ്പോലെയായിരുന്നു.
നാകുലിം തു ശതാനീകം ഭൂതകര്മാ സഭാപതിഃ। അസ്യന്തമിഷുജാലാനി യാന്തം ദ്രോണാദവാരയത്
നകുലന്റെ മകനായ ശതാനികൻ അമ്പുകളുടെ മഴയൊഴിച്ച് ദ്രോണന്റെ അടുത്തേക്ക് മുന്നേറുമ്പോൾ, സഭാപതിയായ ഭൂതകർമൻ അവനെ തടഞ്ഞു.
തതോ നകുലദായാദസ്ത്രിഭിര്ഭല്ലൈഃ സുസംശിതൈഃ। ചക്രേ വിബാഹുശിരസം ഭൂതകര്മാണമാഹവേ
അതിനുശേഷം നകുലന്റെ വംശജൻ മൂന്നു കൃത്യമായ വിശാലതലയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ ഭൂതകർമന്റെ കൈകളും തലയും കുത്തി വീഴ്ത്തി.
സുതസോമം തു വിക്രാന്തമായാന്തം തം ശരൌഘിണമ്। ദ്രോണായാഭിമുഖം വീരം സാല്വോ ബാണൈരവാരയത്
ശരവർഷംകൊണ്ട് ദ്രോണന്റെ നേരെ മുന്നേറുന്ന വീരനായ സുതസോമനെ സാൽവൻ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തടഞ്ഞു.
സ തു ഭീമരഥഃ സാല്വമാശുഗൈരായസൈഃ ശിതൈഃ। ഷഡ്ഭിഃ സാശ്വനിയന്താരമനയദ്യമസാദനമ്
പക്ഷേ ഭീമരഥൻ ആറു വേഗമുള്ള ഉഗ്രമായ ഇരുമ്പ് അമ്പുകൾ കൊണ്ട് സാൽവനെയും അവന്റെ കുതിരകളും രഥചാക്യനെയും യമലോകത്തേക്ക് അയച്ചു.
ശ്രുതകീര്തിം സമായാന്തം മയൂരസദൃശൈര്ഹയൈഃ। ചിത്രസേനോ മഹാരാജ തവ പൌത്രം ന്യവാരയത്
മയിലുപോലെയുള്ള കുതിരകളോടൊപ്പം മുന്നേറുന്ന നിന്റെ മകനായ ശ്രുതകീർത്തിയെ മഹാരാജാവേ, ചിത്രസേനൻ തടഞ്ഞു.
തമാര്ജുനിഃ ശരൈശ്ചക്രേ പിതൃവ്യം ജര്ഝരച്ഛവിമ്। ശരൈശ്ച ദ്രൌപദീപുത്രം ചിത്രസേനഃ സമാവൃണോത്
അർജുനന്റെ മകൻ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തന്റെ അമ്മാവനായ ചിത്രസേനന്റെ ശരീരം കീറിക്കൊണ്ടു. അതിനുപിന്നാലെ ചിത്രസേനൻ ദ്രൗപദിയുടെ മകനെയും അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മൂടി.
കിരന്തം ശരജാലാനി പ്രഭിന്നമിവ കുഞ്ജരമ്। ശ്രുതകര്മാണമായാന്തം ദൌശ്ശാസനിരവാരയത്
മദമായ ആനയെപ്പോലെ അമ്പുകളുടെ മഴയൊഴിച്ച് മുന്നേറുന്ന ശ്രുതകർമനെ ദുഃശാസനന്റെ മകൻ തടഞ്ഞു.
തൌ പൌത്രൌ തവ ദുര്ധര്ഷൌ പരസ്പരവധൈഷിണൌ। പിതൄണാമര്ഥസിദ്ധ്യര്ഥം ചക്രതുര്യുദ്ധമുത്തമമ്
അവരിരുവരും, നീ ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത നിന്റെ രണ്ട് മക്കളും, പരസ്പരം കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവരുടെ പിതാക്കന്മാരുടെ വിജയംക്കായി അത്ഭുതകരമായ യുദ്ധം നടത്തി.
തിഷ്ഠന്തമഗ്രേ തം ദൃഷ്ട്വാ പ്രതിവിന്ധ്യം മഹാഹവേ। ദ്രൌണിര്മാനം പിതുഃ കുര്വന്മാര്ഗണൈഃ സമവാരയത്
മഹായുദ്ധത്തിൽ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന പ്രതിവിന്ദ്യനെ കണ്ടു, ദ്രോണന്റെ മകൻ തന്റെ പിതാവിന്റെ മാനത്തിനായി അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവനെ തടഞ്ഞു.
തം ക്രുദ്ധം പ്രതിവിവ്യാധ പ്രതിവിന്ധ്യഃ ശിതൈഃ ശരൈഃ। സിംഹലാങ്ഗൂലലക്ഷ്മാണം പിതുരര്ഥേ വ്യവസ്ഥിതമ്
കോപംകൊണ്ട പ്രതിവിന്ദ്യൻ, സിംഹവാലമുള്ള ദ്രോണന്റെ മകനെ, തന്റെ പിതാവിന്റെ കാര്യത്തിനായി നിലകൊണ്ടവനെ, മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു.
പ്രവപന്നിവ ബീജാനി ബീജകാലേ കൃഷീവലഃ। ദ്രൌണായനിര്ദ്രൌപദേയം ശരവര്ഷൈരവാകിരത്
വിത്ത് വിതയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് കർഷകൻ വിത്തുകൾ വിതറുന്നതുപോലെ, ദ്രോണന്റെ മകൻ ദ്രൗപദിയുടെ മകന്മാരെ അമ്പുകളുടെ മഴയാൽ മൂടി ആക്രമിച്ചു.
യസ്തു ശൂരതമോ രാജന്നുഭയോഃ സേനയോര്മതഃ। തം പടച്ചരഹന്താരം ലക്ഷ്മണഃ സമവാരയത്
രാജാവേ, ഇരുവശത്തെയും സൈന്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ഏറ്റവും ധൈര്യശാലിയെന്നു കണക്കാക്കപ്പെട്ടവനെ, ചക്രം തകർക്കുന്ന ലക്ഷ്മണൻ തടഞ്ഞു.
സ ലക്ഷ്മണസ്യേഷ്വസനം ഛിത്ത്വാ ലക്ഷ്മ ച ഭാരത। ലക്ഷ്മണേ ശരജാലാനി വിസൃജന്ബഹ്വശോഭത
ഭാരതാ, പിന്നെ ലക്ഷ്മണന്റെ വില്ലും ലക്ഷ്യവും തകർത്ത ശേഷം, അവൻ ലക്ഷ്മണനിലേക്ക് അമ്പുകളുടെ കൂട്ടം വിട്ടപ്പോൾ അതീവ ഭംഗിയായി തെളിഞ്ഞു.
തതോഽഭിമന്യുഃ കര്മാണി കുര്വന്തം ചിത്രയോധിനമ്। ആര്ജുനിഃ കൃതിനം ശൂരം ലക്ഷ്മണം സമയോധയത്
അതിനുശേഷം, അർജുനന്റെ മകൻ അഭിമന്യു, യുദ്ധത്തിൽ അത്ഭുതകരമായ വീരത്വം കാണിച്ച ലക്ഷ്മണനോട് നേരിട്ട് ഏറ്റുമുട്ടി.
സ സമ്പ്രഹാരസ്തുമുലസ്തയോരാസീന്മഹാത്മനോഃ। ശ്രോതൄണാമീക്ഷിതൄണാം ച ഭൃശം പ്രീതിവിവര്ധനഃ
ആ രണ്ടു മഹാന്മാരുടെ ഉഗ്രമായ ഏറ്റുമുട്ടൽ കണ്ടവർക്കും കേട്ടവർക്കും വലിയ സന്തോഷം പകർന്നു.
വികര്ണസ്തു മഹാപ്രാജ്ഞോ യാജ്ഞസേനിം ശിഖണ്ഡിനമ്। പര്യവാരയദായാന്തം യുവാനം സമരേ യുവാ
അപ്പോൾ മഹാപണ്ഡിതനായ വികർണൻ, യജ്ഞസേനിയുടെ മകൻ ശിഖണ്ഡിനെയും, യുദ്ധത്തിൽ മുന്നോട്ട് വന്ന യുവാവിനെ, താനുമൊരു യുവാവായി നേരിട്ടു തടഞ്ഞു.
തതസ്തമിഷുജാലേന യാജ്ഞസേനിഃ സമാവൃണോത്। വിധൂയ തദ്ബാണജാലം ബഭൌ തവ സുതോ ബലീ
ശിഖണ്ഡിൻ അമ്പുകളുടെ വലയത്തോടെ വികർണനെ മൂടിയപ്പോൾ, നിന്റെ ശക്തിയുള്ള മകൻ ആ അമ്പുകളുടെ മഴ തള്ളിക്കളഞ്ഞ് ഭംഗിയായി നിലകൊണ്ടു.
അങ്ഗദോഽഭിമുഖം വീരമുത്തമൌജസമാഹവേ। ദ്രോണായാഭിമുഖം യാന്തം ശരൌഘേണ ന്യവാരയത്
അംഗദൻ, യുദ്ധത്തിൽ ധൈര്യശാലിയായ ഉത്തമൗജസിനെ നേരിട്ട്, ദ്രോണന്റെ ദിശയിലേക്ക് പോകുന്നതിനിടെ, അമ്പുകളുടെ ഒഴുക്കുകൊണ്ട് തടഞ്ഞു.
സ സമ്പ്രഹാരസ്തുമുലസ്തയോഃ പുരുഷസിംഹയോഃ। സൈനികാനാം ച സര്വേഷാം തയോശ്ച പ്രീതിവര്ധനഃ
ആ രണ്ടു സിംഹസദൃശനായ പുരുഷന്മാരുടെ ഉഗ്രമായ ഏറ്റുമുട്ടൽ സൈനികർക്കും അവർക്കുമെല്ലാം വലിയ സന്തോഷം നൽകി.
ദുര്മുഖസ്തു മഹേഷ്വാസോ വീരം പുരുജിതം ബലീ। ദ്രോണായാഭിമുഖം യാന്തം വത്സദന്തൈരവാരയത്
ശക്തനായ വില്ലാളിയായ ദുര്മുഖൻ, ദ്രോണന്റെ ദിശയിലേക്ക് പോകുന്ന വീരനായ പുരുജിതിനെ, കിടാവിന്റെ പല്ലുപോലെയുള്ള അമ്പുകളാൽ തടഞ്ഞു.
സ ദുര്മുഖം ഭ്രുവോര്മധ്യേ നാരാചേനാഭ്യതാഡയത്। തസ്യ തദ്ധി ബഭൌ വക്ത്രം സനാലമിവ പങ്കജമ്
അവൻ ദുര്മുഖനെ കണികെട്ടിന്റെ നടുവിൽ വീതിയുള്ള അമ്പുകൊണ്ട് വെട്ടി; അതിനാൽ അവന്റെ മുഖം തണ്ടോടുകൂടിയ താമരപൂവ് പോലെ തിളങ്ങി.
കര്ണസ്തു കേകയാന്ഭ്രാതൄന്പഞ്ച ലോഹിതകധ്വജാന്। ദ്രോണായാഭിമുഖം യാതാഞ്ശരവര്ഷൈരവാരയത്
കർണൻ, ചുവപ്പുനിറമുള്ള പതാകയുള്ള അഞ്ചു കേകയ സഹോദരന്മാരെയും, ദ്രോണന്റെ ദിശയിലേക്ക് പോകുമ്പോൾ, അമ്പുകളുടെ മഴയാൽ തടഞ്ഞു.