താവകാശ്ച മഹാരാജ ജയം ലബ്ധ്വാ മഹാഹവേ। പാണ്ഡവേയാന്രണേ ജഘ്നുര്ദ്രവമാണാന്സമന്തതഃ
മഹാരാജാവേ, നിങ്ങളുടെ സൈന്യം മഹായുദ്ധത്തിൽ വിജയം നേടിയ ശേഷം, പാണ്ഡവരിൽ നിന്നുള്ളവരെ എല്ലാ ദിശകളിലും ഓടിച്ചിട്ട് വെട്ടി.
തേ ദാനവാ ഇവേന്ദ്രേണ വധ്യമാനാ മഹാത്മനാ। പാഞ്ചാലാഃ കേകയാ മാത്സ്യാഃ സമകമ്പന്ത ഭാരത
മഹാത്മാവായ ഇന്ദ്രൻ ദാനവരെ കൊല്ലുന്നതുപോലെ, പാഞ്ചാലർ, കേകയർ, മത്സ്യർ എന്നിവരും ഭയത്തോടെ വിറച്ചു.
സമനുപ്രാപ്തകൃച്ഛ്രോഽഹം മോഹം പരമമാഗതഃ। ഭീഷ്മദ്രോണൌ ഹതൌ ശ്രുത്വാ നാഹം ജീവിതുമുത്സഹേ
എനിക്ക് വലിയ കഷ്ടവും വലിയ ഭ്രമവും വന്നിരിക്കുന്നു; ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ ഇനി ഞാൻ ജീവിക്കണമെന്നാഗ്രഹമില്ല.
യന്മാം ക്ഷത്താഽബ്രവീത്താത പ്രപശ്യന്പുത്രഗൃദ്ധിനമ്। ദുര്യോധനേന തത്സര്വം പ്രാപ്തം സൂത മയാ സഹ
എന്റെ മകനോടുള്ള ആഗ്രഹം കണ്ടു വിദുരൻ എന്നോട് പറഞ്ഞതെല്ലാം, സൂതാ, ദുര്യോധനനും ഞാനും ചേർന്ന് സംഭവിപ്പിച്ചു.
നൃശംസം തു പരം താത ത്യക്ത്വാ ദുര്യോധനം യദി। പുത്രശേഷം ചികീര്ഷേയം കൃത്സ്നം ന മരണം വ്രജേത്
ദുര്യോധനനെ ഉപേക്ഷിച്ച്, ബാക്കിയുള്ള മക്കളെ രക്ഷിക്കാൻ ഞാൻ ശ്രമിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, പ്രിയനേ, ഞാൻ ഇത്രയും വലിയ നാശം നേരിടേണ്ടി വരില്ലായിരുന്നു.
യോ ഹി ധര്മം പരിത്യജ്യ ഭവത്യര്ഥപരോ നരഃ। സോഽസ്മാച്ച ഹീയതേ ലോകാത്ക്ഷുദ്രഭാവം ച ഗച്ഛതി
ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് ലാഭം മാത്രം നോക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ഈ ലോകത്തും മറ്റുള്ള ലോകത്തും വീഴുകയും, താഴ്ന്ന നിലയിലേക്കു പോകുകയും ചെയ്യുന്നു.
അദ്യ ചാപ്യസ്യ രാഷ്ട്രസ്യ കൃതോച്ഛേദസ്യ സഞ്ജയ। അവശേഷം ന പശ്യാമി കകുദേ മൃദിതേ സതി
ഇപ്പോൾ, സഞ്ജയ, ഈ രാജ്യത്തിന്റെ നാശം സംഭവിച്ചപ്പോൾ, പ്രധാനി തകർന്നതുകൊണ്ട്, ഞാൻ ഒരു ശേഷിപ്പും കാണുന്നില്ല.
കഥം സ്യാദവശേഷോ ഹി ധുര്യയോരഭ്യതീതയോഃ। യൌ നിത്യമുപജീവാമഃ ക്ഷമിണൌ പുരുഷര്ഷഭൌ
നാം എല്ലായ്പോഴും ആശ്രയിച്ചിരുന്ന ആ രണ്ടു ക്ഷമയുള്ള മഹാന്മാർ ഇല്ലാതായപ്പോൾ, ഇനി എന്തെങ്കിലും ശേഷിപ്പുണ്ടാകുമോ?
വ്യക്തമേവ ച മേ ശംസ യഥാ യുദ്ധമവര്തത। കേഽയുധ്യന്കേ വ്യപാകുര്വന്കേ ക്ഷുദ്രാഃ പ്രാദ്രവന്ഭയാത്
യുദ്ധം എങ്ങനെയായിരുന്നു എന്ന് വ്യക്തമായി പറയൂ; ആരൊക്കെ യുദ്ധം ചെയ്തു, ആരൊക്കെ പിന്മാറി, ആരൊക്കെ ഭയത്താൽ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
ധനുഞ്ജയം ച മേ ശംസ യദ്യച്ചക്രേ രഥര്ഷഭഃ। തസ്മാദ്ഭയം നോ ഭൂയിഷ്ഠം ഭ്രാതൃവ്യാച്ച വൃകോദരാത്
ധനഞ്ജയൻ, രഥങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠൻ, എന്ത് ചെയ്തു എന്ന് എനിക്കു പറയൂ; കാരണം ഞങ്ങളുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഭയം അവനിൽ നിന്നും വൃക്കോദരനിൽ നിന്നും ആയിരുന്നു.
യഥാഽസീച്ച നിവൃത്തേഷു പാണ്ഡവേയേഷു സഞ്ജയ। മമ സൈന്യാവശേഷസ്യ സന്നിപാതഃ സുദാരുണഃ
സഞ്ജയ, പാണ്ഡവന്മാർ പിന്മാറിയപ്പോൾ എന്റെ ശേഷിച്ച സൈന്യം എങ്ങനെയാണ് ആ ഭയങ്കരമായ കൂട്ടായ്മയിൽ ചേരുന്നത്?
കഥം ച വോ മനസ്താത നിവൃത്തേഷ്വഭവത്തദാ। മാമകാനാം ച യേ ശൂരാഃ കേ കാംസ്തത്ര ന്യവാരയന്
അപ്പോൾ, അവർ പിന്മാറിയപ്പോൾ, നിങ്ങളുടെ മനസ്സുകൾക്ക് എങ്ങനെയായിരുന്നു അവസ്ഥ? എന്റെ വീരന്മാരിൽ ആരൊക്കെയാണ് അവിടെ ഉറച്ചുനിന്നത്? ആരൊക്കെയാണ് അവരെ തടഞ്ഞത്?
തം ധര്മരാജോ ബഹുഭിര്മര്മഭിദ്ഭിരവാകിരത്। മദ്രേശസ്തം ചതുഃഷഷ്ട്യാ ശരൈര്വിദ്ധ്വാഽനദദ്ഭൃശമ്
അപ്പോൾ ധർമ്മരാജാവ് അവനെ നിരവധി കുത്തിവെക്കുന്ന അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മഴപോലെ ആക്രമിച്ചു. മദ്രരാജാവ് അറുപത്തിനാലു അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവനെ കുത്തി ഉഗ്രമായി കുരച്ചു.
തസ്യ നാനദതഃ കേതുമുച്ചകര്ത ച കാര്മുകമ്। ക്ഷുരാഭ്യാം പാണ്ഡവോ ജ്യേഷ്ഠസ്തത ഉച്ചുക്രുശുര്ജനാഃ
അവൻ ആ കുരച്ചുകൊണ്ടിരിക്കേ, മൂത്ത പാണ്ഡവൻ രണ്ട് മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവന്റെ പതാകയും വില്ലും വെട്ടി വീഴ്ത്തി. അതു കണ്ടു യോദ്ധാക്കൾ വലിയാരവം ഉയർത്തി.
തഥൈവ രാജാ ബാഹ്ലീകോ രാജാനം ദ്രുപദം ശരൈഃ। ആദ്രവന്തം സഹാനീകഃ സഹാനീകം ന്യവാരയത്
അതുപോലെ തന്നെ ബാഹ്ലികരാജാവ് തന്റെ സൈന്യത്തോടൊപ്പം മുന്നേറുന്ന ദ്രുപദരാജാവിനെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തടഞ്ഞു.
തദ്യുദ്ധമഭവദ്ധോരം വൃദ്ധയോഃ സഹസേനയോഃ। യഥാ മഹായൂഥപയോര്ദ്വിപയോഃ സമ്പ്രഭിന്നയോഃ
അങ്ങനെ ആ രണ്ടു വയസ്സായ രാജാക്കന്മാരുടെയും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളുടെയും യുദ്ധം അതീവ ഭയങ്കരമായിരുന്നു, വലിയ കാളയാനകളെപ്പോലെ തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.
വിന്ദാനുവിന്ദാവാവന്ത്യൌ വിരാടം മത്സ്യമാര്ച്ഛതാമ്। സഹസൈന്യൌ സഹാനീകം യഥേന്ദ്രാഗ്നീ പുരാ ബലിമ്
അവന്തിയിലെ വിന്ധ്യനും അനുവിന്ധ്യനും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളോടെ മത്സ്യരാജാവായ വിരാടിനെ ആക്രമിച്ചു, അതുപോലെ ഇന്ദ്രനും അഗ്നിയും ഒരിക്കൽ ബലിയെ ആക്രമിച്ചതുപോലെ.
തദുത്പിഞ്ജലകം യുദ്ധമാസീദ്ദേവാസുരോപമമ്। മത്സ്യാനാം കേകയൈഃ സാര്ധമഭീതാശ്വരഥദ്വിപമ്
മത്സ്യന്മാരും കേകയന്മാരും തമ്മിൽ ഭയമില്ലാതെ കുതിരകളും രഥങ്ങളും ആനകളും ഉപയോഗിച്ച് നടത്തിയ ആ യുദ്ധം ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിലുള്ള പോരിനെപ്പോലെയായിരുന്നു.
നാകുലിം തു ശതാനീകം ഭൂതകര്മാ സഭാപതിഃ। അസ്യന്തമിഷുജാലാനി യാന്തം ദ്രോണാദവാരയത്
നകുലന്റെ മകനായ ശതാനികൻ അമ്പുകളുടെ മഴയൊഴിച്ച് ദ്രോണന്റെ അടുത്തേക്ക് മുന്നേറുമ്പോൾ, സഭാപതിയായ ഭൂതകർമൻ അവനെ തടഞ്ഞു.
തതോ നകുലദായാദസ്ത്രിഭിര്ഭല്ലൈഃ സുസംശിതൈഃ। ചക്രേ വിബാഹുശിരസം ഭൂതകര്മാണമാഹവേ
അതിനുശേഷം നകുലന്റെ വംശജൻ മൂന്നു കൃത്യമായ വിശാലതലയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് യുദ്ധത്തിൽ ഭൂതകർമന്റെ കൈകളും തലയും കുത്തി വീഴ്ത്തി.
സുതസോമം തു വിക്രാന്തമായാന്തം തം ശരൌഘിണമ്। ദ്രോണായാഭിമുഖം വീരം സാല്വോ ബാണൈരവാരയത്
ശരവർഷംകൊണ്ട് ദ്രോണന്റെ നേരെ മുന്നേറുന്ന വീരനായ സുതസോമനെ സാൽവൻ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തടഞ്ഞു.
സ തു ഭീമരഥഃ സാല്വമാശുഗൈരായസൈഃ ശിതൈഃ। ഷഡ്ഭിഃ സാശ്വനിയന്താരമനയദ്യമസാദനമ്
പക്ഷേ ഭീമരഥൻ ആറു വേഗമുള്ള ഉഗ്രമായ ഇരുമ്പ് അമ്പുകൾ കൊണ്ട് സാൽവനെയും അവന്റെ കുതിരകളും രഥചാക്യനെയും യമലോകത്തേക്ക് അയച്ചു.
ശ്രുതകീര്തിം സമായാന്തം മയൂരസദൃശൈര്ഹയൈഃ। ചിത്രസേനോ മഹാരാജ തവ പൌത്രം ന്യവാരയത്
മയിലുപോലെയുള്ള കുതിരകളോടൊപ്പം മുന്നേറുന്ന നിന്റെ മകനായ ശ്രുതകീർത്തിയെ മഹാരാജാവേ, ചിത്രസേനൻ തടഞ്ഞു.
തമാര്ജുനിഃ ശരൈശ്ചക്രേ പിതൃവ്യം ജര്ഝരച്ഛവിമ്। ശരൈശ്ച ദ്രൌപദീപുത്രം ചിത്രസേനഃ സമാവൃണോത്
അർജുനന്റെ മകൻ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തന്റെ അമ്മാവനായ ചിത്രസേനന്റെ ശരീരം കീറിക്കൊണ്ടു. അതിനുപിന്നാലെ ചിത്രസേനൻ ദ്രൗപദിയുടെ മകനെയും അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മൂടി.
കിരന്തം ശരജാലാനി പ്രഭിന്നമിവ കുഞ്ജരമ്। ശ്രുതകര്മാണമായാന്തം ദൌശ്ശാസനിരവാരയത്
മദമായ ആനയെപ്പോലെ അമ്പുകളുടെ മഴയൊഴിച്ച് മുന്നേറുന്ന ശ്രുതകർമനെ ദുഃശാസനന്റെ മകൻ തടഞ്ഞു.
തൌ പൌത്രൌ തവ ദുര്ധര്ഷൌ പരസ്പരവധൈഷിണൌ। പിതൄണാമര്ഥസിദ്ധ്യര്ഥം ചക്രതുര്യുദ്ധമുത്തമമ്
അവരിരുവരും, നീ ജയിക്കാൻ കഴിയാത്ത നിന്റെ രണ്ട് മക്കളും, പരസ്പരം കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവരുടെ പിതാക്കന്മാരുടെ വിജയംക്കായി അത്ഭുതകരമായ യുദ്ധം നടത്തി.
തിഷ്ഠന്തമഗ്രേ തം ദൃഷ്ട്വാ പ്രതിവിന്ധ്യം മഹാഹവേ। ദ്രൌണിര്മാനം പിതുഃ കുര്വന്മാര്ഗണൈഃ സമവാരയത്
മഹായുദ്ധത്തിൽ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന പ്രതിവിന്ദ്യനെ കണ്ടു, ദ്രോണന്റെ മകൻ തന്റെ പിതാവിന്റെ മാനത്തിനായി അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവനെ തടഞ്ഞു.
തം ക്രുദ്ധം പ്രതിവിവ്യാധ പ്രതിവിന്ധ്യഃ ശിതൈഃ ശരൈഃ। സിംഹലാങ്ഗൂലലക്ഷ്മാണം പിതുരര്ഥേ വ്യവസ്ഥിതമ്
കോപംകൊണ്ട പ്രതിവിന്ദ്യൻ, സിംഹവാലമുള്ള ദ്രോണന്റെ മകനെ, തന്റെ പിതാവിന്റെ കാര്യത്തിനായി നിലകൊണ്ടവനെ, മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു.
പ്രവപന്നിവ ബീജാനി ബീജകാലേ കൃഷീവലഃ। ദ്രൌണായനിര്ദ്രൌപദേയം ശരവര്ഷൈരവാകിരത്
വിത്ത് വിതയ്ക്കുന്ന സമയത്ത് കർഷകൻ വിത്തുകൾ വിതറുന്നതുപോലെ, ദ്രോണന്റെ മകൻ ദ്രൗപദിയുടെ മകന്മാരെ അമ്പുകളുടെ മഴയാൽ മൂടി ആക്രമിച്ചു.
യസ്തു ശൂരതമോ രാജന്നുഭയോഃ സേനയോര്മതഃ। തം പടച്ചരഹന്താരം ലക്ഷ്മണഃ സമവാരയത്
രാജാവേ, ഇരുവശത്തെയും സൈന്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ഏറ്റവും ധൈര്യശാലിയെന്നു കണക്കാക്കപ്പെട്ടവനെ, ചക്രം തകർക്കുന്ന ലക്ഷ്മണൻ തടഞ്ഞു.