ദ്രോണസ്യ യതമാനസ്യ വശം നൈഷ്യസി സുവ്രത। അഹമാവാരയിഷ്യാമി ദ്രോണമദ്യ സഹാനുഗമ്
ദ്രോണമുനി എത്ര ശ്രമിച്ചാലും, നീ അവന്റെ അധീനതയിൽ ആകില്ല, ധൈര്യശാലിയേ. ഇന്ന് ഞാൻ ദ്രോണമുനിയെയും അവന്റെ അനുചരന്മാരെയും തടയും.
മയി ജീവതി കൌരവ്യ നോദ്വേഗം കര്തുമര്ഹസി। ന ഹി ശക്തോ രണേ ദ്രോണോ വിജേതും മാം കഥഞ്ചന
ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, കൌരവ്യ, നീ ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല. യുദ്ധത്തിൽ ദ്രോണമുനി എങ്ങനെ ശ്രമിച്ചാലും എന്നെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല.
ഏവമുക്ത്വാ കിരന്ബാണാന്ദ്രുപദസ്യ സുതോ ബലീ। പാരാവതസവര്ണാശ്വഃ സ്വയം ദ്രോണമുപാദ്രവത്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ശക്തനായ ദ്രുപദപുത്രൻ പ്രാവിന്റെ നിറമുള്ള കുതിരകളുമായി അസ്ത്രവർഷം വീഴ്ത്തി ദ്രോണമുനിയുടെ നേരെ നേരിട്ട് പായിച്ചു.
അനിഷ്ടദര്ശനം ദൃഷ്ട്വാ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നമവസ്ഥിതമ്। ക്ഷണേനൈവാഭവദ്ദ്രോണോ നാതിഹൃഷ്ടമനാ ഇവ
അവിടെ ദൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ നില്ക്കുന്നത് ദ്രോണമുനിക്ക് അനിഷ്ടമായ കാഴ്ചയായി തോന്നി; ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ദ്രോണമുനിയുടെ മനസ്സ് സന്തോഷംകൂടാതെ മാറി.
സ ഹി ജാതോ മഹാരാജ ദ്രോണസ്യ നിധനം പ്രതി
മഹാരാജാവേ, ദ്രോണമുനിയെ സംഹരിക്കാൻ തന്നെയാണ് ദൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ ജനിച്ചത്.
മര്ത്യധര്മതയാ തസ്മാദ്ഭാരദ്വാജോ വ്യമുഹ്യത। നാശകത്തത്ര തത്കിഞ്ചിദനീകം പ്രതിവീക്ഷിതുമ്
മരണധർമ്മം കാരണം ഭാരദ്വാജൻ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായി; അവിടെ ആ സൈന്യത്തെ നേരിട്ട് നോക്കാൻ പോലും അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞില്ല.
തതഃ കിരന്നിഷൂംസ്തീക്ഷ്ണാന്ദ്രുപദസ്യ വരൂഥിനീമ്। ഭരാദ്വാജോ യയൌ തൂര്ണം പാര്ഷതം വര്ജയന്യുധി। ദ്രുപദസ്യ മഹത്സൈന്യം ദാരയാമാസ ബ്രാഹ്മണഃ
അപ്പോൾ ഭാരദ്വാജൻ കഠിനമായ അസ്ത്രങ്ങൾ ദ്രുപദന്റെ വലിയ സൈന്യത്തിലേക്ക് മഴപോലെ വീഴ്ത്തി, പാഞ്ചാലരാജാവിനെ ഒഴിവാക്കി വേഗത്തിൽ മുന്നേറി; ബ്രാഹ്മണൻ ദ്രുപദന്റെ വലിയ സൈന്യത്തെ തകർത്തു.
തം തു സമ്പ്രേക്ഷ്യ പുത്രസ്തേ ദുര്മുഖഃ ശത്രുകര്ഷണഃ। പ്രിയം ചികീര്ഷുര്ദ്രോണസ്യ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നമവാരയത്
അവിടെ നിന്നു നിന്റെ മകൻ ദുര്മുഖൻ, ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കുന്നവൻ, ദ്രോണമുനിക്ക് സന്തോഷം വരുത്താൻ ദൃഷ്ടദ്യുമ്നനെ തടഞ്ഞു.
സ സമ്പ്രഹാരസ്തുമുലഃ സുഘോരഃ സമപദ്യത। പാര്ഷതസ്യ ച ശൂരസ്യ ദുര്മുഖസ്യ ച ഭാരത
പാഞ്ചാലരാജാവായ ധീരനും ദുര്മുഖനും തമ്മിൽ അതി ഭയാനകവും ഉന്മാദഭരിതവുമായ പോരാട്ടം നടന്നു.
പാര്ഷതഃ ശരജാലേന ക്ഷിപ്രം പ്രച്ഛാദ്യ ദുര്മുഖമ്। ഭാരദ്വാജം ശരൌഘേണ മഹതാ സമവാരയത്
പാഞ്ചാലൻ ദൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ അസ്ത്രവർഷം കൊണ്ട് ദുര്മുഖനെ പെട്ടെന്ന് മറച്ചുവെച്ചു; വലിയ അസ്ത്രവർഷം കൊണ്ട് ഭാരദ്വാജനെയും തടഞ്ഞു.
ദ്രോണാവാരിതം ദൃഷ്ട്വാ ഭൃശായസ്തസ്തവാത്മജഃ। നാനാലിങ്ഗൈഃ ശരവ്രാതൈഃ പാര്ഷതം സമമോഹയത്
ദ്രോണൻ വഴി തടഞ്ഞതറിഞ്ഞ്, നിന്റെ മകൻ അതിയായി ഉണർന്നുപോയി. പലവിധം അമ്പുകൾകൊണ്ട് പാർഷതനെ കുഴപ്പത്തിലാക്കി.
തയോര്വിഷക്തയോഃ സങ്ഖ്യേ പാഞ്ചാല്യകുരുമുഖ്യയോഃ। ദ്രോണോ യൌധിഷ്ഠിരം സൈന്യം ബഹുധാ വ്യധമച്ഛരൈഃ
പാഞ്ചാലരും കുരുക്കളുടെ പ്രധാനിയും യുദ്ധത്തിൽ മുഴുകിയപ്പോൾ, ദ്രോണൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരന്റെ സൈന്യത്തെ പലവിധം അമ്പുകൾകൊണ്ട് ചിതറിച്ചു.
അനിലേന യഥാഽഭ്രാണി വിച്ഛിന്നാനി സമന്തതഃ। തഥാ പാര്ഥസ്യ സൈന്യാനി വിച്ഛിന്നാനി ക്വചിത്ക്വചിത്
കാറ്റ് മേഘങ്ങളെ എല്ലാടും പിരിച്ചുകളയുന്നതുപോലെ, പാർഥന്റെ സൈന്യങ്ങളും ഇടയ്ക്കിടയിൽ പിരിഞ്ഞുപോയി.
മുഹൂര്തമിവ തദ്യുദ്ധമാസീന്മധുരദര്ശനമ്। തത ഉന്മത്തവദ്രാജന്നിര്മര്യാദമവര്തത
അയാൾക്കൊന്നു നേരം ആ യുദ്ധം കാണാൻ മനോഹരമായിരുന്നു; പിന്നെ രാജാവേ, അതു പൂർണ്ണമായും നിയന്ത്രണം വിട്ട് കാട്ടുപോലെയായി.
നൈവ ഖം ന ദിശോ ഭൂമിര്ബഭാസേ ന ച ഭാസ്കരഃ'। നൈവ സ്വേ ന പരേ രാജന്നാജ്ഞായന്ത പരസ്പരമ്। അനുമാനേന സംജ്ഞാഭിര്യുദ്ധം തത്സമവര്തത
ആകാശവും ദിശകളും ഭൂമിയും സൂര്യനും ഒന്നും കാണാനാവില്ലായിരുന്നു; സ്വന്തം ആളുകളെയും ശത്രുക്കളെയും ആരും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല, രാജാവേ. സൂചനകളും അനുമാനവും കൊണ്ടായിരുന്നു യുദ്ധം തുടരുന്നത്.
ചൂഡാമണിഷു നിഷ്കേഷു ഭൂഷണേഷ്വപി വര്മസു। തേഷാമാദിത്യവര്ണാഭാ രശ്മയഃ പ്രചകാശിരേ
അവരുടെ കിരീടങ്ങളിലും മാലകളിലും അലങ്കാരങ്ങളിലും കാവചങ്ങളിലും സൂര്യപ്രഭയുള്ള കിരണങ്ങൾ തെളിഞ്ഞു.
തത്പ്രകീര്ണപതാകാനാം രഥവാരണവാജിനാമ്। ബലാകാശബലാഭ്രാമം ദദൃശേ രൂപമാഹവേ
രഥങ്ങളുടെയും ആനകളുടെയും കുതിരകളുടെയും പതാകകൾ ചിതറിക്കിടക്കുമ്പോൾ, ആ യുദ്ധഭൂമിയിൽ വള്ളിക്കിളികൾ നിറഞ്ഞ മേഘങ്ങൾ പോലൊരു രൂപം കാണപ്പെട്ടു.
നരാനേവ നരാ ജഘ്നരുദഗ്രാശ്ച ഹയാ ഹയാന്। രഥാംശ്ച രഥിനോ ജഘ്നുര്വാരണാ വരവാരണാന്
ആളുകൾ ആളുകളെ കൊല്ലുകയും, ക്രൂരമായ കുതിരകൾ കുതിരകളെ വീഴ്ത്തുകയും, രഥികർ രഥങ്ങളെ തകർക്കുകയും, ആനകൾ മഹത്തായ ആനകളെ ആക്രമിക്കുകയും ചെയ്തു.
സമുച്ഛ്രിതപതാകാനാം ഗജാനാം പരമദ്വിപൈഃ। ക്ഷണേന തുമുലോ ഘോരഃ സങ്ഗ്രാമഃ സമപദ്യത
ഉയർത്തിയ പതാകകളോടെ ആനകളുടെ ഇടയിൽ, അത്യുത്തമമായ ആനകൾ തമ്മിൽ, ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ഭയാനകവും ഉച്ചത്തിലുള്ളതുമായ യുദ്ധം പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു.
തേഷാം സംസക്തഗാത്രാണാം കര്ഷതാമിതരേതരമ്। ദന്തസങ്ഘാതസങ്ഘര്ഷാത്സധൂമോഽഗ്നിരജായത
അവരുടെ ശരീരങ്ങൾ തമ്മിൽ ചേരുകയും, ഒരുമനസ്സായി ഇളക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, കൊമ്പുകൾ തമ്മിൽ പൊട്ടിച്ചേരുന്നതിൽ നിന്ന് പുകയും തീയും ഉയർന്നു.
വിപ്രകീര്ണപതാകാസ്തേ വിഷാണജനിതാഗ്നയഃ। ബഭൂവുഃ ഖം സമാസാദ്യ സവിദ്യുത ഇവാമ്ബുദാഃ
ചിതറിച്ച പതാകകളും കൊമ്പുകളിൽ നിന്നുള്ള തീയും ആകാശത്തേക്ക് ഉയർന്നു, മിന്നലോടുകൂടിയ മേഘങ്ങൾ പോലെയാണ് അതു.
വിക്ഷിപദ്ഭിര്നദദ്ഭിശ്ച നിപതദ്ഭിശ്ച വാരണൈഃ। സമ്ബഭൂവ മഹീ കീര്ണാ മേഘൈര്ദ്യൌരിവ വാര്ഷികീ
ആനകൾ ചാടുകയും, കത്തുകയും, വീഴുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, ഭൂമി മഴയുള്ള മേഘങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ആകാശംപോലെ നിറഞ്ഞുപോയി.
തേഷാമാഹന്യമാനാനാം ബാണതോമരഋഷ്ടിഭിഃ। വാരണാനാം രവോ ജജ്ഞേ മേഘാനാമിവ സമ്പുവേ
അമ്പുകളും കുനികളും ഉഗ്രശസ്ത്രങ്ങളും കൊണ്ട് ആനകൾ അടിയ്ക്കപ്പെടുമ്പോൾ, അവരുടെ വിളികൾ മേഘങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനപോലെയായി.
തോമരാഭിഹതാഃ കേചിദ്ബാണൈശ്ച പരമദ്വിപാഃ। വിത്രേസുഃ സര്വനാഗാനാം ശബ്ദമേവാപരേഽസൃജന്
ചില മഹത്തായ ആനകൾ കുനികളും അമ്പുകളും കൊണ്ടു പരിക്കേറ്റു ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു; മറ്റുള്ളവർ എല്ലാ ആനകളുടെയും ശബ്ദം പോലെ ഉച്ചത്തിൽ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
വിഷാണാഭിഹതാശ്ചാപി കേചിത്തത്ര ഗജാ ഗജൈഃ। ചക്രുരാര്തസ്വനം ഘോരമുത്പാതജലദാ ഇവ
ചില ആനകൾ മറ്റാനകളുടെ കൊമ്പ് കൊണ്ടു അടിയ്ക്കപ്പെട്ട്, ഉഗ്രമായ വേദനയിൽ, കാറ്റോടുകൂടിയ കറുത്ത മേഘങ്ങൾ പോലെ ഭയാനകമായ ശബ്ദം പുറപ്പെടുവിച്ചു.
പ്രതീപാഃ ക്രിയമാണാശ്ച വാരണാ വരവാരണൈഃ। ഉന്മഥ്യ പുനരാജഗ്മുഃ പ്രേരിതാഃ പരമാങ്കുശൈഃ
മഹത്തായ ആനകൾ കൊണ്ട് പിന്തള്ളപ്പെട്ട ആനകൾ, വീണ്ടും ഉത്തമമായ അങ്കുശം കൊണ്ടു പ്രേരിപ്പിക്കപ്പെട്ട് തിരിച്ചെത്തി.
മഹാമാത്രൈര്മഹാമാത്രാസ്താഡിതാഃ ശരതോമരൈഃ। ഗജേഭ്യഃ പൃഥിവീം ജഗ്മുര്മുക്തപ്രഹരണാങ്കുശാഃ
പ്രധാനമായ ആനയൂഥപതികൾ അമ്പുകളും കുനികളും കൊണ്ടു പരിക്കേറ്റപ്പോൾ, ആയുധവും അങ്കുശവും ഉപേക്ഷിച്ച് ആനകളിൽ നിന്ന് നിലത്തിറങ്ങി.
നിര്മനുഷ്യാശ്ച മാതങ്ഗാ വിനദന്തസ്തതസ്തതഃ। ഛിന്നാഭ്രാണീവ സമ്പേതുഃ സമ്പ്രവിശ്യ പരസ്പരമ്
യൂഥപതികൾ ഇല്ലാതെ ആനകൾ ഇവിടെ അവിടെ ഉച്ചത്തിൽ മുഴങ്ങി, പരസ്പരം ഇടിച്ചുകയറി, ചിതറിച്ച മേഘങ്ങൾ പോലെ കൂട്ടംകൂടി വീണു.
ഹതാന്പരിവഹന്തശ്ച പതിതാന്പതിതായുധാന്। ദിശോ ജഗ്മുര്മഹാനാഗാഃ കേചിദേകചരാ ഇവ
ചെറിയ കൂട്ടങ്ങളായി ചില മഹാനാഗങ്ങൾ, കൊല്ലപ്പെട്ടവരെയും ആയുധം വീണവരെയും തങ്ങളുടെ മേൽ കൊണ്ടുപോയി, ഒറ്റയാൾ യാത്രക്കാരെപ്പോലെ എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും ചുറ്റി നടന്നു.
താഡിതാസ്താഡ്യമാനാശ്ച തോമരര്ഷ്ടിപരശ്വഥൈഃ। പേതുരാര്തസ്വനം കൃത്വാ തദാ വിശസനേ ഗജാഃ
തോമരങ്ങൾ, കുന്തങ്ങൾ, പരശു എന്നിവകൊണ്ട് അടിക്കപ്പെടുകയും അടിച്ചുമാറ്റപ്പെടുകയും ചെയ്ത ആനകൾ, വേദനയോടെ നിലവിളിച്ചുകൊണ്ട് അന്നത്തെ ആ കൂട്ടക്കൊലയിൽ നിലത്ത് വീണു.