സമയേന പ്രദദ്യാം തേ കന്യാമഹമിമാം നൃപ। ന ഹി മേ ത്വത്സമഃ കശ്ചിദ്വരോ ജാതു ഭവിഷ്യതി
"വാഗ്ദാനത്തോടെ ഞാന് ഈ പെണ്ണിനെ നിനക്ക് നല്കാം, രാജാവേ; കാരണം, അവള്ക്ക് നിന്നെപ്പോലൊരു വരന് ഇനി ഉണ്ടാകില്ല."
ശ്രുത്വാ തവ വരം ദാശ വ്യവസ്യേയമഹം തവ। ദാതവ്യം ചേത്പ്രദാസ്യാമി ന ത്വദേയം കഥംചന
"നിന്റെ ആഗ്രഹം കേട്ടശേഷം, ദാശ, ഞാന് ആലോചിക്കും; നല്കേണ്ടതാണെങ്കില് നല്കാം, പക്ഷേ വേറെ വഴിയില്ല."
അസ്യാം ജായേത യഃ പുത്രഃ സ രാജാ പൃഥിവീപതേ। ത്വദൂര്ധ്വമഭിഷേക്തവ്യോ നാന്യഃ കശ്ചന പാര്ഥിവ
"ഈ പെണ്ണില് ജനിക്കുന്ന മകനെയാണ്, ഭൂമിയുടെ രാജാവേ, നിനക്ക് ശേഷം രാജാവായി സ്ഥാനാരോഹണം ചെയ്യേണ്ടത്; മറ്റാരും അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്, രാജാവേ."
നാകാമയത തം ദാതും വരം ദാശായ ശാന്തനുഃ। ശരീരജേന തീവ്രേണ ദഹ്യമാനോഽപി ഭാരത
ശരീരത്തിലെ കാമാഗ്നിയില് കത്തിയിരുന്നെങ്കിലും, ഭരതവംശജനായ ശാന്തനു ആ വരം ദാശയ്ക്ക് നല്കാന് മനസ്സില്ലായിരുന്നു.
സ ചിന്തയന്നേവ തദാ ദാശകന്യാം മഹീപതിഃ। പ്രത്യയാദ്ധാസ്തിനപുരം കാമോപഹതചേതനഃ
അങ്ങനെ ദാശയുവതിയെ ഓര്ത്തുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോള്, കാമം മനസ്സിനെ കീഴടക്കിയ രാജാവ് ഹസ്തിനപുരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
തതഃ കദാചിച്ഛോചന്തം ശാന്തനും ധ്യാനമാസ്ഥിതമ്। പുത്രോ ദേവവ്രതോഽഭ്യേത്യ പിതരം വാക്യമബ്രവീത്
അതിനുശേഷം, ഒരിക്കല് ദുഃഖത്തില് ആലോചനയില് മുഴുകിയിരുന്ന ശാന്തനുവിന്റെ അടുക്കല് മകന് ദേവവ്രതന് വന്ന് പിതാവിനോട് സംസാരിച്ചു.
സര്വതോ ഭവതഃ ക്ഷേമം വിധേയാഃ സര്വപാര്ഥിവാഃ। തത്കിമര്ഥമിഹാഭീക്ഷ്ണം പരിശോചസി ദുഃഖിതഃ
നിങ്ങൾക്ക് എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും വിധേയരാണ്, എല്ലായിടത്തും നിങ്ങൾക്ക് സുരക്ഷയുണ്ട്. പിന്നെന്തിനാണ് ഇങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ദുഃഖിച്ച് വിഷമിക്കുന്നത്?
ധ്യായന്നിവ ച മാം രാജന്നാഭിഭാഷസി കിംചന। ന ചാശ്വേന വിനിര്യാസി വിവര്ണോ ഹരിണഃ കൃശഃ
രാജാവേ, നിങ്ങൾ ആലോചനയിൽ മുഴുകിയതുപോലെയാണ്, എന്നോട് ഒരു വാക്കും പറയുന്നില്ല. കുതിരയോടൊപ്പം പുറത്തേക്കും പോകുന്നില്ല, മുഖം മങ്ങിപ്പോയിട്ടുണ്ട്, മൃഗംപോലെ ക്ഷീണിച്ചിരിക്കുന്നു.
വ്യാധിമിച്ഛാമി തേ ജ്ഞാതും പ്രതികുര്യാം ഹി തത്ര വൈ
നിങ്ങളെ എന്താണ് വേദനിപ്പിക്കുന്നത് എന്ന് അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, അതനുസരിച്ച് ഞാൻ സഹായിക്കാം.
വിവര്തും നാശകത്തസ്മൈ പിതാ പുത്രസ്യ ശാന്തനുഃ।' ഏവമുക്തഃ സ പുത്രേണ ശാന്തനുഃ പ്രത്യഭാഷത
പുത്രന്റെ ചോദ്യം കേട്ടിട്ടും പിതാവായ ശാന്തനു മറുപടി പറയാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു. എന്നാൽ അങ്ങനെ മകനോട് പറഞ്ഞപ്പോൾ ശാന്തനു സംസാരിച്ചു.
അസംശയം ധ്യാനപരോ യഥാ വത്സ തഥാ ശൃണു। അപത്യം നസ്ത്വമേവൈകഃ കുലേ മഹതി ഭാരത
കണ്ടോ മകനേ, ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ ആലോചനയിൽ ആഴപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതെന്തെന്ന് ഞാൻ പറയാം, ഈ വലിയ വംശത്തിൽ നീയൊന്നാണ് എന്റെ മകൻ, ഭാരതാ.
ശസ്ത്രനിത്യശ്ച സതതം പൌരുഷേ പര്യവസ്ഥിതഃ। അനിത്യതാം ച ലോകാനാമനുശോചാമി പുത്രക
നീ എപ്പോഴും ആയുധങ്ങളിൽ അഭ്യാസവും ധൈര്യത്തിലും ഉറച്ചവനുമാണ്. പക്ഷേ മകനേ, ലോകത്തിന്റെ നാശം എന്നെ ദുഃഖിപ്പിക്കുന്നു.
കഥംചിത്തവ ഗാങ്ഗേയ വിപത്തൌ നാസ്തി നഃ കുലമ്। അസംശയം ത്വമേവൈകഃ ശതാദപി വരഃ സുതഃ
ഗംഗാപുത്രാ, നിന്നെ എന്തെങ്കിലും ദുർഘടം സംഭവിച്ചാൽ നമ്മുടെ വംശം ഇല്ലാതാകും. സംശയമില്ല, നീയൊന്നാണ് നൂറ് മക്കളേക്കാളും വിലപ്പെട്ടവൻ.
ന ചാപ്യഹം വൃഥാ ഭൂയോ ദാരാന്കര്തുമിഹോത്സഹേ। സംതാനസ്യാവിനാശായ കാമയേ ഭദ്രമസ്തു തേ
വ്യർത്ഥമായി വീണ്ടും വിവാഹം കഴിക്കാൻ എനിക്ക് മനസ്സില്ല. വംശം നിലനിൽക്കണമെന്നതാണ് എന്റെ ആഗ്രഹം. നിനക്ക് എല്ലാ ഭദ്രതയും ഉണ്ടാകട്ടെ.
അനപത്യതൈകപുത്രത്വമിത്യാഹുര്ധര്മവാദിനഃ। `ചക്ഷുരേകം ച പുത്രശ്ച അസ്തി നാസ്തി ച ഭാരത। ചക്ഷുര്നാശേ തനോര്നാശഃ പുത്രനാശേ കുലക്ഷയഃ
ധർമ്മം പാലിക്കുന്നവർ പറയുന്നു: മക്കളില്ലായ്മയും ഒരുമകൻ മാത്രമുള്ളതും ഒരുപോലെയാണ്. കണ്ണും മകനും ഒരുപോലെയാണ്, ചിലപ്പോൾ ഉണ്ടാകും, ചിലപ്പോൾ ഇല്ല. കണ്ണ് നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ ശരീരം നശിക്കും, മകൻ നഷ്ടപ്പെട്ടാൽ വംശം നശിക്കും, ഭാരതാ.
അഗ്നിഹോത്രം ത്രയീ വിദ്യാ യജ്ഞാശ്ച സഹദക്ഷിണാഃ। സര്വാണ്യേതാന്യപത്യസ്യ കലാം നാര്ഹന്തി ഷോഡശീമ്
അഗ്നിഹോത്രവും, മൂന്ന് വകഭേദങ്ങളായ വേദവും, ദാനസഹിതമായ യാഗങ്ങളും — ഇവയെല്ലാം കൂടി മക്കളുടെ ഒരു ഭാഗത്തിനും സമം വരില്ല.
ഏവമേതന്മനുഷ്യേഷു തച്ച സര്വം പ്രജാസ്വിതി। യദപത്യം മഹാപ്രാജ്ഞ തത്ര മേ നാസ്തി സംശയഃ
മനുഷ്യരിൽ അങ്ങനെ തന്നെയാണ്, എല്ലാ ജീവികളിലും അതുപോലെയാണ്. മഹാപണ്ഡിതാ, മക്കളുടെ മൂല്യത്തിൽ എനിക്ക് സംശയമില്ല.
അപത്യേനാനൃണോ ലോകേ പിതൄണാം നാസ്തി സംശയഃ।' ഏഷാ ത്രയീ പുരാണാനാം ദേവതാനാം ച ശാശ്വതീ
മക്കളുടെ വഴി പിതൃഋണം തീരുന്നു, ഇതിൽ സംശയമില്ല. ഇതാണ് പുരാതനരുടെയും ദേവതകളുടെയും ശാശ്വതമായ ത്രയം.
അപത്യം കര്മ വിദ്യാ ച ത്രീണി ജ്യോതീംഷി ഭാരത
മക്കൾ, നല്ല പ്രവൃത്തികൾ, വിജ്ഞാനം — ഇതാണ് മൂന്നു പ്രകാശങ്ങൾ, ഭാരതാ.
ത്വം ച ശൂരഃ സദാഽമര്ഷീ ശസ്ത്രനിത്യശ്ച ഭാരത। നാന്യത്ര യുദ്ധാത്തസ്മാത്തേ നിധനം വിദ്യതേ ക്വചിത്
നീ ധൈര്യശാലിയും, എപ്പോഴും ക്ഷമയില്ലാത്തവനും ആയുധങ്ങളിൽ സ്ഥിരനുമാണ്, ഭാരതാ. യുദ്ധം ഒഴികെ നിന്നെ എവിടെയും മരണം തൊടില്ല.
സോഽസ്മി സംശയമാപന്നസ്ത്വയി ശാന്തേ കഥം ഭവേത്। ഇതി തേ കാരണം താത ദുഃഖസ്യോക്തമശേഷതഃ
അതുകൊണ്ട് തന്നെ, ശാന്തനുവേ, നിന്നിൽ എങ്ങനെ സമാധാനം ഉണ്ടാകും എന്നതിൽ എനിക്ക് സംശയമുണ്ട്. മകനേ, എന്റെ ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം ഞാൻ മുഴുവനായും പറഞ്ഞു.
തതസ്തത്കാരണം രാജ്ഞോ ജ്ഞാത്വാ സര്വമശേഷതഃ। ദേവവ്രതോ മഹാബുദ്ധിഃ പ്രജ്ഞയാ ചാന്വചിന്തയത്
അപ്പോൾ രാജാവിന്റെ ദുഃഖത്തിന്റെ കാരണം മുഴുവനായി അറിഞ്ഞ് മഹാബുദ്ധിയുള്ള ദേവവ്രതൻ ആലോചിച്ചു.
അപത്യഫലസംയുക്തമേതച്ഛ്രുത്വാ പിതുര്വചഃ। സൂതം ഭൂയോഽപി സംതപ്ത ആഹ്വയാമാസ വൈ പിതുഃ
മക്കളുടെ ഫലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പിതാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദുഃഖിതനായ ദേവവ്രതൻ വീണ്ടും പിതാവിന്റെ സാരഥിയെ വിളിച്ചു.
സൂതസ്തു കുരുമുഖ്യസ്യ ഉപയാതസ്തദാജ്ഞയാ। തമുവാച മഹാപ്രാജ്ഞോ ഭീഷ്മോ വൈ സാരഥിം പിതുഃ
കുരുവംശത്തിലെ പ്രധാനനായവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം സാരഥി സമീപിച്ചു. അപ്പോൾ ഭീഷ്മൻ, മഹാപണ്ഡിതൻ, പിതാവിന്റെ സാരഥിയോട് പറഞ്ഞു.
ത്വം സാരഥേ പിതുര്മഹ്യം സഖാസി രഥധൂര്ഗതഃ। അപി ജാനാസി യദി വൈ കസ്യാം ഭാവോ നൃപസ്യ തു
നീ എന്റെ അച്ഛന്റെ രഥസാരഥിയും എന്റെ സ്നേഹിതനുമാണ്, രഥം ഓടിക്കുന്നതിൽ നിപുണനുമാണ്. രാജാവിന്റെ മനസ്സിൽ ആരോടാണ് സ്നേഹം ഉള്ളത് എന്ന് നിനക്ക് അറിയാമെങ്കിൽ സത്യമായി പറയൂ.
ദാശകന്യാ കുരുശ്രേഷ്ഠ തത്ര ഭാവഃ പിതുര്ഗതഃ
കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, രാജാവിന്റെ സ്നേഹം ആ ദാശന്റെ മകളിലായിരുന്നു.
വൃതഃ സ നരദേവേന തദാ വചനമബ്രവീത്। യോഽസ്യാം പുമാന്ഭവേജ്ജാതഃ സ രാജാ ത്വദനന്തരമ്
അവളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുമ്പോൾ രാജാവ് പറഞ്ഞത്: 'അവളിൽ ജനിക്കുന്ന മകനാണ് നിന്റെ ശേഷം രാജാവാവുക.'
നാകാമയത തം ദാതും പിതാ തവ വരം തദാ। സ ചാപി നിശ്ചയസ്തസ്യ ന ച ദദ്യാം തതോഽന്യഥാ
അപ്പോൾ നിന്റെ അച്ഛൻ ആ വരം നൽകാൻ മനസ്സില്ലായിരുന്നു; പക്ഷേ, അവന്റെ തീരുമാനത്തിൽ ഉറച്ചവനായിരുന്നു, അതിനാൽ വേറേതെങ്കിലും നിബന്ധനയിൽ അവളെ നൽകാൻ സമ്മതിച്ചില്ല.
തതഃ സ പിതുരാജ്ഞായ മതം സമ്യഗവേക്ഷ്യ ച। ജ്ഞാത്വാ ച മാനസം പുത്രഃ പ്രയയൌ യമുനാം പ്രതി
അങ്ങനെ അച്ഛന്റെ കല്പന മനസ്സിലാക്കി, അവന്റെ ഇഷ്ടം ആലോചിച്ച്, മകൻ യമുനയുടെ ദിശയിൽ പുറപ്പെട്ടു.
ക്ഷത്രിയൈഃ സഹ ധര്മാത്മാ പുരാണൈര്ധര്മചാരിഭിഃ। ഉച്ചൈശ്ശ്രവസമാഗമ്യ കന്യാം വവ്രേ പിതുഃ സ്വയമ്
ധർമ്മനിഷ്ഠരായ പഴയ ക്ഷത്രിയന്മാരോടൊപ്പം ചേർന്ന്, അവൻ ഉച്ചൈശ്രവസിനെ കണ്ടു, അച്ഛനു വേണ്ടി തന്നെ ആ പെൺകുട്ടിയെ ചോദിച്ചു.