ഏതദ്വാക്യം സൌഹൃദാദാപഗേയോ മധ്യേ രാജ്ഞാം ഭാരതം ശ്രാവയിത്വാ। തൂഷ്ണീമാസീച്ഛല്യസംതപ്തമര്മാ യോജ്യാത്മാനം വേദനാം സംനിയമ്യ
സ്നേഹത്തോടെ ആ വാക്കുകൾ ആപഗേയനു പറഞ്ഞ്, രാജാക്കന്മാരുടെ നടുവിൽ ഭാരതവംശജന്മാരെ കേൾപ്പിച്ചശേഷം, ശല്യൻ ചെയ്ത വേദനകൊണ്ട് ഉള്ളിൽ തളർന്നു, തന്റെ വേദനയെ നിയന്ത്രിച്ച്, അവൻ മൗനമായി ഇരുന്നു.
ധര്മാര്ഥസഹിതം വാക്യം ശ്രുത്വാ ഹിതമനാമയമ് । നാരോചയത പുത്രസ്തേ മുമൂര്ഷുരിവ ഭേഷജമ്
ധർമ്മവും ഉത്തമഫലവും ഉള്ള, ഹിതവും അനാമയവുമായ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടിട്ടും, മരിക്കാനിരിക്കുന്നവൻ മരുന്ന് സ്വീകരിക്കാത്തതുപോലെ, നിന്റെ മകൻ അതിനെ അംഗീകരിച്ചില്ല.
തതസ്തേ പാര്ഥിവാഃ സര്വേ ജഗ്മുഃ സ്വാനാലയാന്പുനഃ । തൂഷ്ണീംഭൂതേ മഹാരാജ ഭീഷ്മേ ശന്തനുനന്ദനേ
ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മൻ മൗനമായപ്പോൾ, മഹാരാജാവേ, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും വീണ്ടും തങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.
ശ്രുത്വാ തു നിഹതം ഭീഷ്മം രാധേയഃ പുരുഷര്ഷഭഃ । ഈഷദാഗതസംത്രാസസ്ത്വരയോപജഗാമ ഹ
ഭീഷ്മൻ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ രാധേയൻ അല്പം ഭയത്തോടെ, വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി.
സ ദദര്ശ മഹാത്മാനം ശരതല്പഗതം തദാ। ജന്മശയ്യാഗതം വീരം കാര്തികേയമിവ പ്രഭുമ്
അവൻ മഹാത്മാവായ ഭീഷ്മനെ അന്നേരം അമ്പുകളുടെ കിടക്കയിൽ, ജന്മശയ്യയിൽ കിടക്കുന്ന വീരനായ കർത്തികേയനെപ്പോലെ കിടക്കുന്നതായി കണ്ടു.
നിമീലിതാക്ഷം തം വീരം സാശ്രുകണ്ഠസ്തദാ വൃഷാ । അഭ്യേത്യ പാദയോസ്തസ്യ നിപപാത മഹാദ്യുതിഃ
അവൻ കണ്ണടച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ വീരന്റെ അടുക്കൽ, കണ്ണുനീരോടെ കണ്ഠം തളർന്ന്, മഹാതേജസ്വി അവന്റെ കാലിൽ വീണു.
രാധേയോഽഹം കുരുശ്രേഷ്ഠ നിത്യമക്ഷിഗതസ്തവ । ദ്വേഷ്യോഽത്യന്തമനാഗാഃ സന്നിതി ചൈനമുവാച ഹ
കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഞാൻ രാധേയൻ, എപ്പോഴും നിന്റെ ശത്രുവാണ്; നീ എന്നെ അത്യന്തം ദ്വേഷിക്കുന്നു, എന്നാൽ ഞാൻ കുറ്റമില്ലാത്തവനാണ് — ഇങ്ങനെ അവൻ പറഞ്ഞു.
തച്ഛ്രുത്വാ കുരുവൃദ്ധോ ഹി ശരൈഃ സംവൃതലോചനഃ। രഹിതം ധിഷ്ണ്യമാലോക്യ സമുത്സാര്യ ച രക്ഷിണഃ
അത് കേട്ടു, അമ്പുകൾ കൊണ്ട് കണ്ണ് മൂടപ്പെട്ടിരുന്ന കുരുവൃദ്ധൻ, സിംഹാസനം ശൂന്യമാണെന്ന് കണ്ടു, രക്ഷകരെ അവിടെ നിന്ന് മാറ്റി.
പിതേവ പുത്രം ഗാങ്ഗേയഃ പരിരഭ്യൈകപാണിനാ । ശനൈരുദ്വീക്ഷ്യ സസ്നേഹമിദം വചനമബ്രവീത്
ഗംഗാപുത്രൻ ഒരു പിതാവിനെപോലെ മകനെ ഒരുകൈ കൊണ്ട് അണച്ചു, സ്നേഹത്തോടെ പതിയെ നോക്കി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ന വിപ്രിയം മമൈവേഹ യത്സ്പര്ധേഥാ മയാ സഹ । യദി മാം നാധിഗച്ഛേഥാ ന തേ ശ്രേയോ ധ്രുവം ഭവേത്
നീ എന്നോടൊപ്പം മത്സരം ചെയ്യുന്നതിൽ എനിക്ക് ഒന്നും ദുഃഖമില്ല; എന്നെ നേടാതെ പോയാൽ, നിനക്ക് യാതൊരു ഗുണവും ഉണ്ടാകില്ല.
കൌന്തേയസ്ത്വം ന രാധേയോ ന തവാധിരഥഃ പിതാ। സൂര്യജസ്ത്വം മഹാബാഹോ വിദിതോ നാരദാന്മയാ
നീ കുന്തിയുടെ മകനാണ്, രാധേയൻ അല്ല, അദ്ധിരഥൻ നിന്റെ അച്ഛനുമല്ല; നീ സൂര്യഭവനാണ്, മഹാബാഹുവേ, നാരദനിലൂടെ ഞാൻ ഇതറിയുന്നു.
കൃഷ്ണദ്വൈപായനാച്ചൈവ തേജസാ ച ന സംശയഃ । ന ച ദ്വേഷോസ്തി മേ താത ത്വയി സത്യം ബ്രവീമി തേ
കൃഷ്ണദ്വൈപായനനിൽ നിന്നും, നിന്റെ തേജസ്സിൽ നിന്നുമാണ് എനിക്ക് സംശയമില്ല; എനിക്ക് നിന്നോടു ദ്വേഷമില്ല, സത്യമാണ് ഞാൻ പറയുന്നത്.
തേജോവധനിമിത്തം തു പരുഷം ത്വാഹമബ്രുവമ്। അകസ്മാത്പാണ്ഡവാന്ഹി ത്വം ദ്വിഷസീതി മതിര്മമ
നിന്റെ തേജസ്സിനെ കുറയ്ക്കാൻ വേണ്ടി ഞാൻ നിനക്ക് കഠിനമായി സംസാരിച്ചു; പെട്ടെന്ന് പാണ്ഡവരെ നീ ദ്വേഷിക്കുന്നു എന്നതായിരുന്നു എന്റെ മനസ്സിൽ.
യേനാസി ബഹുശോ രാജ്ഞാ ചോദിതഃ സൂതനന്ദന । ജാതോഽസി ധര്മലോപേന തതസ്തേ ബുദ്ധിരീദൃശീ
രാജാവ് പലപ്പോഴും നിന്നെ പ്രേരിപ്പിച്ചതിനാൽ, സൂതപുത്രാ, നീ ധർമ്മത്തിൽ കുറവോടെ ജനിച്ചു, അതുകൊണ്ടാണ് നിന്റെ മനസ്സ് ഇങ്ങനെയായത്.
നീചാശ്രയാന്മത്സരേണ ദ്വേഷിണീ ഗുമിനാമപി । തേനാസി ബഹുശോ രൂക്ഷം ശ്രാവിതഃ കുരുസംസദി
താഴ്ന്നവരോടൊപ്പം ഇടപഴകിയും, അസൂയയും ദ്വേഷവും കൊണ്ടും, നല്ലവരോടും നീ ദ്വേഷം കാണിച്ചതിനാൽ, കുറുസഭയിൽ നിന്നെ പലപ്പോഴും കഠിനമായി ശബ്ദിച്ചു.
ജാനാമി സമരേ വീര്യം ശത്രുഭിര്ദുഃസഹം ഭുവി । ബ്രഹ്മണ്യതാം ച ശൌര്യം ച ദാനേ ച പരമാം സ്ഥിതിമ്
യുദ്ധത്തിൽ നിന്നെ ശത്രുക്കൾക്ക് സഹിക്കാനാവാത്ത വീര്യവും, ബ്രാഹ്മണന്മാരോടുള്ള ഭക്തിയും, ധൈര്യവും, ദാനത്തിൽ ഉന്നതമായ നിലയും ഞാൻ അറിയുന്നു.
ന ത്വയാ സദൃശഃ കശ്ചിത്പുരുഷേഷ്വമരോപമ। കുലഭേദഭയാച്ചാഹം സദാ പരുഷമുക്തവാന്
മനുഷ്യരിൽ നിന്നെപ്പോലുള്ളവൻ ആരുമില്ല, ഉപമയില്ലാത്തവനേ; വംശഭംഗത്തിന്റെ ഭയത്താൽ ഞാൻ എപ്പോഴും കഠിനമായി സംസാരിച്ചിരുന്നു.
ഇഷ്വസ്ത്രേ ഭാരസംധാനേ ലാഘവേഽസ്ത്രബലേ തഥാ । സദൃശഃ ഫല്ഗുനേനാസി കൃഷ്ണേന ച മഹാത്മനാ
അമ്പയുധത്തിൽ, അമ്പുകളുടെ ഭാരമിടൽ, വേഗത, ആയുധശക്തി — ഇവയിൽ നീ അർജുനനും മഹാത്മാവായ കൃഷ്ണനും തുല്യനാണ്.
കര്ണ കാശിപുരം ഗത്വാ ത്വയൈകേന ധനുഷ്മതാ । കന്യാര്ഥേ കുരുരാജസ്യ രാജാനോ മൃദിതാ യുധി
കർണ്ണാ, നീ ഒരുവൻ മാത്രം വില്ലുമായി കാശി നഗരത്തിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, കുരുരാജാവിന്റെ മകളെക്കായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ നീ രാജാക്കന്മാരെ എല്ലാം ജയിച്ചു.
തഥാ ച ബലവാന്രാജാ ജരാസന്ധോ ദുരാസദഃ। സമരേ സമരശ്ലാഘിന്ന ത്വയാ സദൃശോഽഭവത്
അങ്ങനെ തന്നെ, യുദ്ധത്തിൽ അത്യന്തം ശക്തനും ഭയങ്കരനുമായ ജരാസന്ധൻ പോലും നിന്നോട് തുല്യനാകാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.
ബ്രഹ്മണ്യഃ സത്ത്വയോധീ ച തേജസാ ച ബലേന ച । ദേവഗര്ഭസമഃ സങ്ഖ്യേ മനുഷ്യൈരധികോ യുധി
നീ ബ്രാഹ്മണന്മാരോടു ഭക്തിയുള്ളവനും, മനസ്സിൽ യോദ്ധാവും, ശക്തിയിലും തേജസ്സിലും സമ്പന്നനുമാണ്. യുദ്ധത്തിൽ ദേവന്മാരുടെ സമാനനായി, മനുഷ്യരെക്കാൾ മേലുള്ളവനാണ് നീ.
വ്യപനീതോഽദ്യ മന്യുര്മേ യസ്ത്വാം പ്രതി പുരാ കൃതഃ । ദൈവം പുരുഷകാരേണ ന ശക്യമതിവര്തിതുമ്
നിന്റെ നേരെ എനിക്ക് മുമ്പ് ഉണ്ടായിരുന്ന കോപം ഇന്ന് അകന്നു. ദൈവീകവിധിയെ മനുഷ്യശക്തിയാൽ മറികടക്കാൻ കഴിയില്ല.
സോദര്യാഃ പാണ്ഡവാ വീരാ ഭ്രാതരസ്തേഽരിസൂദന। സംഗച്ഛ തൈര്മഹാബാഹോ മമ ചേദിച്ഛസി പ്രിയമ്
പാണ്ഡവർ വീരരായും, നിന്റെ സഹോദരന്മാരുമാണ്, ശത്രുനാശകനേ. നീ എനിക്ക് ഇഷ്ടം ആകണമെങ്കിൽ, മഹാബാഹുവേ, അവരോടൊപ്പം ചേരുക.
മയാ ഭവതു നിര്വൃത്തം വൈരമാദിത്യനന്ദന । പൃഥിവ്യാം സര്വരാജാനോ ഭവന്ത്വദ്യ നിരാമയാഃ
സൂര്യപുത്രാ, ഞങ്ങളിലുണ്ടായിരുന്ന വൈരം ഞാൻ അവസാനിപ്പിക്കട്ടെ. ഇന്ന് ഭൂമിയിലെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാർക്കും കഷ്ടങ്ങൾ ഇല്ലാതാകട്ടെ.
ജാനാമ്യേവ മഹാബാഹോ സര്വമേതന്ന സംശയഃ। യഥാ വദസി മേ ഭീഷ്മ കൌന്തേയോഽഹം ന സൂതജഃ
മഹാബാഹുവേ, നീ പറയുന്നതുപോലെ, ഭീഷ്മാ, ഞാൻ കുന്തിദേവിയുടെ മകനാണ്, സാരഥിയുടെ മകൻ അല്ലെന്ന് എനിക്ക് സംശയമില്ല.
അവകീര്ണസ്ത്വഹം കുന്ത്യാ സൂതേന ച വിവര്ധിതഃ। ഭുക്ത്വാ ദുര്യോധനൈശ്വര്യം ന മിഥ്യാ കര്തുമുത്സഹേ
എന്നാൽ കുന്തി എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു, ഒരു സാരഥി എന്നെ വളർത്തി. ദുര്യോധനന്റെ ഐശ്വര്യം അനുഭവിച്ച ഞാൻ, അവനോട് വിശ്വാസം തെറ്റാൻ കഴിയില്ല.
വസുദേവസുതോ യദ്വത്പാണ്ഡവായ ദൃഢവ്രതഃ । വമു ചൈവ ശരീരം ച പുത്രദാരം തഥാ യശഃ
വസുദേവപുത്രൻ, ഉറച്ച പ്രതിജ്ഞയോടെ, പാണ്ഡവനുവേണ്ടി തന്റെ രാജ്യം, ശരീരം, മക്കൾ, ഭാര്യ, യശസ് എന്നിവ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചതുപോലെ,
സര്വം ദുര്യോധനസ്യാര്ഥേ ത്യക്തം മേ ഭൂരിദക്ഷിണ । മാ ചൈതദ്വ്യാധിമരണം ക്ഷത്രം സ്യാദിതി കൌരവ
അങ്ങനെ തന്നെ, ദുര്യോധനന്റെ കാര്യത്തിൽ ഞാൻ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ചു, ധന്യനായവനേ. കൌരവാ, ക്ഷത്രിയർ രോഗത്താൽ അല്ലെങ്കിൽ അസമയത്തിൽ മരിക്കേണ്ടതില്ല.
കോപിതാഃ പാണ്ഡവാ നിത്യം മയാഽശ്രിത്യ സുയോധനമ് । അവശ്യഭാവീ ഹ്യര്ഥോഽയം യോ ന ശക്യോ നിവര്തിതുമ്
പാണ്ഡവർ എപ്പോഴും കോപത്തോടെ, എന്റെ വഴി സുവ്യോധനനെ ആശ്രയിച്ചു. ഈ ഫലം മാറ്റാൻ കഴിയാത്തതും നിർബന്ധിതവുമാണ്.
ദൈവം പുരുഷകാരേണ കോ വിവര്തിതുമുത്സഹേത്। പൃഥിവീക്ഷയസംശീനി നിമിത്താനി പിതാമഹ
ദൈവീകവിധിയെ മനുഷ്യശക്തിയാൽ മാറ്റാൻ ആര്ക്ക് കഴിയും? ഭൂമിയുടെ നാശത്തിന് സൂചനകൾ വ്യക്തമാണ്, പിതാമഹാ.