ന വൈ ശ്രുതം ധാര്തരാഷ്ട്രേണ വാക്യം മയോച്യമാനം വിദുരേണ ചൈവ। ദ്രോണേന രാമേണ ജനാര്ദനേന മുഹുര്മുഹുഃ സഞ്ജയേനാപി ചോക്തമ്
ഞാനും, വിദുരനും, ദ്രോണനും, രാമനും, ജനാർദ്ദനനും, വീണ്ടും വീണ്ടും സംജയനും പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ കേട്ടില്ല.
പരീതബുദ്ധിര്ഹി വിസംജ്ഞകല്പോ ദുര്യോധനോ ന ച തച്ഛ്രദ്ദധാതി। സ ശേഷ്യതേ വൈ നിഹതശ്ചിരായ ശാസ്ത്രാതിഗോ ഭീമബലാഭിഭൂതഃ
ദുര്യോധനന്റെ മനസ്സ് ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ആകുന്നു, അവൻ അതിൽ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല; ഭീമന്റെ ശക്തിയിൽ കീഴടങ്ങി, ശാസ്ത്രം ലംഘിച്ചവൻ ദീർഘകാലം മരണത്തിൽ കിടക്കും.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ തദ്വചഃ കൌരവേന്ദ്രോ ദുര്യോധനോ ദീനമനാ ബഭൂവ। തമബ്രവിച്ഛാന്തനവോഽഭിവീക്ഷ്യ നിബോധ രാജന്ഭവ വീതമന്യുഃ
ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ കൌരവരുടെ രാജാവായ ദുര്യോധനൻ മനസ്സിൽ ദു:ഖിതനായി. അങ്ങനെ അവനെ കണ്ട ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: രാജാവേ, കേൾക്കൂ, കോപം വിട്ടുകളയൂ.
ദൃഷ്ടം ദുര്യോധനൈതത്തേ യഥാ പാര്ഥേന ധീമതാ। ജലസ്യ ധാരാ ജനിതാ ശീതസ്യാമൃതഗന്ധിനഃ
ദുര്യോധനാ, നീ കണ്ടില്ലേ, ധീരനായ പാർഥൻ എങ്ങനെ തണുപ്പും അമൃതസാന്ദ്രമായ സുഗന്ധവും ഉള്ള വെള്ളം ഒഴുക്കി സൃഷ്ടിച്ചു എന്ന്.
ഏതസ്യ കര്താ ലോകേഽസ്മിന്നാന്യഃ കശ്ചന വിദ്യതേ। ആഗ്നേയം വാരുണം സൌമ്യം വായവ്യമഥ വൈഷ്ണവമ്
ഈ ലോകത്ത് അങ്ങനെ തീ, വെള്ളം, ചന്ദ്രൻ, കാറ്റ്, വിഷ്ണു എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അത്ഭുതങ്ങൾ ചെയ്യാൻ മറ്റാരും ഇല്ല.
ഐന്ദ്രം പാശുപതം ബ്രഹ്മം പാരമേഷ്ഠ്യം പ്രജാപതേഃ । ധാതുസ്ത്വഷ്ടുശ്ച സവിതുര്വൈവസ്വതമഥാപി വാ
ഇന്ദ്രൻ, പാശുപതൻ, ബ്രഹ്മാവ്, പരമേശ്വരൻ, പ്രജാപതി, ധാതാവ്, ത്വഷ്ടാവ്, സവിതാവ്, വൈവസ്വതൻ — ഇവരുടേയും അതുപോലെയാണ്.
സര്വസ്മിന്മാനുഷേ ലോകേ വേത്ത്യേകോ ഹി ധനഞ്ജയഃ। കൃഷ്ണോ വാ ദേവകീപുത്രോ നാന്യോ വേദേഹ കശ്ചന
സകല മനുഷ്യരിലും ഈ രഹസ്യങ്ങൾ അറിയുന്നത് ധനഞ്ജയനും ദേവകിപുതനായ കൃഷ്ണനും മാത്രമാണ്, രാജാവേ, മറ്റാരുമില്ല.
അശക്യഃ പാണ്ഡവസ്താത യുദ്ധേ ജേതും കഥംചന । അമാനുഷാണി കര്മാണി യസ്യൈതാനി മഹാത്മനഃ
പ്രിയമേ, മഹാത്മാവായ പാണ്ഡവനെ യുദ്ധത്തിൽ എങ്ങനെയും ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല, കാരണം അവന്റെ പ്രവർത്തികൾ മനുഷ്യരെക്കാൾ അതീതമാണ്.
തേന സത്വവതാ സങ്ഖ്യേ ശൂരേണാഹവശോഭിനാ । ജിഷ്ണുനാ സമരേ രാജന്സംധിര്ഭവതു മാ ചിരമ്
അതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, ധൈര്യവും വീര്യവും ഉള്ള ജിഷ്ണുവുമായി ഉടൻ സമാധാനം ചെയ്യേണ്ടതാണ്.
യാവത്കൃഷ്ണോ മഹാബാഹുഃ സ്വാധീനഃ കുരുസത്തമ। താവത്പാര്ഥേന ശൂരേണ സംധിസ്തേ താത യുജ്യതാമ്
മഹാബാഹുവായ കൃഷ്ണൻ അവരോടൊപ്പം നിലകൊള്ളുന്നിടത്തോളം, കുരുവര്യ, ധീരനായ പാർഥനുമായി സമാധാനം ചെയ്യുക.
യാവന്ന തേ ചമൂഃ സര്വാഃ ശരൈഃ സന്നതപര്വഭിഃ । നാശയത്യര്ജുനസ്താവത്സംധിസ്തേ താത യ്രുജ്യതാമ്
അർജുനൻ തന്റെ മൂർദ്ധാവായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് നിന്റെ സൈന്യത്തെ മുഴുവനും നശിപ്പിക്കുന്നതിനു മുമ്പ്, പ്രിയമേ, സമാധാനം ചെയ്യുക.
യാവത്തിഷ്ഠന്തി സമരേ ഹതശേഷാഃ സഹോദരാഃ । നൃപാശ്ച ബഹവോ രാജംസ്താവത്സംധിഃ പ്രയുജ്യതാമ്
യുദ്ധഭൂമിയിൽ സഹോദരന്മാരും അനേകം രാജാക്കന്മാരും ഇപ്പോഴും ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, രാജാവേ, സമാധാനം ചെയ്യുക.
ന നിര്ദഹതി തേ യാവത്ക്രോധദീപ്തേക്ഷണശ്ചമൂമ് । യുധിഷ്ഠിരോ രണേ താവത്സംധിസ്തേ താത യുജ്യതാമ്
യുദ്ധത്തിൽ കോപം കൊണ്ട് കണ്ണുകൾ ജ്വലിക്കുന്ന യുദിഷ്ഠിരൻ നിന്റെ സൈന്യത്തെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതിനു മുമ്പ്, പ്രിയമേ, സമാധാനം ചെയ്യുക.
നകുലഃ സഹദേവശ്ച ഭീമസേനശ്ച പാണ്ഡവഃ। യാവച്ചമൂം മഹാരാജ നാശയന്തി ന സര്വശഃ
നകുലനും സഹദേവനും ഭീമസേനനും പാണ്ഡവന്മാർ നിന്റെ സൈന്യത്തെ പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിക്കാത്തതുവരെ, മഹാരാജാവേ—
താവത്തേ പാണ്ഡവൈര്വീരൈഃ സൌഹാര്ദം മമ രോചതേ। യുദ്ധം മദന്തമേവാസ്തു താത സംശാമ്യ പാണ്ഡവൈഃ
അവിടെവരെ, പാണ്ഡവ വീരന്മാരുമായി സൗഹൃദം എനിക്ക് ഇഷ്ടമാണ്; യുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കട്ടെ, പ്രിയമേ, അവരോടൊപ്പം സമാധാനം ചെയ്യുക.
ഏതത്തേ രോചതാം വാക്യം യദുക്തോഽസി മയാഽനഘ। ഏതത്ക്ഷമമഹം മന്യേ തവ ചൈവ കുലസ്യ ച
നിനക്കു ഞാൻ പറഞ്ഞ ഈ ഉപദേശം മനസ്സിൽ ഇഷ്ടപ്പെടട്ടെ, പാപമില്ലാത്തവനേ; ഇത് നിനക്കും നിന്റെ വംശത്തിനും യോജിച്ചതാണെന്ന് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നു.
ത്യക്ത്വാ മന്യും വ്യുപശാമ്യസ്വ പാര്ഥൈഃ പര്യാപ്തമേതദ്യത്കൃതം ഫല്ഗുനേന । ഭീഷ്മസ്യാന്താദസ്തു വഃ സൌഹൃദം ച ജീവന്തു ശേഷാഃ സാധു രാജന്പ്രസീദ
കോപം ഉപേക്ഷിച്ച് പാണ്ഡവന്മാരോടൊപ്പം സമാധാനത്തിലാകൂ; ഫൽഗുനൻ ചെയ്തതുകൊണ്ട് മതിയാകുന്നു. ഭീഷ്മന്റെ അന്ത്യം കഴിഞ്ഞാൽ സൗഹൃദം ഉണ്ടാകട്ടെ, ശേഷിക്കുന്നവർ ജീവിക്കട്ടെ, രാജാവേ, ദയവായി.
രാജ്യസ്യാര്ദം ദീയതാം പാണ്ഡവാനാ- മിന്ദ്രപ്രസ്ഥം ധരമരാജോഽഭിയാതു। മാ മിത്രധ്രുക്പാര്ഥിവാനാം ജഘന്യഃ പാപാം കീര്തിം പ്രാപ്സ്യസേ കൌരവേന്ദ്ര
രാജ്യത്തിന്റെ പാതി പാണ്ഡവന്മാർക്ക് നൽകുക; ധർമ്മരാജാവ് ഇന്ദ്രപ്രസ്ഥത്തിലേക്ക് പോകട്ടെ. രാജാക്കന്മാരിൽ ഏറ്റവും നിന്ദ്യനായും ബന്ധുക്കളെ വഞ്ചിച്ചവനായി പാപകീർത്തി നേടരുത്, കൌരവരാജാവേ.
മമാവസാനാച്ഛാന്തിരസ്തു പ്രജാനാം സംഗച്ഛന്താം പാണ്ഡവാഃ പ്രീതിമന്തഃ। പിതാ പുത്രം മാതുലം ഭാഗിനേയോ ഭ്രാതാ ചൈവ ഭ്രാതരം പ്രൈതു രാജന്
എന്റെ അന്ത്യം വന്നപ്പോൾ ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ സമാധാനം ഉണ്ടാകട്ടെ; പാണ്ഡവർ ഐക്യത്തോടെ ജീവിക്കട്ടെ. അപ്പൻ മകനോടും, അമ്മാവൻ അനിയനോടും, സഹോദരങ്ങൾ തമ്മിലും, രാജാവേ, ചേർന്ന് പോകട്ടെ.
ന ചേദേവം പ്രാപ്തകാലം വചോ മേ മോഹാവിഷ്ടഃ പ്രതിപത്സ്യസ്യബുദ്ധ്യാ । തപ്സ്യസ്യന്തേ ഏതദന്താഃ സ്ഥ സര്വേ സത്യാമേതാം ഭാരതീമീരയാമി
എന്നാൽ, നീ എന്റെ സമയോചിതമായ വാക്കുകൾ മനസ്സോടെ സ്വീകരിക്കാതെ മോഹത്തിൽ അകപ്പെട്ടാൽ, അവസാനം നീ ദു:ഖം അനുഭവിക്കും; നിങ്ങൾ എല്ലാവരും നാശം കാണും. ഞാൻ ഈ സത്യം പറയുന്നു, ഭാരതാ.
ഏതദ്വാക്യം സൌഹൃദാദാപഗേയോ മധ്യേ രാജ്ഞാം ഭാരതം ശ്രാവയിത്വാ। തൂഷ്ണീമാസീച്ഛല്യസംതപ്തമര്മാ യോജ്യാത്മാനം വേദനാം സംനിയമ്യ
സ്നേഹത്തോടെ ആ വാക്കുകൾ ആപഗേയനു പറഞ്ഞ്, രാജാക്കന്മാരുടെ നടുവിൽ ഭാരതവംശജന്മാരെ കേൾപ്പിച്ചശേഷം, ശല്യൻ ചെയ്ത വേദനകൊണ്ട് ഉള്ളിൽ തളർന്നു, തന്റെ വേദനയെ നിയന്ത്രിച്ച്, അവൻ മൗനമായി ഇരുന്നു.
ധര്മാര്ഥസഹിതം വാക്യം ശ്രുത്വാ ഹിതമനാമയമ് । നാരോചയത പുത്രസ്തേ മുമൂര്ഷുരിവ ഭേഷജമ്
ധർമ്മവും ഉത്തമഫലവും ഉള്ള, ഹിതവും അനാമയവുമായ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടിട്ടും, മരിക്കാനിരിക്കുന്നവൻ മരുന്ന് സ്വീകരിക്കാത്തതുപോലെ, നിന്റെ മകൻ അതിനെ അംഗീകരിച്ചില്ല.
തതസ്തേ പാര്ഥിവാഃ സര്വേ ജഗ്മുഃ സ്വാനാലയാന്പുനഃ । തൂഷ്ണീംഭൂതേ മഹാരാജ ഭീഷ്മേ ശന്തനുനന്ദനേ
ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മൻ മൗനമായപ്പോൾ, മഹാരാജാവേ, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും വീണ്ടും തങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.
ശ്രുത്വാ തു നിഹതം ഭീഷ്മം രാധേയഃ പുരുഷര്ഷഭഃ । ഈഷദാഗതസംത്രാസസ്ത്വരയോപജഗാമ ഹ
ഭീഷ്മൻ കൊല്ലപ്പെട്ടുവെന്ന് കേട്ടപ്പോൾ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ രാധേയൻ അല്പം ഭയത്തോടെ, വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി.
സ ദദര്ശ മഹാത്മാനം ശരതല്പഗതം തദാ। ജന്മശയ്യാഗതം വീരം കാര്തികേയമിവ പ്രഭുമ്
അവൻ മഹാത്മാവായ ഭീഷ്മനെ അന്നേരം അമ്പുകളുടെ കിടക്കയിൽ, ജന്മശയ്യയിൽ കിടക്കുന്ന വീരനായ കർത്തികേയനെപ്പോലെ കിടക്കുന്നതായി കണ്ടു.
നിമീലിതാക്ഷം തം വീരം സാശ്രുകണ്ഠസ്തദാ വൃഷാ । അഭ്യേത്യ പാദയോസ്തസ്യ നിപപാത മഹാദ്യുതിഃ
അവൻ കണ്ണടച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ആ വീരന്റെ അടുക്കൽ, കണ്ണുനീരോടെ കണ്ഠം തളർന്ന്, മഹാതേജസ്വി അവന്റെ കാലിൽ വീണു.
രാധേയോഽഹം കുരുശ്രേഷ്ഠ നിത്യമക്ഷിഗതസ്തവ । ദ്വേഷ്യോഽത്യന്തമനാഗാഃ സന്നിതി ചൈനമുവാച ഹ
കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഞാൻ രാധേയൻ, എപ്പോഴും നിന്റെ ശത്രുവാണ്; നീ എന്നെ അത്യന്തം ദ്വേഷിക്കുന്നു, എന്നാൽ ഞാൻ കുറ്റമില്ലാത്തവനാണ് — ഇങ്ങനെ അവൻ പറഞ്ഞു.
തച്ഛ്രുത്വാ കുരുവൃദ്ധോ ഹി ശരൈഃ സംവൃതലോചനഃ। രഹിതം ധിഷ്ണ്യമാലോക്യ സമുത്സാര്യ ച രക്ഷിണഃ
അത് കേട്ടു, അമ്പുകൾ കൊണ്ട് കണ്ണ് മൂടപ്പെട്ടിരുന്ന കുരുവൃദ്ധൻ, സിംഹാസനം ശൂന്യമാണെന്ന് കണ്ടു, രക്ഷകരെ അവിടെ നിന്ന് മാറ്റി.
പിതേവ പുത്രം ഗാങ്ഗേയഃ പരിരഭ്യൈകപാണിനാ । ശനൈരുദ്വീക്ഷ്യ സസ്നേഹമിദം വചനമബ്രവീത്
ഗംഗാപുത്രൻ ഒരു പിതാവിനെപോലെ മകനെ ഒരുകൈ കൊണ്ട് അണച്ചു, സ്നേഹത്തോടെ പതിയെ നോക്കി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ന വിപ്രിയം മമൈവേഹ യത്സ്പര്ധേഥാ മയാ സഹ । യദി മാം നാധിഗച്ഛേഥാ ന തേ ശ്രേയോ ധ്രുവം ഭവേത്
നീ എന്നോടൊപ്പം മത്സരം ചെയ്യുന്നതിൽ എനിക്ക് ഒന്നും ദുഃഖമില്ല; എന്നെ നേടാതെ പോയാൽ, നിനക്ക് യാതൊരു ഗുണവും ഉണ്ടാകില്ല.