അഥോപേത്യ മഹാബാഹുരഭിവാദ്യ പിതാമഹമ് । അതിഷ്ഠത്പ്രാഞ്ജലിഃ പ്രഹ്വഃ കിം കരോമീതി ചാബ്രവീത്
അപ്പോൾ മഹാബലശാലിയായ അർജുനൻ അടുത്തെത്തി, പിതാമഹനെ വന്ദിച്ചു, കൈകൂപ്പി നമിച്ചു: 'എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് പറയൂ' എന്നു ചോദിച്ചു.
തം ദൃഷ്ട്വാ പാണ്ഡവം രാജന്നഭിവാദ്യാഗ്രതഃ സ്ഥിതമ്। അഭ്യഭാഷത ധര്മാത്മാ ഭീഷ്മഃ പ്രീതോ ധനംജയമ്
അർജുനൻ മുന്നിൽ വന്ദിച്ച് നിൽക്കുന്നത് കണ്ട ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ഭീഷ്മൻ സന്തോഷത്തോടെ ധനഞ്ജയനോട് പറഞ്ഞു.
ദഹ്യതീവ ശരീര മേ സംവൃതസ്യ തവേഷുഭിഃ। മര്മാണി പരിദൂയന്തേ മുഖം ച പരിശുഷ്യതി
'നിന്റെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് എന്റെ ശരീരം കത്തുന്നു; എന്റെ അവയവങ്ങൾ വേദനിക്കുന്നു, വായ് ഉണങ്ങുന്നു.'
വേദനാര്തശരീരസ്യ പ്രയച്ഛാപോ മമാര്ജുന। ത്വം ഹി ശക്തോ മഹേഷ്വാസ ദാതുമമ്ഭോ യഥാവിധി
'വേദനകൊണ്ട് പീഡിതനായ എന്റെ ശരീരത്തിന് വെള്ളം തരിക, അർജുനാ; നീ മഹാബാണധാരി, ശരിയായ രീതിയിൽ എനിക്ക് വെള്ളം നൽകാൻ കഴിയുന്നവനാണ്.'
അര്ജുനസ്തു തഥേത്യുക്ത്വാ രഥമാരുഹ്യ വീര്യവാന്। അധിജ്യം ബലവത്കൃത്വാ ഗാണ്ഡീവം വ്യാക്ഷിപദ്ധനുഃ
അർജുനൻ അതിന് സമ്മതം പറഞ്ഞു, തന്റെ രഥത്തിൽ കയറി, ശക്തിയോടെ ഗാണ്ഡീവം കെട്ടി, അതിനെ ഉഗ്രമായി വലിച്ചു.
തസ്യ ജ്യാതലനിര്ഘോഷം വിസ്ഫൂര്ജിതമിവാശനേഃ । വിത്രേസുഃ സര്വഭൂതാനി സര്വേ ശ്രുത്വാ ച പാര്ഥിവാഃ
അവന്റെ വില്ലിന്റെ നാരിന്റെ ശബ്ദം ഇടിമുഴക്കത്തെപ്പോലെ മുഴങ്ങി; ആ ശബ്ദം കേട്ട എല്ലാ ജീവികളും രാജാക്കളും ഭയപ്പെട്ടു.
തതഃ പ്രദക്ഷിണം കൃത്വാ രഥേന രഥിനാം വരഃ। ശയാനം ഭരതശ്രേഷ്ഠം സര്വശസ്ത്രഭൃതാം വരമ്
അതിനുശേഷം, രഥികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അർജുനൻ, എല്ലാ ആയുധങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ഭാരതവംശത്തിലെ ഭീഷ്മൻ കിടക്കുന്നവനെ രഥം ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു.
സംധായ ച ശരം ദീപ്തമഭിമന്ത്ര്യ സ പാണ്ഡവഃ। പര്ജന്യാസ്ത്രേണ സംയോജ്യ സര്വലോകസ്യ പശ്യതഃ
പാണ്ഡവൻ ഒരു ദഹിക്കുന്ന അമ്പ് വച്ചുകൊണ്ട്, മന്ത്രങ്ങൾ ചൊല്ലി, അതിനെ മഴയുണ്ടാക്കുന്ന അസ്ത്രത്തോട് ചേർത്ത്, ലോകം മുഴുവൻ നോക്കുമ്പോൾ അതിനെ അകന്നു വിട്ടു.
അവിധ്യത്പൃഥിവീം പാര്ഥഃ പാര്ശ്വേ ഭീഷ്മസ്യ ദക്ഷിണേ । ഉത്പപാത തതോ ധാരാ വാരിണോ വിമലാ ശുഭാ
പാർഥൻ ഭീഷ്മന്റെ വലതുവശത്തുള്ള ഭൂമിയിൽ അമ്പ് എറിഞ്ഞു; അവിടെ നിന്നു ശുദ്ധവും ശോഭനവുമായ വെള്ളധാര പുറപ്പെട്ടു.
ശീതസ്യാമൃതകല്പസ്യ ദിവ്യഗന്ധരസസ്യ ച । അതര്പയത്തതഃ പാര്ഥഃ ശീതയാ ജലധാരയാ
തണുത്ത് അമൃതംപോലെയും ദിവ്യഗന്ധവും രുചിയും ഉള്ള ആ വെള്ളം കൊണ്ട് പാർഥൻ ഭീഷ്മനെ തണുപ്പിച്ചു, അതിനാൽ ഭീഷ്മൻ സംതൃപ്തനായി.
ഭീഷ്മം കുരൂണാമൃഷഭം ദിവ്യം ദിവ്യപരാക്രമമ് । കര്മണാ തേന പാര്ഥസ്യ ശക്രസ്യേവ വികുര്വതഃ
പാർഥൻ ചെയ്ത ആ അത്ഭുതകരമായ പ്രവൃത്തിയിലൂടെ, ഇന്ദ്രൻ ചെയ്തതുപോലെ, ദിവ്യശക്തിയുള്ള കുരുവംശത്തിലെ ഭീഷ്മനെ ആദരിച്ചു.
വിസ്മയം പരമം ജഗ്മുസ്തതസ്തേ വസുധാധിപാഃ । തത്കര്മ പ്രേക്ഷ്യ ബീഭത്സോരതിമാനുഷവിക്രമമ്
ഭീമസേനന്റെ അനുജൻ ചെയ്ത അതിമാനുഷികപ്രവൃത്തി കണ്ട ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാർ അത്യന്തം അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
സംപ്രാവേപന്ത കുരവോ ഗാവഃ ശീതാര്ദിതാ ഇവ। വിസ്മയാച്ചോത്തരീയാണി വ്യാവിധ്യന്സര്വതോ നൃപാഃ
കൗരവർ തണുപ്പേറ്റ് വിറയുന്ന പശുക്കളെപ്പോലെ വിറച്ചു; അത്ഭുതത്തിൽ രാജാക്കന്മാർ അവരുടെ മേൽവസ്ത്രങ്ങൾ എവിടെയും അകറ്റി എറിഞ്ഞു.
ശങ്ഖദുന്ദുഭിനിര്ഘോഷസ്തുമുലഃ സര്വതോഽഭവത്। തൃപ്തഃ ശാന്തനവശ്ചാപി രാജന്ബീഭത്സുമബ്രവീത്
ചുറ്റുമെങ്ങുമുള്ള ശംഖവും മൃദംഗവും വലിയ ശബ്ദത്തോടെ മുഴങ്ങി; സംതൃപ്തനായ ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ അർജുനനോട് പറഞ്ഞു, രാജാവേ.
സര്വപാര്ഥിവവീരാണാം സന്നിധൌ പൂജയന്നിവ । നൈതച്ചിത്രം മഹാബാഹോ ത്വയി കൌരവനന്ദന
എല്ലാ വീരരാജാക്കന്മാരുടെയും സാന്നിധ്യത്തിൽ, നിന്നെ ആദരിക്കുന്നതുപോലെ, കുരുവംശത്തിലെ സന്തോഷമേ, മഹാബാഹുവേ, ഇതിൽ അത്ഭുതമൊന്നുമില്ല എന്നു പറഞ്ഞു.
കഥിതോ നാരദേനാസി പൂര്വര്ഷിരമിതദ്യുതേ । വാസുദേവസഹായസ്ത്വം മഹത്കര്മ കരിഷ്യസി
നാരദൻ, അതുല്യവൈഭവമുള്ള പുരാതനമഹർഷി, വാസുദേവന്റെ സഹായത്തോടെ നീ വലിയ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യും എന്ന് മുൻകൂട്ടി പറഞ്ഞിരുന്നു.
യന്നോത്സഹതി ദേവേന്ദ്രഃ സഹ ദേവൈരപി ധ്രുവമ് । വിദുസ്ത്വാം നിധനം പാര്ഥ സര്വക്ഷത്രസ്യ തദ്വിദഃ
ദേവേന്ദ്രനും ദേവതകളും ചെയ്യാൻ കഴിയാത്തത്, സത്യം അറിയുന്നവർ, പാർഥാ, നീയാണെന്ന്, എല്ലാ ക്ഷത്രിയന്മാരുടെയും സംഹാരമായാണ് അറിയുന്നത്.
ധനുര്ധരാണാമേകസ്ത്വം പൃഥിവ്യാം പ്രവരോ നൃഷു
ഭൂമിയിലെ എല്ലാ വില്ലാളികളിലും, മനുഷ്യരിൽ നീയാണ് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠൻ.
മനുഷ്യാ ജഗതി ശ്രേഷ്ഠാഃ പക്ഷിണാം പതഗേശ്വരഃ। സരിതം സാഗരഃ ശ്രേഷ്ഠോ ഗൌര്വരിഷ്ഠാ ചതുഷ്പദാമ്
മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും ഉത്തമർ മനുഷ്യരാണ്; പക്ഷികളിൽ പക്ഷിരാജാവാണ്; നദികളിൽ സമുദ്രം ശ്രേഷ്ഠം; നാലുകാലികളിൽ കാളയാണ് ഏറ്റവും നല്ലത്.
ആദിത്യസ്തേജസാം ശ്രേഷ്ഠോ ഗിരീണാം ഹിമവാന്വരഃ । ജാതീനാം ബ്രാഹ്മണഃ ശ്രേഷ്ഠഃ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്വമസി ധന്വിനാം
പ്രഭയുള്ളവരിൽ സൂര്യൻ ശ്രേഷ്ഠൻ; പർവതങ്ങളിൽ ഹിമവാൻ ഉത്തമൻ; ജാതികളിൽ ബ്രാഹ്മണൻ ശ്രേഷ്ഠൻ; വില്ലാളികളിൽ നീയാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമൻ.
ന വൈ ശ്രുതം ധാര്തരാഷ്ട്രേണ വാക്യം മയോച്യമാനം വിദുരേണ ചൈവ। ദ്രോണേന രാമേണ ജനാര്ദനേന മുഹുര്മുഹുഃ സഞ്ജയേനാപി ചോക്തമ്
ഞാനും, വിദുരനും, ദ്രോണനും, രാമനും, ജനാർദ്ദനനും, വീണ്ടും വീണ്ടും സംജയനും പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രൻ കേട്ടില്ല.
പരീതബുദ്ധിര്ഹി വിസംജ്ഞകല്പോ ദുര്യോധനോ ന ച തച്ഛ്രദ്ദധാതി। സ ശേഷ്യതേ വൈ നിഹതശ്ചിരായ ശാസ്ത്രാതിഗോ ഭീമബലാഭിഭൂതഃ
ദുര്യോധനന്റെ മനസ്സ് ആശയക്കുഴപ്പത്തിൽ ആകുന്നു, അവൻ അതിൽ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല; ഭീമന്റെ ശക്തിയിൽ കീഴടങ്ങി, ശാസ്ത്രം ലംഘിച്ചവൻ ദീർഘകാലം മരണത്തിൽ കിടക്കും.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ തദ്വചഃ കൌരവേന്ദ്രോ ദുര്യോധനോ ദീനമനാ ബഭൂവ। തമബ്രവിച്ഛാന്തനവോഽഭിവീക്ഷ്യ നിബോധ രാജന്ഭവ വീതമന്യുഃ
ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ കൌരവരുടെ രാജാവായ ദുര്യോധനൻ മനസ്സിൽ ദു:ഖിതനായി. അങ്ങനെ അവനെ കണ്ട ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: രാജാവേ, കേൾക്കൂ, കോപം വിട്ടുകളയൂ.
ദൃഷ്ടം ദുര്യോധനൈതത്തേ യഥാ പാര്ഥേന ധീമതാ। ജലസ്യ ധാരാ ജനിതാ ശീതസ്യാമൃതഗന്ധിനഃ
ദുര്യോധനാ, നീ കണ്ടില്ലേ, ധീരനായ പാർഥൻ എങ്ങനെ തണുപ്പും അമൃതസാന്ദ്രമായ സുഗന്ധവും ഉള്ള വെള്ളം ഒഴുക്കി സൃഷ്ടിച്ചു എന്ന്.
ഏതസ്യ കര്താ ലോകേഽസ്മിന്നാന്യഃ കശ്ചന വിദ്യതേ। ആഗ്നേയം വാരുണം സൌമ്യം വായവ്യമഥ വൈഷ്ണവമ്
ഈ ലോകത്ത് അങ്ങനെ തീ, വെള്ളം, ചന്ദ്രൻ, കാറ്റ്, വിഷ്ണു എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അത്ഭുതങ്ങൾ ചെയ്യാൻ മറ്റാരും ഇല്ല.
ഐന്ദ്രം പാശുപതം ബ്രഹ്മം പാരമേഷ്ഠ്യം പ്രജാപതേഃ । ധാതുസ്ത്വഷ്ടുശ്ച സവിതുര്വൈവസ്വതമഥാപി വാ
ഇന്ദ്രൻ, പാശുപതൻ, ബ്രഹ്മാവ്, പരമേശ്വരൻ, പ്രജാപതി, ധാതാവ്, ത്വഷ്ടാവ്, സവിതാവ്, വൈവസ്വതൻ — ഇവരുടേയും അതുപോലെയാണ്.
സര്വസ്മിന്മാനുഷേ ലോകേ വേത്ത്യേകോ ഹി ധനഞ്ജയഃ। കൃഷ്ണോ വാ ദേവകീപുത്രോ നാന്യോ വേദേഹ കശ്ചന
സകല മനുഷ്യരിലും ഈ രഹസ്യങ്ങൾ അറിയുന്നത് ധനഞ്ജയനും ദേവകിപുതനായ കൃഷ്ണനും മാത്രമാണ്, രാജാവേ, മറ്റാരുമില്ല.
അശക്യഃ പാണ്ഡവസ്താത യുദ്ധേ ജേതും കഥംചന । അമാനുഷാണി കര്മാണി യസ്യൈതാനി മഹാത്മനഃ
പ്രിയമേ, മഹാത്മാവായ പാണ്ഡവനെ യുദ്ധത്തിൽ എങ്ങനെയും ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല, കാരണം അവന്റെ പ്രവർത്തികൾ മനുഷ്യരെക്കാൾ അതീതമാണ്.
തേന സത്വവതാ സങ്ഖ്യേ ശൂരേണാഹവശോഭിനാ । ജിഷ്ണുനാ സമരേ രാജന്സംധിര്ഭവതു മാ ചിരമ്
അതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, ധൈര്യവും വീര്യവും ഉള്ള ജിഷ്ണുവുമായി ഉടൻ സമാധാനം ചെയ്യേണ്ടതാണ്.
യാവത്കൃഷ്ണോ മഹാബാഹുഃ സ്വാധീനഃ കുരുസത്തമ। താവത്പാര്ഥേന ശൂരേണ സംധിസ്തേ താത യുജ്യതാമ്
മഹാബാഹുവായ കൃഷ്ണൻ അവരോടൊപ്പം നിലകൊള്ളുന്നിടത്തോളം, കുരുവര്യ, ധീരനായ പാർഥനുമായി സമാധാനം ചെയ്യുക.