വിനിവൃത്താന്കുരൂന്ദൃഷ്ട്വാ പാണ്ഡവാപി സ്വസൈനികാന്। രഥൈഃ ശീഘ്രാശ്വസംയുക്തൈഃ സമന്താത്പര്യവാരയന്
കുരുക്കൾ പിൻവാങ്ങുന്നത് കണ്ടു, പാണ്ഡവർ തങ്ങളുടെ സൈന്യത്തെ വേഗതയേറിയ കുതിരകൾ കെട്ടിയ രഥങ്ങളാൽ എല്ലാ ദിശകളിലും ചുറ്റി സംരക്ഷിച്ചു.
നിവൃത്തേഷു ച സൈന്യേഷു പാരമ്പര്യേണ സര്വശഃ । നിര്മുക്തകവചാഃ സര്വേ ഭീഷ്മമീയുര്നരാധിപാഃ
സൈന്യങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും ക്രമമായി പിൻവാങ്ങുമ്പോൾ, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും കവചം അഴിച്ചു ഭീഷ്മന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു.
വ്യുപരമ്യ തതോ യുദ്ധാദ്യോധാഃ ശതസഹസ്രശഃ । ഉപതസ്ഥുര്മഹാത്മാനം പ്രജാപതിമിവാമരാഃ
അതിനുശേഷം, യുദ്ധം നിർത്തി, ലക്ഷക്കണക്കിന് യോദ്ധാക്കൾ മഹാത്മാവായ ഭീഷ്മനെ ചുറ്റി കൂടി, അമരന്മാർ പ്രജാപതിയുടെ ചുറ്റുമെത്തുന്നതുപോലെ.
തേ തു ഭീഷ്മം സമാസാദ്യ ശയാനം ഭരതര്ഷഭമ് । അഭിവാദ്യാവതിഷ്ഠന്ത പാണ്ഡവാഃ കുരുഭിഃ സഹ
അവർ ഭീഷ്മനെ സമീപിച്ചു, വീണുകിടക്കുന്ന ഭാരതവീരനെ ആദരപൂർവ്വം വണങ്ങി, പാണ്ഡവരും കുരുക്കളുമൊത്ത് അവിടെയുണ്ടായി.
അഥ പാണ്ഡൂന്കുരൂംശ്ചൈവ പ്രണിപത്യാഗ്രതഃ സ്ഥിതാന് । അഭ്യഭാഷത ധര്മാത്മാ ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവസ്തദാ
അപ്പോൾ ശാന്തനുവിന്റെ മകനായ, ധർമ്മപരനായ ഭീഷ്മൻ, മുന്നിൽ വണങ്ങിയ നിലയിൽ നിൽക്കുന്ന പാണ്ഡവരെയും കുരുക്കളെയും അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
സ്വാഗതം വോ മഹാഭാഗാഃ സ്വാഗതം വോ മഹാരഥാഃ । തുഷ്യാമി ദര്ശനാച്ചാഹം യുഷ്മാകമമരോപമാഃ
"നിങ്ങൾക്ക് സ്വാഗതം, മഹാഭാഗ്യശാലികളേ! സ്വാഗതം, മഹാരഥന്മാരേ! അമരന്മാരെപ്പോലെ നിങ്ങളെ കാണാൻ എനിക്ക് സന്തോഷം."
അഭിനന്ദ്യ സ താനേവം ശിരസാ ലമ്ബതാഽബ്രവീത് । `പരപാര്ശ്വേ തവ സുതാന്സ്ഥിതാനുദ്വീക്ഷ്യ ഭാരത।' ശിരോ മേ ലമ്ബതേഽത്യര്ഥമുപധാനം പ്രദീയതാമ്
അങ്ങനെ എല്ലാവരെയും അഭിവാദ്യം ചെയ്ത്, തല താഴ്ത്തി പറഞ്ഞു: 'ഭാരത, നിന്റെ മക്കൾ എതിര്വശത്ത് നിൽക്കുന്നത് കണ്ടു, എന്റെ തല താഴ്ന്നിരിക്കുന്നു; എനിക്ക് ഒരു തലയണ കൊണ്ടുവരിക.'
തതോ നൃപാഃ സമാജഹ്രുസ്തനൂനി ച മൃദൂനി ച । ഉപധാനാനി മുഖ്യാനി നൈച്ഛത്താനി പിതാമഹഃ
അതിനുശേഷം രാജാക്കന്മാർ മൃദുവും ഉത്തമവുമായ തലയണകൾ കൊണ്ടുവന്നു, പക്ഷേ പിതാമഹൻ അവ സ്വീകരിച്ചില്ല.
അഥാബ്രവീന്നരവ്യാഘ്രഃ പ്രസഹന്നിവ താന്നൃപാന് । നൈതാനി വീരശയ്യാസു യുക്തരൂപാണി പാര്ഥിവാഃ
അപ്പോൾ മനുഷ്യസിംഹൻ അവരോട് ശക്തിയായി പറഞ്ഞു: 'രാജാക്കന്മാരേ, ഇവ യോദ്ധാക്കളുടെ കിടക്കയ്ക്ക് യോജിച്ചവയല്ല.'
തതോ വീക്ഷ്യ നരശ്രേഷ്ഠമഭ്യഭാഷത പാണ്ഡവമ് । ധനഞ്ജയം ദീര്ഘബാഹും സര്വലോകമഹാരഥമ്
അതിനുശേഷം, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അർജുനനെ, ദീർഘബാഹുവും മഹാരഥനും ആയ പാണ്ഡവനെ ഭീഷ്മൻ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ധനഞ്ജയ മഹാബാഹോ ശിരോ മേ താത ലമ്ബതേ। ദീയതാമുപധാനം വൈ യദ്യുക്തമിഹ മന്യസേ
ധനഞ്ജയാ, കരുത്തുള്ളവാ, എന്റെ തല ഇപ്പോൾ താഴേക്ക് വീഴുന്നു, മകനേ. ഇവിടെ ഉചിതമാണെന്ന് തോന്നിയാൽ, ദയവായി എനിക്ക് ഒരു തലയണ ഒരുക്കാമോ?
സമാരോപ്യ മഹച്ചാപമഭിവാദ്യ പിതാമഹമ്। നേത്രാഭ്യാമശ്രുപൂര്ണാഭ്യാമിദം വചനമബ്രവീത്
വലിയ വില്ല് വച്ചിട്ട്, പിതാമഹനെ വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ച്, കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞ്, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ആജ്ഞാപയ കുരുശ്രേഷ്ഠ സര്വശസ്ത്രഭൃതാം വര। പ്രേഷ്യോഽഹം തവ ദുര്ധര്ഷ ക്രിയതാം കിം പിതാമഹ
കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായോ, ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ളവരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനനായോ, ഞാനിങ്ങനെ നിന്നോടു അപേക്ഷിക്കുന്നു. ഞാൻ നിന്റെ സേവകനാണ്, ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവാ, പിതാമഹാ, എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് കല്പിക്കൂ.
തമബ്രവീച്ഛാന്തനവഃ ശിരോ മേ താത ലമ്ബതേ । `ദീയതാമുപധാനം മേ യദ്യുക്തമിഹ മന്യസേ' ഉപധാനം കുരുശ്രേഷ്ഠ ഉപധേഹി മമാര്ജുന
ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'മകനേ, എന്റെ തല താഴേക്ക് വീഴുന്നു; ഇവിടെ ഉചിതമാണെന്ന് തോന്നിയാൽ എനിക്ക് ഒരു തലയണ ഒരുക്കണം.' കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ അർജ്ജുനാ, എനിക്ക് ഒരു തലയണ ഒരുക്കിക്കൊടുക്കൂ.
വീരശയ്യാനുരൂപം വൈ ശീഘ്രം വീര പ്രയച്ഛ മേ । ത്വം ഹി പാര്ഥ സമര്ഥോ വൈ ശ്രേഷ്ഠഃ സര്വധനുഷ്മതാമ്
വീരനായോ, യുദ്ധഭൂമിയിലെ വീരന്മാർക്ക് അനുയോജ്യമായ ഒരു തലയണ എനിക്ക് വേഗത്തിൽ ഒരുക്കിക്കൊടുക്കൂ. പാർത്ഥാ, നീയാണല്ലോ എല്ലാ വില്ലാളികളിലും ഏറ്റവും കഴിവുള്ളവൻ.
ക്ഷത്രധര്മസ്യ വേത്താ ച ബുദ്ധിസത്വഗുണാന്വിതഃ । ഫല്ഗുനോഽപി തഥേത്യുക്ത്വാ വ്യവസായം പരംജയഃ
ക്ഷത്രിയന്റെ കര്ത്തവ്യങ്ങള് നന്നായി അറിയുന്നവനും, ജ്ഞാനവും ഉത്തമഗുണങ്ങളും ഉള്ളവനും നീയാണല്ലോ. ഫല്ഗുനാ, 'ശരി' എന്ന് പറഞ്ഞ്, ഉറപ്പോടെ തയ്യാറായി.
ഗൃഹ്യാനുമന്ത്ര്യ ഗാണ്ഡീവം ശരാന്സന്നതപര്വണഃ । അനുമാന്യ മഹാത്മാനം ഭരതാനാം മഹാരഥമ്
ഗാണ്ഡീവവും ഉഗ്രമായ അമ്പുകളും എടുത്ത്, ഭാരതവംശത്തിലെ മഹാത്മാവായ മഹാരഥനെ ആദരപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു.
ത്രിഭിസ്തീക്ഷ്ണൈര്മഹാവേഗൈരുദഗൃഹ്ണാച്ഛിരഃ ശരൈഃ । അഭിപ്രായേ തു വിദിതേ ധര്മാത്മാ സ്വയസാചിനാ
മൂന്നു മൂർച്ചയുള്ള വേഗമേറിയ അമ്പുകൾ കൊണ്ട്, അവൻ ഭീഷ്മന്റെ തലയെ പിന്തുണച്ചു; ഭാവം മനസ്സിലാക്കി, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ അർജ്ജുനൻ അങ്ങനെ ചെയ്തു.
അതുഷ്യദ്ഭരതശ്രേഷ്ഠോ ഭീഷ്മോ ധര്മാര്ഥതത്ത്വവിത് । ഉപധാനേന ദത്തേന പ്രത്യനന്ദദ്ധനഞ്ജയമ്
ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനും, ധർമ്മത്തിന്റെ അർത്ഥം അറിയുന്നവനും ആയ ഭീഷ്മൻ, അർജ്ജുനൻ നൽകിയ തലയണയിൽ സന്തോഷിച്ചു, ധനഞ്ജയനെ പ്രശംസിച്ചു.
പ്രാഹ സര്വാന്സമുദ്വീക്ഷ്യ ഭരതാന്ഭാരതം പ്രതി। കുന്തീപുത്രം യുധാം ശ്രേഷ്ഠം സുഹൃദാം പ്രീതിവര്ധനമ്
എല്ലാ ഭാരതന്മാരെയും നോക്കി, കുന്തിദേവിയുടെ മകനായ, യുദ്ധത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ, സുഹൃത്തുക്കളുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന യുധിഷ്ഠിരനെ കുറിച്ച് പറഞ്ഞു.
ശയനസ്യാനുരൂപം മേ പാണ്ഡവോപഹിതം ത്വയാ। യദ്യന്യഥാ പ്രപദ്യേഥാഃ ശപേയം ത്വാമഹം പുരാ
പാണ്ഡവാ, നീ എനിക്ക് ഒരുക്കിയ തലയണം എനിക്ക് യോജിച്ചതാണ്; നീ ഇതിന് വിപരീതമായി ചെയ്തിരുന്നെങ്കിൽ, ഞാൻ നേരത്തെ നിന്നെ ശപിച്ചേനെ.
ഏവമേവ മഹാബാഹോ ധര്മേഷു പരിതിഷ്ഠതാ। സ്വപ്തവ്യം ക്ഷത്രിയേണാജൌ ശരതല്പഗതേന വൈ
കരുത്തുള്ളവാ, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചു നിൽക്കുന്നവൻ ഇങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യണം; യുദ്ധഭൂമിയിൽ അമ്പുകളാൽ നിർമ്മിച്ച തലയണത്തിൽ കിടക്കുന്ന ഒരു ക്ഷത്രിയൻ ഇങ്ങനെ വിശ്രമിക്കണം.
ഏവമുക്ത്വാ തു ബീഭത്സും സര്വാംസ്താനബ്രവീദ്വചഃ । രാജ്ഞശ്ച രാജപുത്രാംശ്ച പാണ്ഡവൈരഭിസംവൃതാന്
ഇങ്ങനെ ഭീമസേനനോടു പറഞ്ഞ്, അവിടുത്തെ പാണ്ഡവന്മാരോടൊപ്പം കൂടിയിരുന്ന രാജാക്കന്മാരെയും രാജകുമാരന്മാരെയും അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു:
പശ്യധ്വമുപധാനം മേ പാണഡവേനാഭിസന്ധിതമ് । ശയേയമസ്യാം ശയ്യായാം യാവദാവര്തനം രവേഃ
പാണ്ഡവൻ എനിക്ക് ഒരുക്കിയ തലയണം നിങ്ങൾ കാണൂ; സൂര്യൻ തിരിച്ചു വരുംവരെ ഞാൻ ഈ തലയണത്തിൽ കിടക്കുന്നു.
യേ തദാ ധാരയിഷ്യന്തി തേ ച പ്രേക്ഷ്യന്തി മാം നൃപാഃ। ദിശം വൈശ്രവണാക്രാന്താം യദാ ഗന്താ ദിവാകരഃ
അപ്പോൾ എന്നെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നവരും, സൂര്യൻ വൈശ്രവണന്റെ ദേശത്തേക്ക് പോകുമ്പോൾ എന്നെ കാണുന്ന രാജാക്കന്മാരും,
നൂനം സപ്താശ്വയുക്തേന രഥേനോത്തമതേജസാ । രക്ഷ്യേഽഹം വൈ മമ പ്രാണാന്സുഹൃദഃ സുപ്രിയാനിവ
ഏഴു കുതിരകൾ കെട്ടിയ, അതിമഹത്തായ രഥത്തിൽ ഞാൻ എന്റെ ജീവൻ പ്രിയ സുഹൃത്തുക്കളെ പോലെ സൂക്ഷിക്കും.
പരിഖാഃ ഖന്യതാമത്ര മമാവസദനേ നൃപാഃ । ഉപാസിഷ്യേ വിവസ്വന്തമേവം ശരശതാചിതഃ । ഉപാരമധ്വം സംഗ്രാമാദ്വൈരമുത്സൃജ്യ പാര്ഥിവാഃ
രാജാക്കന്മാരേ, എന്റെ വിശ്രമസ്ഥലത്തിൽ ചുറ്റും കുഴികൾ തറയ്ക്കൂ; ഞാൻ അമ്പുകളുടെ കിടക്കയിൽ കിടന്ന് സൂര്യനെ കാത്തിരിക്കും. രാജാക്കന്മാരേ, വൈരം ഉപേക്ഷിച്ച് യുദ്ധം നിർത്തൂ.
ഉപാതിഷ്ഠന്നഥോ വൈദ്യാഃ ശല്യോദ്ധരണകോവിദാഃ। സര്വോപകരണൈര്യുക്താഃ കുശലൈഃ സാധുശിക്ഷിതാഃ
ശല്യങ്ങൾ എടുക്കാൻ നിപുണരായ, എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളുമായി, നന്നായി പരിശീലനം നേടിയ വൈദ്യന്മാർ അവിടെ എത്തി സേവനം ചെയ്തു.
താന്ദൃഷ്ട്വാ ജാഹ്നവീപുത്രഃ പ്രോവാച തനയം തവ । ദത്തദേയാ വിസൃജ്യന്താം പൂജയിത്വാ ചികിത്സകാഃ
അവരെ കണ്ടപ്പോൾ ജാഹ്നവീപുത്രൻ നിന്റെ മകനോടു പറഞ്ഞു: വൈദ്യന്മാർക്ക് കൊടുക്കേണ്ടതെല്ലാം കൊടുത്ത്, അവരെ ആദരിച്ച് വിടുവിക്കൂ.
ഏവംഗതേ മയേദാനീം വൈദ്യൈഃ കാര്യമിഹാസ്തി കിമ്। ക്ഷത്രധര്മേ പ്രശസ്താം ഹി പ്രാപ്തോഽസ്മി പരമാം ഗതിമ്
ഇപ്പോൾ ഇങ്ങനെ ആയപ്പോൾ, വൈദ്യന്മാർക്ക് ഇനി എനിക്ക് എന്ത് വേണം? ക്ഷത്രധർമ്മത്തിൽ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന പരമാവസ്ഥ ഞാൻ നേടിയിരിക്കുന്നു.