പാണ്ഡവാശ്ച ജയം ലബ്ധ്വാ സംഗ്രാമശിരസി സ്ഥിതാഃ । സര്വേ ദധ്യുര്മഹാശങ്ഖാന്ഹേമജാലപരിഷ്കൃതാന്
പക്ഷേ, പാണ്ഡവന്മാർ വിജയിച്ചുകൊണ്ട് യുദ്ധഭൂമിയിൽ മുന്നിൽ നിന്നു, എല്ലാവരും പൊന്നുകൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച മഹാശംഖങ്ങൾ മുഴക്കി.
ഹര്ഷാത്തൂര്യസഹസ്രേഷു വാദ്യമാനേഷു ചാനഘ । അപശ്യാമ മഹാരാജ ഭീമസേനം മഹാബലമ്
ആനന്ദത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് വാദ്യങ്ങൾ മുഴക്കുമ്പോൾ, പാപരഹിതനായ രാജാവേ, ഞങ്ങൾ മഹാബലശാലിയായ ഭീമസേനനെ കണ്ടു.
വിക്രീഡമാനം കൌന്തേയം ഹര്ഷേണ മഹതാ യുതമ്। നിഹത്യ തരസാ ശത്രും മഹാബലസമന്വിതമ്
കുന്തിദേവിയുടെ മകനായ അർജുനൻ, വലിയ സന്തോഷത്തിൽ ആനന്ദത്തോടെ, ശക്തിയോടെ തന്റെ ശക്തമായ ശത്രുവിനെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ കീഴടക്കി.
സംമോഹശ്ചാപി തുമുലഃ കുരൂണാമഭവത്തതഃ । കര്ണദുര്യോധനൌ ചാപി നിഃശ്വസേതാം മുഹുര്മുഹുഃ
അപ്പോൾ കുരുക്കളുടെ ഇടയിൽ വലിയ കലഹവും ആശങ്കയും ഉയർന്നു. കർണ്ണനും ദുര്യോധനനും വീണ്ടും വീണ്ടും ആഹ്ശ്വാസം വിട്ടു.
തഥാ നിപാതിതേ ഭീഷ്മേ കൌരവാണാം പിതാമഹേ । ഹാഹാഭൂതമഭൂത്സര്വം നിര്മര്യാദമവര്തത
കൗരവരുടെ പിതാമഹനായ ഭീഷ്മൻ വീണു കിടക്കുമ്പോൾ, എല്ലായിടത്തും വലിയ വിലാപവും ദു:ഖവും പടർന്നു, യുദ്ധക്രമവും തകർന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ ച പതിതം ഭീഷ്മം പുത്രോ ദുഃശാസനസ്തവ। ഉത്തമം ജവമാസ്ഥായ ദ്രോണാനീകഭുപാദ്രവത്
ഭീഷ്മൻ വീണു കിടക്കുന്നത് കണ്ടു, നിന്റെ മകനായ ദുഃശാസനൻ അതിവേഗത്തിൽ ദ്രോണന്റെ സേനയിലേക്കു ഓടി.
ഭ്രാത്രാ പ്രസ്ഥാപിതോ വീരഃ സ്വേനാനീകേന ദംശിതഃ। പ്രയയൌ പുരുഷവ്യാഘ്രഃ സ്വസൈന്യമഭിഹര്ഷയന്
സഹോദരൻ പ്രേരിപ്പിച്ച്, കോപത്തിൽ കത്തിയ ധീരൻ, മനുഷ്യസിംഹം, തന്റെ സൈന്യത്തെ ഉത്സാഹിപ്പിച്ച് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
തമായാന്തമഭിപ്രേക്ഷ്യ കുരവഃ പര്യവാരയന്। ദുഃശാസനം മഹാരാജ കിമയം വക്ഷ്യതീതി ച
അവനെ അടുത്തുവരുന്നത് കണ്ടു, കുരുക്കൾ ദുഃശാസനനെ ചുറ്റി, രാജാവേ, ഇദ്ദേഹം എന്താണ് പറയാൻ പോകുന്നതെന്ന് ആലോചിച്ചു.
തതോ ദ്രോണായ നിഹതം ഭീഷ്മമാചഷ്ട കൌരവഃ । ദ്രോണസ്തദാഽപ്രിയം ശ്രുത്വാ മുമോഹ ഭരതര്ഷഭ
അതിനുശേഷം ദുഃശാസനൻ ദ്രോണനോട് ഭീഷ്മൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി പറഞ്ഞു. ആ ദു:ഖകരമായ വാർത്ത കേട്ട്, ഭാരതവംശത്തിലെ ധീരനായ ദ്രോണൻ ബോധംകെട്ടുപോയി.
സ സംജ്ഞാമുപലഭ്യാശു ഭാരദ്വാജഃ പ്രതാപവാന് । നിവാരയാമാസ തദാ സ്വാന്യനീകാനി മാരിഷ
വേഗത്തിൽ ബോധം തിരിച്ചുപിടിച്ച്, ഭരദ്വാജപുത്രനായ ശക്തനായ ദ്രോണൻ തന്റെ സേനകളെ നിയന്ത്രിച്ചു.
വിനിവൃത്താന്കുരൂന്ദൃഷ്ട്വാ പാണ്ഡവാപി സ്വസൈനികാന്। രഥൈഃ ശീഘ്രാശ്വസംയുക്തൈഃ സമന്താത്പര്യവാരയന്
കുരുക്കൾ പിൻവാങ്ങുന്നത് കണ്ടു, പാണ്ഡവർ തങ്ങളുടെ സൈന്യത്തെ വേഗതയേറിയ കുതിരകൾ കെട്ടിയ രഥങ്ങളാൽ എല്ലാ ദിശകളിലും ചുറ്റി സംരക്ഷിച്ചു.
നിവൃത്തേഷു ച സൈന്യേഷു പാരമ്പര്യേണ സര്വശഃ । നിര്മുക്തകവചാഃ സര്വേ ഭീഷ്മമീയുര്നരാധിപാഃ
സൈന്യങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും ക്രമമായി പിൻവാങ്ങുമ്പോൾ, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും കവചം അഴിച്ചു ഭീഷ്മന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു.
വ്യുപരമ്യ തതോ യുദ്ധാദ്യോധാഃ ശതസഹസ്രശഃ । ഉപതസ്ഥുര്മഹാത്മാനം പ്രജാപതിമിവാമരാഃ
അതിനുശേഷം, യുദ്ധം നിർത്തി, ലക്ഷക്കണക്കിന് യോദ്ധാക്കൾ മഹാത്മാവായ ഭീഷ്മനെ ചുറ്റി കൂടി, അമരന്മാർ പ്രജാപതിയുടെ ചുറ്റുമെത്തുന്നതുപോലെ.
തേ തു ഭീഷ്മം സമാസാദ്യ ശയാനം ഭരതര്ഷഭമ് । അഭിവാദ്യാവതിഷ്ഠന്ത പാണ്ഡവാഃ കുരുഭിഃ സഹ
അവർ ഭീഷ്മനെ സമീപിച്ചു, വീണുകിടക്കുന്ന ഭാരതവീരനെ ആദരപൂർവ്വം വണങ്ങി, പാണ്ഡവരും കുരുക്കളുമൊത്ത് അവിടെയുണ്ടായി.
അഥ പാണ്ഡൂന്കുരൂംശ്ചൈവ പ്രണിപത്യാഗ്രതഃ സ്ഥിതാന് । അഭ്യഭാഷത ധര്മാത്മാ ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവസ്തദാ
അപ്പോൾ ശാന്തനുവിന്റെ മകനായ, ധർമ്മപരനായ ഭീഷ്മൻ, മുന്നിൽ വണങ്ങിയ നിലയിൽ നിൽക്കുന്ന പാണ്ഡവരെയും കുരുക്കളെയും അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
സ്വാഗതം വോ മഹാഭാഗാഃ സ്വാഗതം വോ മഹാരഥാഃ । തുഷ്യാമി ദര്ശനാച്ചാഹം യുഷ്മാകമമരോപമാഃ
"നിങ്ങൾക്ക് സ്വാഗതം, മഹാഭാഗ്യശാലികളേ! സ്വാഗതം, മഹാരഥന്മാരേ! അമരന്മാരെപ്പോലെ നിങ്ങളെ കാണാൻ എനിക്ക് സന്തോഷം."
അഭിനന്ദ്യ സ താനേവം ശിരസാ ലമ്ബതാഽബ്രവീത് । `പരപാര്ശ്വേ തവ സുതാന്സ്ഥിതാനുദ്വീക്ഷ്യ ഭാരത।' ശിരോ മേ ലമ്ബതേഽത്യര്ഥമുപധാനം പ്രദീയതാമ്
അങ്ങനെ എല്ലാവരെയും അഭിവാദ്യം ചെയ്ത്, തല താഴ്ത്തി പറഞ്ഞു: 'ഭാരത, നിന്റെ മക്കൾ എതിര്വശത്ത് നിൽക്കുന്നത് കണ്ടു, എന്റെ തല താഴ്ന്നിരിക്കുന്നു; എനിക്ക് ഒരു തലയണ കൊണ്ടുവരിക.'
തതോ നൃപാഃ സമാജഹ്രുസ്തനൂനി ച മൃദൂനി ച । ഉപധാനാനി മുഖ്യാനി നൈച്ഛത്താനി പിതാമഹഃ
അതിനുശേഷം രാജാക്കന്മാർ മൃദുവും ഉത്തമവുമായ തലയണകൾ കൊണ്ടുവന്നു, പക്ഷേ പിതാമഹൻ അവ സ്വീകരിച്ചില്ല.
അഥാബ്രവീന്നരവ്യാഘ്രഃ പ്രസഹന്നിവ താന്നൃപാന് । നൈതാനി വീരശയ്യാസു യുക്തരൂപാണി പാര്ഥിവാഃ
അപ്പോൾ മനുഷ്യസിംഹൻ അവരോട് ശക്തിയായി പറഞ്ഞു: 'രാജാക്കന്മാരേ, ഇവ യോദ്ധാക്കളുടെ കിടക്കയ്ക്ക് യോജിച്ചവയല്ല.'
തതോ വീക്ഷ്യ നരശ്രേഷ്ഠമഭ്യഭാഷത പാണ്ഡവമ് । ധനഞ്ജയം ദീര്ഘബാഹും സര്വലോകമഹാരഥമ്
അതിനുശേഷം, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അർജുനനെ, ദീർഘബാഹുവും മഹാരഥനും ആയ പാണ്ഡവനെ ഭീഷ്മൻ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
ധനഞ്ജയ മഹാബാഹോ ശിരോ മേ താത ലമ്ബതേ। ദീയതാമുപധാനം വൈ യദ്യുക്തമിഹ മന്യസേ
ധനഞ്ജയാ, കരുത്തുള്ളവാ, എന്റെ തല ഇപ്പോൾ താഴേക്ക് വീഴുന്നു, മകനേ. ഇവിടെ ഉചിതമാണെന്ന് തോന്നിയാൽ, ദയവായി എനിക്ക് ഒരു തലയണ ഒരുക്കാമോ?
സമാരോപ്യ മഹച്ചാപമഭിവാദ്യ പിതാമഹമ്। നേത്രാഭ്യാമശ്രുപൂര്ണാഭ്യാമിദം വചനമബ്രവീത്
വലിയ വില്ല് വച്ചിട്ട്, പിതാമഹനെ വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ച്, കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞ്, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:
ആജ്ഞാപയ കുരുശ്രേഷ്ഠ സര്വശസ്ത്രഭൃതാം വര। പ്രേഷ്യോഽഹം തവ ദുര്ധര്ഷ ക്രിയതാം കിം പിതാമഹ
കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായോ, ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ളവരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനനായോ, ഞാനിങ്ങനെ നിന്നോടു അപേക്ഷിക്കുന്നു. ഞാൻ നിന്റെ സേവകനാണ്, ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവാ, പിതാമഹാ, എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് കല്പിക്കൂ.
തമബ്രവീച്ഛാന്തനവഃ ശിരോ മേ താത ലമ്ബതേ । `ദീയതാമുപധാനം മേ യദ്യുക്തമിഹ മന്യസേ' ഉപധാനം കുരുശ്രേഷ്ഠ ഉപധേഹി മമാര്ജുന
ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'മകനേ, എന്റെ തല താഴേക്ക് വീഴുന്നു; ഇവിടെ ഉചിതമാണെന്ന് തോന്നിയാൽ എനിക്ക് ഒരു തലയണ ഒരുക്കണം.' കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ അർജ്ജുനാ, എനിക്ക് ഒരു തലയണ ഒരുക്കിക്കൊടുക്കൂ.
വീരശയ്യാനുരൂപം വൈ ശീഘ്രം വീര പ്രയച്ഛ മേ । ത്വം ഹി പാര്ഥ സമര്ഥോ വൈ ശ്രേഷ്ഠഃ സര്വധനുഷ്മതാമ്
വീരനായോ, യുദ്ധഭൂമിയിലെ വീരന്മാർക്ക് അനുയോജ്യമായ ഒരു തലയണ എനിക്ക് വേഗത്തിൽ ഒരുക്കിക്കൊടുക്കൂ. പാർത്ഥാ, നീയാണല്ലോ എല്ലാ വില്ലാളികളിലും ഏറ്റവും കഴിവുള്ളവൻ.
ക്ഷത്രധര്മസ്യ വേത്താ ച ബുദ്ധിസത്വഗുണാന്വിതഃ । ഫല്ഗുനോഽപി തഥേത്യുക്ത്വാ വ്യവസായം പരംജയഃ
ക്ഷത്രിയന്റെ കര്ത്തവ്യങ്ങള് നന്നായി അറിയുന്നവനും, ജ്ഞാനവും ഉത്തമഗുണങ്ങളും ഉള്ളവനും നീയാണല്ലോ. ഫല്ഗുനാ, 'ശരി' എന്ന് പറഞ്ഞ്, ഉറപ്പോടെ തയ്യാറായി.
ഗൃഹ്യാനുമന്ത്ര്യ ഗാണ്ഡീവം ശരാന്സന്നതപര്വണഃ । അനുമാന്യ മഹാത്മാനം ഭരതാനാം മഹാരഥമ്
ഗാണ്ഡീവവും ഉഗ്രമായ അമ്പുകളും എടുത്ത്, ഭാരതവംശത്തിലെ മഹാത്മാവായ മഹാരഥനെ ആദരപൂർവ്വം നമസ്കരിച്ചു.
ത്രിഭിസ്തീക്ഷ്ണൈര്മഹാവേഗൈരുദഗൃഹ്ണാച്ഛിരഃ ശരൈഃ । അഭിപ്രായേ തു വിദിതേ ധര്മാത്മാ സ്വയസാചിനാ
മൂന്നു മൂർച്ചയുള്ള വേഗമേറിയ അമ്പുകൾ കൊണ്ട്, അവൻ ഭീഷ്മന്റെ തലയെ പിന്തുണച്ചു; ഭാവം മനസ്സിലാക്കി, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ അർജ്ജുനൻ അങ്ങനെ ചെയ്തു.
അതുഷ്യദ്ഭരതശ്രേഷ്ഠോ ഭീഷ്മോ ധര്മാര്ഥതത്ത്വവിത് । ഉപധാനേന ദത്തേന പ്രത്യനന്ദദ്ധനഞ്ജയമ്
ഭാരതവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനും, ധർമ്മത്തിന്റെ അർത്ഥം അറിയുന്നവനും ആയ ഭീഷ്മൻ, അർജ്ജുനൻ നൽകിയ തലയണയിൽ സന്തോഷിച്ചു, ധനഞ്ജയനെ പ്രശംസിച്ചു.
പ്രാഹ സര്വാന്സമുദ്വീക്ഷ്യ ഭരതാന്ഭാരതം പ്രതി। കുന്തീപുത്രം യുധാം ശ്രേഷ്ഠം സുഹൃദാം പ്രീതിവര്ധനമ്
എല്ലാ ഭാരതന്മാരെയും നോക്കി, കുന്തിദേവിയുടെ മകനായ, യുദ്ധത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ, സുഹൃത്തുക്കളുടെ സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന യുധിഷ്ഠിരനെ കുറിച്ച് പറഞ്ഞു.