പാഞ്ചാലാന്ഹര്ഷയംശ്ചൈവ ഭീഷ്മഃ കുരുപിതാമഹഃ । സ ശേതേ ശരതല്പസ്ഥോ മേദിനീമസ്പൃശംസ്തദാ
പാഞ്ചാലന്മാർക്ക് സന്തോഷം പകരവെയും, കുരുവംശത്തിന്റെ മൂപ്പനായ ഭീഷ്മൻ അന്നേരം അമ്പുകളുടെ കിടക്കയിൽ ഭൂമിയെ തൊടാതെ കിടന്നു.
ഭീഷ്മോ രഥാത്പ്രപതിതഃ സംഛിന്നോ ബഹുഭിഃ ശരൈഃ । ഹാഹേതി തുമുലഃ ശബ്ദോ ഭൂതാനാം സമപദ്യത
അനവധി അമ്പുകൾ കൊണ്ട് തുളച്ചു, ഭീഷ്മൻ രഥത്തിൽ നിന്ന് വീണു. അപ്പോൾ 'ഹാ ഹാ' എന്ന വലിയ നിലവിളി എല്ലായിടത്തും ഉയർന്നു.
സീമാവൃക്ഷേ നിപതിതേ കുരൂണാം സമിതിംജയേ । സേനയോരുഭയോ രാജന്ക്ഷത്രിയാന്ഭയമാവിശത്
യുദ്ധവിജയിയായ കുരുവംശത്തിന്റെ അതിരുവൃക്ഷം വീണപ്പോൾ, രാജാവേ, ഇരുവശത്തുമുള്ള സൈന്യങ്ങളിലെ യോദ്ധാക്കൾക്ക് ഭയം നിറഞ്ഞു.
ഭീഷ്മം ശാന്തനവം ദൃഷ്ട്വാ വിശീര്ണകവചധ്വജമ് । കുരവഃ പര്യവര്തന്ത പാണ്ഡവാശ്ച വിശാംപതേ
ശാന്തനുവിന്റെ മകനായ ഭീഷ്മന്റെ കാവചവും പതാകയും തകർന്നതും കണ്ടു, കുരുക്കളും പാണ്ഡവന്മാരും പിൻവാങ്ങി, മഹാരാജാവേ.
ഖം തമഃസംവൃതമഭൂദാസീദ്ഭാനുര്ഗതപ്രഭഃ । രരാസ പൃഥിവീ ചൈവ ഭീഷ്മേ ശാന്തനവേ ഹതേ
ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, ആകാശം ഇരുണ്ടു, സൂര്യൻ പ്രകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടു, ഭൂമി itself നടുങ്ങി.
അയം ബ്രഹ്മവിദാം ശ്രേഷ്ഠോ ഗതിര്ബ്രഹ്മവിദാം സദാ। ഇത്യഭാഷന്ത ഭൂതാനി ശയാനം പുരുഷര്ഷഭമ്
ബ്രഹ്മവിദ്യയിലവരെ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠൻ, ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾക്ക് ശാശ്വതമായ ആശ്രയം ഇവൻ തന്നെയാണെന്ന് എല്ലാ ജീവികളും അന്നവനെ കിടന്നുകാണുമ്പോൾ പറഞ്ഞു.
അയം പിതരമാജ്ഞായ കാമാര്തം ശന്തനും പുരാ । ഊര്ധ്വരേതസമാത്മാനം ചകാര പുരുഷര്ഷഭഃ
പണ്ടു, പിതാവായ ശാന്തനു് കാമത്തിൽ ആകൃതനായതായി അറിഞ്ഞ്, ഈ പുരുഷശ്രേഷ്ഠൻ സ്വയം ഉർദ്ധ്വരേതസ്സായി, വ്രതനിഷ്ഠനായി മാറി.
ഇതി സ്മ ശരതല്പസ്ഥം ഭരതാനാം പിതാമഹമ് । ഋഷയസ്ത്വഭ്യഭാഷന്ത സഹിതാഃ സിദ്ധചാരണൈഃ
ഇങ്ങനെ അമ്പുകളുടെ കിടക്കയിൽ കിടന്ന ഭാരതവംശത്തിന്റെ മൂപ്പനോട്, മഹർഷിമാരും സിദ്ധന്മാരും ഗന്ധർവരുമൊത്ത് സംസാരിച്ചു.
ഹതേ ശാന്തനവേ ഭീഷ്മേ ഭരതാനാം പിതാമഹേ । ന കിംചിത്പ്രത്യപദ്യന്ത പുത്രാസ്തവ ഹി മാരിഷ
ശാന്തനുവിന്റെ മകനായ ഭീഷ്മൻ, ഭാരതവംശത്തിന്റെ മൂപ്പൻ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, മാരിഷ, നിന്റെ മക്കൾക്ക് ഒന്നും ലഭിച്ചില്ല.
വിഷണ്ണവദനാശ്ചാസന്ഹതശ്രീകാശ്ച ഭാരത । അതിഷ്ഠന്വ്രീഡിതാശ്ചൈവ ഹ്രിയാ യുക്താ ഹ്യധോമുഖാഃ
ഭാരതന്മാരുടെ മുഖം ഉണങ്ങിയിരുന്നു, തേജസ് നഷ്ടപ്പെട്ടു, അവർ ലജ്ജയിൽ തലകുനിഞ്ഞ് നിശ്ശബ്ദമായി നിന്നു.
പാണ്ഡവാശ്ച ജയം ലബ്ധ്വാ സംഗ്രാമശിരസി സ്ഥിതാഃ । സര്വേ ദധ്യുര്മഹാശങ്ഖാന്ഹേമജാലപരിഷ്കൃതാന്
പക്ഷേ, പാണ്ഡവന്മാർ വിജയിച്ചുകൊണ്ട് യുദ്ധഭൂമിയിൽ മുന്നിൽ നിന്നു, എല്ലാവരും പൊന്നുകൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച മഹാശംഖങ്ങൾ മുഴക്കി.
ഹര്ഷാത്തൂര്യസഹസ്രേഷു വാദ്യമാനേഷു ചാനഘ । അപശ്യാമ മഹാരാജ ഭീമസേനം മഹാബലമ്
ആനന്ദത്തിൽ ആയിരക്കണക്കിന് വാദ്യങ്ങൾ മുഴക്കുമ്പോൾ, പാപരഹിതനായ രാജാവേ, ഞങ്ങൾ മഹാബലശാലിയായ ഭീമസേനനെ കണ്ടു.
വിക്രീഡമാനം കൌന്തേയം ഹര്ഷേണ മഹതാ യുതമ്। നിഹത്യ തരസാ ശത്രും മഹാബലസമന്വിതമ്
കുന്തിദേവിയുടെ മകനായ അർജുനൻ, വലിയ സന്തോഷത്തിൽ ആനന്ദത്തോടെ, ശക്തിയോടെ തന്റെ ശക്തമായ ശത്രുവിനെ യുദ്ധഭൂമിയിൽ കീഴടക്കി.
സംമോഹശ്ചാപി തുമുലഃ കുരൂണാമഭവത്തതഃ । കര്ണദുര്യോധനൌ ചാപി നിഃശ്വസേതാം മുഹുര്മുഹുഃ
അപ്പോൾ കുരുക്കളുടെ ഇടയിൽ വലിയ കലഹവും ആശങ്കയും ഉയർന്നു. കർണ്ണനും ദുര്യോധനനും വീണ്ടും വീണ്ടും ആഹ്ശ്വാസം വിട്ടു.
തഥാ നിപാതിതേ ഭീഷ്മേ കൌരവാണാം പിതാമഹേ । ഹാഹാഭൂതമഭൂത്സര്വം നിര്മര്യാദമവര്തത
കൗരവരുടെ പിതാമഹനായ ഭീഷ്മൻ വീണു കിടക്കുമ്പോൾ, എല്ലായിടത്തും വലിയ വിലാപവും ദു:ഖവും പടർന്നു, യുദ്ധക്രമവും തകർന്നു.
ദൃഷ്ട്വാ ച പതിതം ഭീഷ്മം പുത്രോ ദുഃശാസനസ്തവ। ഉത്തമം ജവമാസ്ഥായ ദ്രോണാനീകഭുപാദ്രവത്
ഭീഷ്മൻ വീണു കിടക്കുന്നത് കണ്ടു, നിന്റെ മകനായ ദുഃശാസനൻ അതിവേഗത്തിൽ ദ്രോണന്റെ സേനയിലേക്കു ഓടി.
ഭ്രാത്രാ പ്രസ്ഥാപിതോ വീരഃ സ്വേനാനീകേന ദംശിതഃ। പ്രയയൌ പുരുഷവ്യാഘ്രഃ സ്വസൈന്യമഭിഹര്ഷയന്
സഹോദരൻ പ്രേരിപ്പിച്ച്, കോപത്തിൽ കത്തിയ ധീരൻ, മനുഷ്യസിംഹം, തന്റെ സൈന്യത്തെ ഉത്സാഹിപ്പിച്ച് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
തമായാന്തമഭിപ്രേക്ഷ്യ കുരവഃ പര്യവാരയന്। ദുഃശാസനം മഹാരാജ കിമയം വക്ഷ്യതീതി ച
അവനെ അടുത്തുവരുന്നത് കണ്ടു, കുരുക്കൾ ദുഃശാസനനെ ചുറ്റി, രാജാവേ, ഇദ്ദേഹം എന്താണ് പറയാൻ പോകുന്നതെന്ന് ആലോചിച്ചു.
തതോ ദ്രോണായ നിഹതം ഭീഷ്മമാചഷ്ട കൌരവഃ । ദ്രോണസ്തദാഽപ്രിയം ശ്രുത്വാ മുമോഹ ഭരതര്ഷഭ
അതിനുശേഷം ദുഃശാസനൻ ദ്രോണനോട് ഭീഷ്മൻ കൊല്ലപ്പെട്ടതായി പറഞ്ഞു. ആ ദു:ഖകരമായ വാർത്ത കേട്ട്, ഭാരതവംശത്തിലെ ധീരനായ ദ്രോണൻ ബോധംകെട്ടുപോയി.
സ സംജ്ഞാമുപലഭ്യാശു ഭാരദ്വാജഃ പ്രതാപവാന് । നിവാരയാമാസ തദാ സ്വാന്യനീകാനി മാരിഷ
വേഗത്തിൽ ബോധം തിരിച്ചുപിടിച്ച്, ഭരദ്വാജപുത്രനായ ശക്തനായ ദ്രോണൻ തന്റെ സേനകളെ നിയന്ത്രിച്ചു.
വിനിവൃത്താന്കുരൂന്ദൃഷ്ട്വാ പാണ്ഡവാപി സ്വസൈനികാന്। രഥൈഃ ശീഘ്രാശ്വസംയുക്തൈഃ സമന്താത്പര്യവാരയന്
കുരുക്കൾ പിൻവാങ്ങുന്നത് കണ്ടു, പാണ്ഡവർ തങ്ങളുടെ സൈന്യത്തെ വേഗതയേറിയ കുതിരകൾ കെട്ടിയ രഥങ്ങളാൽ എല്ലാ ദിശകളിലും ചുറ്റി സംരക്ഷിച്ചു.
നിവൃത്തേഷു ച സൈന്യേഷു പാരമ്പര്യേണ സര്വശഃ । നിര്മുക്തകവചാഃ സര്വേ ഭീഷ്മമീയുര്നരാധിപാഃ
സൈന്യങ്ങൾ എല്ലായിടത്തും ക്രമമായി പിൻവാങ്ങുമ്പോൾ, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും കവചം അഴിച്ചു ഭീഷ്മന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു.
വ്യുപരമ്യ തതോ യുദ്ധാദ്യോധാഃ ശതസഹസ്രശഃ । ഉപതസ്ഥുര്മഹാത്മാനം പ്രജാപതിമിവാമരാഃ
അതിനുശേഷം, യുദ്ധം നിർത്തി, ലക്ഷക്കണക്കിന് യോദ്ധാക്കൾ മഹാത്മാവായ ഭീഷ്മനെ ചുറ്റി കൂടി, അമരന്മാർ പ്രജാപതിയുടെ ചുറ്റുമെത്തുന്നതുപോലെ.
തേ തു ഭീഷ്മം സമാസാദ്യ ശയാനം ഭരതര്ഷഭമ് । അഭിവാദ്യാവതിഷ്ഠന്ത പാണ്ഡവാഃ കുരുഭിഃ സഹ
അവർ ഭീഷ്മനെ സമീപിച്ചു, വീണുകിടക്കുന്ന ഭാരതവീരനെ ആദരപൂർവ്വം വണങ്ങി, പാണ്ഡവരും കുരുക്കളുമൊത്ത് അവിടെയുണ്ടായി.
അഥ പാണ്ഡൂന്കുരൂംശ്ചൈവ പ്രണിപത്യാഗ്രതഃ സ്ഥിതാന് । അഭ്യഭാഷത ധര്മാത്മാ ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവസ്തദാ
അപ്പോൾ ശാന്തനുവിന്റെ മകനായ, ധർമ്മപരനായ ഭീഷ്മൻ, മുന്നിൽ വണങ്ങിയ നിലയിൽ നിൽക്കുന്ന പാണ്ഡവരെയും കുരുക്കളെയും അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
സ്വാഗതം വോ മഹാഭാഗാഃ സ്വാഗതം വോ മഹാരഥാഃ । തുഷ്യാമി ദര്ശനാച്ചാഹം യുഷ്മാകമമരോപമാഃ
"നിങ്ങൾക്ക് സ്വാഗതം, മഹാഭാഗ്യശാലികളേ! സ്വാഗതം, മഹാരഥന്മാരേ! അമരന്മാരെപ്പോലെ നിങ്ങളെ കാണാൻ എനിക്ക് സന്തോഷം."
അഭിനന്ദ്യ സ താനേവം ശിരസാ ലമ്ബതാഽബ്രവീത് । `പരപാര്ശ്വേ തവ സുതാന്സ്ഥിതാനുദ്വീക്ഷ്യ ഭാരത।' ശിരോ മേ ലമ്ബതേഽത്യര്ഥമുപധാനം പ്രദീയതാമ്
അങ്ങനെ എല്ലാവരെയും അഭിവാദ്യം ചെയ്ത്, തല താഴ്ത്തി പറഞ്ഞു: 'ഭാരത, നിന്റെ മക്കൾ എതിര്വശത്ത് നിൽക്കുന്നത് കണ്ടു, എന്റെ തല താഴ്ന്നിരിക്കുന്നു; എനിക്ക് ഒരു തലയണ കൊണ്ടുവരിക.'
തതോ നൃപാഃ സമാജഹ്രുസ്തനൂനി ച മൃദൂനി ച । ഉപധാനാനി മുഖ്യാനി നൈച്ഛത്താനി പിതാമഹഃ
അതിനുശേഷം രാജാക്കന്മാർ മൃദുവും ഉത്തമവുമായ തലയണകൾ കൊണ്ടുവന്നു, പക്ഷേ പിതാമഹൻ അവ സ്വീകരിച്ചില്ല.
അഥാബ്രവീന്നരവ്യാഘ്രഃ പ്രസഹന്നിവ താന്നൃപാന് । നൈതാനി വീരശയ്യാസു യുക്തരൂപാണി പാര്ഥിവാഃ
അപ്പോൾ മനുഷ്യസിംഹൻ അവരോട് ശക്തിയായി പറഞ്ഞു: 'രാജാക്കന്മാരേ, ഇവ യോദ്ധാക്കളുടെ കിടക്കയ്ക്ക് യോജിച്ചവയല്ല.'
തതോ വീക്ഷ്യ നരശ്രേഷ്ഠമഭ്യഭാഷത പാണ്ഡവമ് । ധനഞ്ജയം ദീര്ഘബാഹും സര്വലോകമഹാരഥമ്
അതിനുശേഷം, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അർജുനനെ, ദീർഘബാഹുവും മഹാരഥനും ആയ പാണ്ഡവനെ ഭീഷ്മൻ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.