അഥ തേ തോമരൈഃ പ്രാസൈര്ബാണൌഘൈശ്ച സമന്തതഃ। പട്ടസൈശ്ച സുനിസ്ത്രിംശൈര്നാരാചൈശ്ച തഥാ ശിതൈഃ
അപ്പോൾ ചുറ്റുംനിന്നും കുന്തങ്ങൾ, ഭീമമായ അമ്പുകൾ, വാൾകൾ, കത്തികൾ, മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾ എന്നിവകൊണ്ട് അവനെ ആക്രമിച്ചു.
വത്സദന്തൈശ്ച ഭല്ലൈശ്ച തമേകമഭിദുദ്രുവുഃ । സിംഹനാദസ്തതോ ഘോരഃ പാണ്ഡവാനാമഭൂത്തദാ
കുരിശ്ശലകളും വിശാലതലമുള്ള അമ്പുകളും ഉപയോഗിച്ച് അവർ ഒരാൾക്കു നേരെ ഓടിച്ചെന്നു. അപ്പോൾ പാണ്ഡവരുടെ പക്ഷത്തു ഭയങ്കരമായ സിംഹത്തിളക്കം മുഴങ്ങി.
തഥൈവ തവ പുത്രാശ്ച നേദുര്ഭീഷ്മജയൈഷിണഃ। തമേകമഭ്യരക്ഷന്ത സിംഹനാദാംശ്ച ചക്രിരേ
അതു പോലെ തന്നെ, ഭീഷ്മന്റെ വിജയം ആഗ്രഹിച്ച നിങ്ങളുടെ മക്കളും സിംഹനാദം മുഴക്കി, ആ ഒരാളെ ചുറ്റി കെട്ടി നിലകൊണ്ടു.
തത്രാസീത്തുമുലം യുദ്ധം താവകാനാം പരൈഃ സഹ। ദശമേഽഹനി രാജേന്ദ്ര ഭീഷ്മാര്ജുനസമാഗമേ
രാജാവേ, പത്താം ദിവസം ഭീഷ്മനും അർജ്ജുനനും ഏറ്റുമുട്ടിയപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ സൈന്യവും ശത്രുസൈന്യവും തമ്മിൽ അത്യന്തം ഉഗ്രമായ യുദ്ധം നടന്നു.
ആസീദ്ധോര ഇവാവര്തോ മുഹൂര്തമുദധേരിവ । സൈന്യാനാം യുധ്യമാനാനാം നിഘ്നതാമിതരേതരമ്
അന്ന് സൈന്യങ്ങൾ തമ്മിൽ പരസ്പരം കൊന്നു വീഴുമ്പോൾ, ഒരു നിമിഷം അതു കടലിലെ ഭയങ്കരമായ ചുഴലിപോലെയായിരുന്നു.
അസൌമ്യരൂപാ പൃഥിവീ ശോണിതാക്താഽഭവത്തദാ। സമം ച വിഷമം ചൈവ ന പ്രാജ്ഞായത കിംചന
അന്നത്തെ ഭൂമി രക്തത്തിൽ കുളിച്ച് ഭയാനകമായ രൂപം ധരിച്ചു; സമതലമോ കുഴിയോ ഒന്നും തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്നില്ലായിരുന്നു.
യോധാനാമയുതം ഹത്വാ തസ്മിന്സ ദശമേഽഹനി । അതിഷ്ഠദാഹവേ ഭീഷ്മോ ഭിദ്യമാനേഷു മര്മസു
അന്ന് പത്താം ദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് യോദ്ധാക്കളെ വധിച്ചിട്ടും, ഭീഷ്മൻ തന്റെ ശരീരത്തിലെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങൾ തകർന്നിട്ടും യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഉറച്ചുനിന്നു.
തതഃ സേനാമുഖേ തസ്മിന്സ്ഥിതഃ പാര്ഥോ ധനുര്ധരഃ। മധ്യേന കുരുസൈന്യാനാം ദ്രാവയാമാസ വാഹിനീമ്
അപ്പോൾ അർജ്ജുനൻ വില്ലുമായി സൈന്യത്തിന്റെ മുന്നിൽ നിന്നു, കുരുക്കളുടെ സൈന്യത്തിന്റെ നടുവിലൂടെ അവരെ പിന്തിരിപ്പിച്ചു.
തത്രാദ്ഭുതമപശ്യാമ പാണ്ഡവാനാം പരാക്രമമ്। ദ്രാവയാമാസുരിഷുഭിഃ സര്വാന്ഭീഷ്മപദാനുഗാന്
അവിടെ പാണ്ഡവരുടെ അത്ഭുതകരമായ വീര്യം ഞങ്ങൾ കണ്ടു; അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവർ ഭീഷ്മനെ പിന്തുടർന്നവരെ മുഴുവനും തകർത്തു.
വയം ശ്വേതഹയാദ്ഭീതാഃ കുന്തീപുത്രാദ്ധനഞ്ജയാത്। പീഡ്യമാനാഃ ശിതൈഃ ശസ്ത്രൈഃ പ്രാദ്രവാമ രണേ തദാ
കുന്തിയുടെ മകൻ അർജ്ജുനനും വെള്ളയാനകളുമുള്ള രഥം കണ്ടു ഞങ്ങൾ ഭയപ്പെട്ടു; മൂർച്ചയുള്ള ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് പീഡിക്കപ്പെട്ട് അന്ന് യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഞങ്ങൾ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
പാണ്ഡവൈഃ പഞ്ചഭിഃ സാര്ധം സാത്യകേന ച ധന്വിനാ। ധൃഷ്ടദ്യുമ്നസുഖൈഃ സര്വൈഃ പാഞ്ചാലൈശ്ച സമന്തതഃക
അന്ന് അഞ്ചു പാണ്ഡവരും വില്ലാളിയായ സത്യകിയും, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും പാഞ്ചാളന്മാരും അവരുടെ കൂട്ടരും എല്ലാ ദിക്കിലും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ഭിദ്യമാനാഃ ശരൈസ്തീക്ഷ്ണൈഃ സര്വേ കാര്ഷ്ണിപുരോഗമൈഃ। ദ്രോണദ്രൌണികൃതൈഃ സാര്ധം സര്വേ ശല്യശലാദയഃ। താവകാഃ സമരേ രാജഞ്ജഹുര്ഭീഷ്മം മഹാമൃധേ
കൃഷ്ണനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, ദ്രോണം, ദ്രോണപുത്രൻ, ശല്യൻ, ശല്വൻ എന്നിവരോടൊപ്പം എല്ലാവരും മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് വെട്ടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, രാജാവേ, നിങ്ങളുടെ സൈന്യം ഭീഷ്മനെ വലിയ യുദ്ധത്തിൽ ഉപേക്ഷിച്ചു.
സൌവീരാഃ കിതവാഃ പ്രാച്യാഃപ്രതീച്യോദീച്യമാലവാഃ। അഭീഷാഹാഃ ശൂരസേനാഃ ശിബയോഽഥ വസാതയഃ
സൗവീരന്മാർ, കിതവന്മാർ, കിഴക്കൻ, പടിഞ്ഞാറൻ, വടക്കൻ, മാളവൻ, അഭീഷാഹൻ, ശൂരസേനൻ, ശിബി, വസാതി എന്നിവരും,
സാല്വാശ്രയാസ്ത്രിഗര്താശ്ച അമ്ബഷ്ഠാഃ കേകയൈഃ സഹ। ദ്വാദശൈതേ ജനപദാഃ ശരാര്താ വ്രണപീഡിതാഃ। സംഗ്രാമേ പ്രജഹുര്ഭീഷ്മം യുധ്യമാനാഃ കിരീടിനാ
ശാൽവൻ, ത്രിഗർത്തൻ, അംബഷ്ടൻ, കേകയന്മാർ—ഈ പന്ത്രണ്ട് ജനപദങ്ങളും അമ്പുകൾകൊണ്ട് പരിക്കേറ്റ് വേദനയോടെ, കിരീടം ധരിച്ച അർജ്ജുനനോടു യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ ഭീഷ്മനെ ഉപേക്ഷിച്ചു.
തതസ്തമേകം ബഹവഃ പരിവാര്യ സമന്തതഃ । പരികാല്യ കുരൂന്സര്വാഞ്ശരര്ഷൈരവാകിരന്
അപ്പോൾ അനേകം യോദ്ധാക്കൾ ആ ഒരാളെ ചുറ്റി കെട്ടി, കുരുക്കളെ സംരക്ഷിച്ചു, അമ്പുകളുടെ മഴയുപോലെ അവനെ മൂടി.
നിപാതയത ഗൃഹ്ണീത യുധ്യധ്വമവകൃന്തത। ഇത്യാസീത്തുമുലഃ ശബ്ദോ രാജന്ഭീഷ്മരഥം പ്രതി
‘വെട്ടിക്കൊല്ലൂ! പിടിച്ചെടുക്കൂ! യുദ്ധം തുടരൂ! തകർത്തുകളയൂ!’—ഇങ്ങനെ ഭീഷ്മന്റെ രഥത്തിനെതിരെ വലിയ ശബ്ദം ഉയർന്നു, രാജാവേ.
നിഹത്യ സമരേ രാജഞ്ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ । ന തസ്യാസീദനിര്ഭിന്നം ഗാത്രേ ദ്വ്യങ്ഗുലമന്തരമ്
രാജാവേ, യുദ്ധത്തിൽ നൂറുകണക്കിന് ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകളെ വധിച്ചിട്ടും, ഭീഷ്മന്റെ ശരീരത്തിൽ രണ്ട് വിരൽ വീതിയുള്ള ഇടം പോലും അമ്പുകൾ കുത്തിക്കൊള്ളാത്തത് ഒന്നുമില്ലായിരുന്നു.
ഏവംഭൂതസ്തവ പിതാ ശരൈര്വിശകലീകൃതഃ। ശിതാഗ്രൈഃ ഫല്ഗുനേനാജൌ പ്രാക്ശിരാഃ പ്രാപതദ്രഥാത്
ഇങ്ങനെ, മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് ഫൽഗുനൻ ഭീഷ്മന്റെ ശരീരം തകർത്തപ്പോൾ, അച്ഛൻ യുദ്ധത്തിൽ തലകീഴായി രഥത്തിൽ നിന്ന് വീണു.
കിംചിച്ഛേഷേ ദിനകരേ പുത്രാണാം തവ പശ്യതാമ് । ഹാഹേതി ദിവി ദേവാനാം പാര്ഥിവാനാം ച ഭാരത
ദിവസം അവസാനിക്കുമ്പോള്, ഭാരതാ, നിന്റെ മക്കള് നോക്കി നില്ക്കേ, ദേവന്മാരുടെയും ഭൂമിയിലെ രാജാക്കന്മാരുടെയും ഇടയില് 'ഹാ, ഹാ' എന്ന വിലാപം ഉയർന്നു.
പതമാനേ രഥാദ്ഭീഷ്മേ ബഭൂവ സുമഹാസ്വനഃ । സംപതന്തമഭിപ്രേക്ഷ്യ മഹാത്മാനം പിതാമഹമ്
ഭീഷ്മന് രഥത്തില് നിന്ന് വീഴുമ്പോള് അത്യന്തം വലിയ ഒരു ശബ്ദം പടർന്നു; മഹാത്മാവായ പിതാമഹന് വീണു വരികയാണെന്നു കണ്ട എല്ലാവരും ഭയഭക്തികളോടെ നോക്കി.
സഹ ഭീഷ്മേണ സര്വേഷാം പ്രാപതന്ഹൃദയാനി നഃ । സ പപാത മഹാബാഹുര്വസുധാമനുനാദയന്
ഭീഷ്മനോടൊപ്പം എല്ലാവരുടെയും മനസ്സുകളും തകർന്നു വീണു; മഹാബാഹുവായ ഭീഷ്മൻ ഭൂമിയിൽ ഇടിച്ചുവീണപ്പോൾ മുഴുവൻ ഭൂമി അതിന്റെ ശബ്ദം കേട്ടു.
ഇന്ദ്രധ്വജ ഇവോത്സൃഷ്ടഃ കേതുഃ സര്വധനുഷ്മതാമ് । ധരണീം ന സ പസ്പര്ശ ശരസങ്ഘൈഃ സമാവൃതഃ
ഇന്ദ്രന്റെ പതാക നിലംവിട്ടതുപോലെ, എല്ലാ വില്ലാളികളിലും ശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മൻ അമ്പുകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതുകൊണ്ട് ഭൂമിയെ സ്പർശിച്ചില്ല.
ശലതല്പേ മഹേഷ്വാസം ശയാനം പുരുഷര്ഷഭമ്। രഥാത്പ്രപതിതം ചൈനം ദിവ്യോ ഭാവഃ സമാവിശത്
അമ്പുകളുടെ കിടക്കയിൽ കിടക്കുന്ന മഹാവില്ലാളിയും പുരുഷശ്രേഷ്ഠനുമായ ഭീഷ്മൻ രഥത്തിൽ നിന്ന് വീണപ്പോൾ ദൈവികമായൊരു അവസ്ഥ അവനെ ആവരണം ചെയ്തു.
അഭ്യവര്ഷച്ച പര്ജന്യഃ പ്രാകമ്പത ച മേദിനീ । പതന്സ ദദൃശേ ചാപി ദക്ഷിണേന ദിവാകരമ്
അക്കാലത്ത് മേഘങ്ങൾ മഴ പെയ്യിച്ചു, ഭൂമി വിറച്ചു, വീഴുമ്പോൾ ഭീഷ്മൻ സൂര്യന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ദൃശ്യമായി.
സംജ്ഞാം ചോപാലഭദ്വീരഃ കാലം സംചിന്ത്യ ഭാരത । അന്തരിക്ഷേ ച ശുശ്രാവ ദിവ്യാ വാചഃ സമന്തതഃ
ആ വീരൻ സമയത്തെ ചിന്തിച്ച് മനസ്സിലാക്കി, ഭാരതാ, ആകാശത്ത് ചുറ്റും ദൈവിക ശബ്ദങ്ങൾ കേട്ടു.
കഥം മഹാത്മാ ഗാങ്ഗേയഃ സര്വശസ്ത്രഭൃതാം വരഃ । കാലകര്താ നരവ്യാഘ്രഃ സംപ്രാപ്തേ ദക്ഷിണായനേ
‘ഗംഗാപുത്രനായ മഹാത്മാവും എല്ലാ ആയുധധാരികളിലും ശ്രേഷ്ഠനുമായ ഈ പുരുഷസിംഹൻ സൂര്യൻ തെക്കോട്ട് തിരിയുമ്പോൾ എങ്ങനെ ജീവൻ വിട്ടു?’
സ്ഥിതോഽസ്മീതി ച ഗാങ്ഗേയസ്തച്ഛ്രുത്വാ വാക്യമബ്രവീത്। ധാരയിഷ്യാമ്യഹം പ്രാണാന്പതിതിഽപി മഹീതലേ
അപ്പോൾ ഗാംഗേയൻ പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ഇവിടെ തന്നെ ഉണ്ട്.' ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, 'ഞാൻ ഭൂമിയിൽ വീണിട്ടും ജീവൻ നിലനിർത്തും' എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.
ഉത്തരായണമന്വിച്ഛന്സുഗതിപ്രതികാങ്ക്ഷയാ। തസ്യ തന്മതമാജ്ഞായ ഗഹ്ഗാ ഹിമവതഃ സുതാഃ
സൂര്യൻ ഉത്തരയാണത്തിലേക്ക് തിരിയുന്നതും നല്ല ഗതിയിലേക്കുള്ള ആഗ്രഹവും മനസ്സിൽ വച്ച ഭീഷ്മന്റെ ആഗ്രഹം, ഹിമവാന്റെ മകളായ ഗംഗാ മനസ്സിലാക്കി.
മഹര്ഷീന്ഹംസരൂപേണ പ്രേഷയാമാസ തത്ര വൈ। തതസ്തം പ്രതി തേ ഹംസാസ്ത്വരിതാ മാനസൌകസഃ
അവിടെ മഹർഷിമാരെ ഹംസരൂപത്തിൽ അയച്ചു; പിന്നെ മാനസസരസ്സിൽ വസിക്കുന്ന ആ ഹംസകൾ വേഗത്തിൽ ഭീഷ്മനോടു ചെന്നു.
ആജഗ്മുഃ സഹിതാ ദ്രഷ്ടും ഭീഷ്മം കുരുപിതാമഹമ്। യത്ര ശേതേ നരശ്രേഷ്ഠഃ ശരതല്പേ പിതാമഹഃ
അവർ എല്ലാവരും ചേർന്ന് കുരുവംശത്തിന്റെ പിതാമഹനായ ഭീഷ്മനെ കാണാൻ എത്തി, അമ്പുകളുടെ കിടക്കയിൽ കിടക്കുന്ന ആ മഹാനായ മനുഷ്യനെ.