വിരാടസ്യ പ്രിയോ ഭ്രാതാ ശതാനീകോ നിപാതിതഃ। ശതാനീകം ച സമരേ ഹത്വാ ഭീഷ്മഃ പ്രതാപവാന്
വിരാടന്റെ പ്രിയ സഹോദരനായ ശതാനീകൻ വീണു. സമരത്തിൽ ശതാനീകനെ സംഹരിച്ച ശേഷം, ഭീഷ്മൻ അതിവീര്യത്തോടെ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
സഹസ്രാണി മഹാരാജ രാജ്ഞാം ഭല്ലൈരപാതയത്। ഉദ്വിഗ്നാഃ സമരേ യോധാ വിക്രോശന്തി ധനഞ്ജയമ്
മഹാരാജാവേ, ഭീഷ്മൻ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആയിരക്കണക്കിന് രാജാക്കന്മാരെ വീഴ്ത്തി. യുദ്ധത്തിൽ വിഷമിച്ച യോദ്ധാക്കൾ ധനഞ്ജയനെ വിളിച്ചു.
യേ ച കേചന പാര്ഥാനാമഭിയാതാ ധനഞ്ജയമ് । രാജാനോ ഭീഷ്മമാസാദ്യ ഗതാസ്തേ യമസാദനമ്
പാണ്ഡവരിൽ ആരെങ്കിലും ധനഞ്ജയനോടു ചേർന്ന് മുന്നോട്ട് പോയാൽ, അവർ ഭീഷ്മനെ നേരിട്ടപ്പോൾ യമലോകത്തെത്തുകയായിരുന്നു.
കിരന്ദശ ദിശോ ഭീഷ്മഃ ശരജാലൈഃ സമന്തതഃ । അതീത്യ സേനാം പാര്ഥാനാമവതസ്ഥേ ചമൂമുഖേ
ഭീഷ്മൻ എല്ലാ ദിശകളും അമ്പുകളുടെ ജാലകത്തോടെ മൂടി; പാണ്ഡവസൈന്യത്തെ കടന്ന്, മുന്നിലെ നിരയിൽ നിലകൊണ്ടു.
സ കൃത്വാ സുമഹത്കര്മ തസ്മിന്വൈ ദശമേഽഹനി। സേനയോരന്തരേ തിഷ്ഠന്പ്രഗൃഹീതശരാസനഃ
ആ പത്താം ദിവസം മഹത്തായ വീര്യം കാട്ടി, രണ്ടു സൈന്യങ്ങൾക്കിടയിൽ അമ്പും വില്ലും പിടിച്ച് ഭീഷ്മൻ നിലകൊണ്ടു.
ന ചൈനം പാര്ഥിവാഃ കേചിച്ഛക്താ രാജന്നിരീക്ഷിതുമ് । മധ്യം പ്രാപ്തം യഥാ ഗ്രീഷ്മേ തപന്തം ഭാസ്കരം ദിവി
രാജാവേ, ആ നടുവിൽ നിന്ന ഭീഷ്മനെ, വേനലിൽ ആകാശത്ത് കത്തുന്ന സൂര്യനെ പോലെ, ആരും നോക്കാൻ പോലും ധൈര്യപ്പെട്ടില്ല.
യഥാ ദൈത്യചമൂം ശക്രസ്താപയാമാസ സംയുഗേ । തഥാ ഭീഷ്മഃ പാണ്ഡവേയാംസ്താപയാമാസ ഭാരത
യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ ദൈത്യസൈന്യത്തെ എങ്ങനെ ദഹിപ്പിച്ചുവോ, അതുപോലെ ഭീഷ്മൻ പാണ്ഡവസൈന്യത്തെ കഠിനമായി പീഡിപ്പിച്ചു, ഭാരത.
തഥാ ചൈനം പരാക്രാന്തമാലോക്യ മധുസൂദനഃ। ഉവാച ദേവകീപുത്രഃ പ്രീയമാണോ ധനഞ്ജയമ്
അങ്ങനെ ഭീഷ്മൻ ശക്തിയോടെ മുന്നേറുന്നത് കണ്ടു, മധുസൂദനൻ ആയ ദേവകിപുത്രൻ സന്തോഷത്തോടെ ധനഞ്ജയനോട് പറഞ്ഞു.
ഏഷ ശാന്തനവോ ഭീഷ്മഃ സേനയോരന്തരേ സ്ഥിതഃ । സന്നിഹത്യ ബലാദേനം വിജയസ്തേ ഭവിഷ്യതി
ഇവൻ ശാന്തനുവിന്റെ മകനായ ഭീഷ്മൻ, രണ്ടു സൈന്യങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ശക്തിയാൽ ഇവനെ ജയിച്ചാൽ, നിന്റെ വിജയമുറപ്പാണ്.
ബലാത്സംസ്തമ്ഭയസ്വൈനം യത്രൈഷാ ഭിദ്യതേ ചമൂഃ । ന ഹി ഭീഷ്മശരാനന്യഃ സോഢുമുത്സഹതേ വിഭോ
ശക്തിയാൽ ഇവനെ തടയണം, ഈ നിര തകർന്നിടത്താണ്. മഹാബലശാലിയേ, ഭീഷ്മന്റെ അമ്പുകൾക്ക് മറ്റാരും താങ്ങാൻ കഴിയില്ല.
തതസ്തസ്മിന്ക്ഷണേ രാജംശ്ചോദിതോ വാനരധ്വജഃ । സധ്വജം സരഥം സാശ്വം ഭീഷ്മമന്തര്ദധേ ശരൈഃ
അന്നേരം, രാജാവേ, വാനരധ്വജനായ അർജുനൻ ഉത്സാഹംകൊണ്ട് ഭീഷ്മനെയും അവന്റെ പതാകയെയും രഥത്തെയും കുതിരകളെയും തന്റെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് മറച്ചു.
സ ചാപി കുരുമുഖ്യാനാമൃഷഭഃ പാണ്ഡവേരിതാന്। സരവ്രതൈഃ ശരവ്രാതാന്ബഹുധാ വിദുധാവ താന്
പാണ്ഡവർക്കു ശത്രുവായ കുരുവീര്യശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മൻ, കുരുക്കളുടെ അമ്പുകളുടെ മഴ പലവിധത്തിൽ ചിതറിച്ചു.
തതഃ പാഞ്ചാലരാജശ്ച ധൃഷ്ടകേതുശ്ച വീര്യവാന് । പാണ്ഡവോ ഭീമസേനശ്ച ധൃഷ്ടദ്യുമ്നശ്ച പാര്ഷതഃ
അതിനുശേഷം, പാഞ്ചാളരാജാവും ധൃഷ്ടകേതുവും വീരനായ ഭീമസേനനും പൃഷതപുത്രനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും,
യമൌ ച ചേകിതാനശ്ച കേകയാഃ പഞ്ച ചൈവ ഹ । സാത്യകിശ്ച മഹാബാഹുഃ സൌഭദ്രോഽഥ ഘടോത്കചഃ
യമജന്മാക്കളും ചേകിതാനനും, അഞ്ചു കേക്കയ സഹോദരന്മാരും, മഹാബാഹുവായ സാത്യകിയും, സുഭദ്രാപുത്രനായ അഭിമന്യുവും, ഘടോൽക്കചനും,
ദ്രൌപദേയാഃ ശിഖണ്ഡീ ച കുന്തിഭോജശ്ച വീര്യവാന് । വിരാടശ്ച മഹാരാജ പാണ്ഡവേയാ മഹാബലാഃ
ദ്രൗപദിയുടെ പുത്രന്മാരും ശിഖണ്ഡിയും വീരനായ കുന്തിഭോജനും മഹാരാജാവായ വിരാടനും, പാണ്ഡുവംശത്തിലെ മഹാബലികൾ,
ഏതേ ചാന്യേ ച ബഹവഃ പീഡിതാ ഭീഷ്മസായകൈഃ । സമുദ്ധൃതാഃ ഫല്ഗുനേന നിമഗ്നാഃ ശോകസാഗരേ
ഇവരും മറ്റു പലരും ഭീഷ്മന്റെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ബുദ്ധിമുട്ടി, ദുഃഖസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയിരുന്നപ്പോൾ അർജുനൻ അവരെ രക്ഷിച്ചു.
തതഃ ശിഖണ്ഡീ വേഗേന പ്രഗൃഹ്യ പരമായുധമ്। ഭീഷ്മമേവാഭിദുദ്രാവ രക്ഷ്യമാണഃ കിരീടിനാ
അപ്പോൾ ശിഖണ്ഡി വേഗത്തിൽ തന്റെ ശക്തമായ ആയുധം എടുത്ത്, കിരീടധാരിയായ അർജുനന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ ഭീഷ്മനെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.
തതോഽസ്യാനുചരാന്ഹത്വാ സര്വാന്രണവിഭാഗവിത് । ഭീഷ്മമേവാഭിദുദ്രാവ ബീഭത്സുരപരാജിതഃ
പോരിന്റെ രഹസ്യങ്ങൾ അറിയുന്ന, ജയിക്കപ്പെടാത്ത ഭീമസേനൻ, ഭീഷ്മന്റെ അനുചരന്മാരെ എല്ലാം സംഹരിച്ച്, നേരെ ഭീഷ്മനെ ആക്രമിക്കാൻ ഓടി.
സാത്യകിശ്ചേകിതാനശ്ച ധൃഷ്ടദ്യുമ്നശ്ച പാര്ഷതഃ । വിരാടോ ദ്രുപദശ്ചൈവ മാദ്രീപുത്രൌ ച പാണ്ഡവൌ
സാത്യകിയും ചേകിതാനനും പൃഷതപുത്രനായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നനും വിരാടനും ദ്രുപദനും, മാദ്രിദേവിയുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാരും,
ദുദ്രുവുര്ഭീഷ്മമേവാജൌ രക്ഷിതാ ദൃഢധന്വനാ । അഭിമന്യുശ്ച സമരേ ദ്രൌപദ്യാഃ പഞ്ച ചാത്മജാഃ
അവർ എല്ലാവരും ദൃഢമായ ധനുസ്സുള്ള അർജുനന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മനെ നേരെ ആക്രമിച്ചു; അഭിമന്യുവും, ദ്രൗപദിയുടെ അഞ്ചു പുത്രന്മാരും അങ്ങിനെ തന്നെ.
ദദൃശുഃ സമരേ ഭീഷ്മം സമുദ്യതമഹായുധമ് । തേ സര്വേ ദൃഢധന്വാനഃ സംയുഗേഷ്വപലായിനഃ
അവർ എല്ലാവരും യുദ്ധഭൂമിയിൽ ഭീഷ്മനെ വലിയ ആയുധം ഉയർത്തിയ നിലയിൽ കണ്ടു; അവർ എല്ലാവരും ദൃഢമായ ധനുസ്സുള്ളവരും പോരിൽ പിൻവാങ്ങാത്തവരുമായിരുന്നു.
ബഹുധാ ഭീഷ്മമാനര്ച്ഛുര്മാര്ഗണൈഃ ക്ഷതമാര്ഗണൈഃ । വിധൂയ താന്ബാണഗണാന്യേ മുക്താഃ പാര്ഥിവോത്തമൈഃ
അവർ ഭീഷ്മനെ പലവിധത്തിൽ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആദരിച്ചു, അമ്പുകൾകൊണ്ട് പരിക്കേൽപ്പിച്ചു; എന്നാൽ ഭീഷ്മൻ രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ വിട്ടുവിട്ട ആ അമ്പമേഘങ്ങൾ എല്ലാം തള്ളിക്കളഞ്ഞു.
പാണ്ഡവാനാമദീനാത്മാ വ്യഗാഹത വരൂഥിനീമ് । ചക്രേ ശരവിഘാതം ച ക്രീഡന്നിവ പിതാമഹഃ
ഭീഷ്മൻ ഭയമില്ലാതെ പാണ്ഡവസൈന്യത്തിൽ കയറി, കളിയാടുന്നപോലെ അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവരെ ആക്രമിച്ചു.
നാഭിസംധത്ത പാഞ്ചാല്യേ സ്മയമാനോ മുഹുര്മുഹുഃ । സ്ത്രീത്വം തസ്യാനുസംസ്മൃത്യ ഭീഷ്മോ ബാണാഞ്ശിഖണ്ഡിനേ
ഭീഷ്മൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട്, ശിഖണ്ഡിയുടെ സ്ത്രീസ്വഭാവം ഓർത്ത്, പാഞ്ചാളനിൽ അമ്പുകൾ ലക്ഷ്യമിട്ടില്ല.
ജഘാന ദ്രുപദാനീകേ രഥാന്സപ്ത മഹാരഥഃ । തതഃ കിലകിലാശബ്ദഃ ക്ഷണേന സമഭൂത്തദാ
മഹാരഥിയായ ഭീഷ്മൻ ദ്രുപദന്റെ സൈന്യത്തിൽ ഏഴു രഥങ്ങളെ സംഹരിച്ചു; ഉടനെ വലിയ ശബ്ദം അങ്ങോട്ട് ഉയർന്നു.
മത്സ്യപാഞ്ചാലചേദീനാം തമേകമഭിധാവതാമ് । തേ നരാശ്വരഥവ്രാതൈര്മാര്ഗണൈശ്ച പരംതപ
മത്സ്യ, പാഞ്ചാള, ചേദിരാജാക്കന്മാരുടെ സൈന്യങ്ങൾ, പുരുഷന്മാരും കുതിരകളും രഥങ്ങളും അമ്പുകളുടെ മഴയുമായി ഭീഷ്മനെ ഒറ്റയ്ക്ക് ആക്രമിക്കാൻ ഓടി.
തമേകം ഛാദയാമാസുര്മേഘാ ഇവ ദിവാകരമ് । ഭീഷ്മം ഭാഗീരഥീപുത്രം പ്രതപന്തം രണേ രിപൂന്
യുദ്ധത്തിൽ ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിച്ച ഭഗീരഥിപുത്രനായ ഭീഷ്മനെ, ആ സൈന്യങ്ങൾ മേഘങ്ങൾ സൂര്യനെ മറയ്ക്കുന്നതുപോലെ മറച്ചു.
തതസ്തസ്യ ച തേഷാം ച യുദ്ധേ ദേവാസുരോപമേ । കിരീടീ ഭീഷ്മമാനര്ച്ഛ പുരസ്കൃത്യ ശിഖണ്ഡിനമ്
അപ്പോൾ, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും പോരാടുന്നതുപോലെയുള്ള ആ യുദ്ധത്തിൽ, കിരീടധാരിയായ അർജുനൻ ശിഖണ്ഡിയെ മുന്നിൽ വെച്ച് ഭീഷ്മനെ ആദരിച്ചു.
ഏവം തേ പാണ്ഡവാഃ സര്വേ പുരസ്കൃത്യ ശിഖണ്ഡിനമ് । വിവ്യധുഃ സമരേ ഭീഷ്മം പരിവാര്യ സമന്തതഃ
അങ്ങനെ പാണ്ഡവന്മാർ എല്ലാവരും ശിഖണ്ഡിയെ മുന്നിൽ വെച്ച്, ഭീഷ്മനെ ചുറ്റി സമരത്തിൽ എല്ലാതരത്തിലും ആക്രമിച്ചു.
ശതഘ്നീഭിഃ സുഘോരാഭിഃ പരിഘൈശ്ച പരശ്വഥൈഃ । മുദ്ഗരൈര്മുസലൈഃ പ്രാസൈഃ ക്ഷേപണീയൈശ്ച സര്വശഃ
ഭയപ്പെടുത്തുന്ന ശതഘ്നികൾ, ഇരുമ്പ് ദണ്ഡുകൾ, കുരുവാളികൾ, വലിയ മുത്തികൾ, ഉരുക്കു കല്ലുകൾ, കുന്തങ്ങൾ, വിവിധതരം എറിയുന്ന ആയുധങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട്,