സാ വധ്യമാനാ സമരേ പാണ്ഡുസേനാ മഹാത്മഭിഃ । ത്രാതാരം നാധ്യഗച്ഛദ്വൈ മഞ്ജമാനേവ നൌര്ജംലേ
ആ പാണ്ഡവസൈന്യം മഹാത്മാക്കളാൽ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടുമ്പോൾ, രക്ഷിക്കാൻ ആരുമില്ലാതെ, കടലിൽ ഒഴുകുന്ന ഒരു തോണിപോലെ ആയിരുന്നു.
യഥാ ഹി ശൈശിരഃ കാലോ ഗവാം മര്മാണി കൃന്തതി। തഥാ പാണ്ഡുസുതാനാം വൈ ഭീഷ്മോ മര്മാണി കൃന്തതി
പതിവായി ശീതകാലം പശുക്കളുടെ ശരീരഭാഗങ്ങൾ മുറിക്കുന്നതുപോലെ, ഭീഷ്മൻ പാണ്ഡുപുത്രന്മാരുടെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങൾ മുറിച്ചു.
തഥൈവ തവ സൈന്യസ്യ പാര്ഥേന ച മഹാത്മനാ। നവമേഘപ്രതീകാശാഃ പാതിതാ ബഹുധാ ഗജാഃ
അതുപോലെ തന്നെ, മഹാത്മാവായ അർജുനൻ, നിന്റെ സൈന്യത്തിലെ പുതിയ മേഘങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള അനേകം ആനകളെ തകർത്തു.
മൃദ്യമാനാശ്ച ദൃശ്യന്തേ പാര്ഥേന നരയൂഥപാഃ । ഇഷുഭിസ്താഡ്യമാനാശ്ച നാരാചൈശ്ച സഹസ്രശഃ
അർജുനൻ അനേകം മനുഷ്യനായകരെ അമ്പുകളും കണികകളും കൊണ്ട് ആയിരക്കണക്കിന് തവണ തകർത്തു.
പേതുരാര്തസ്വരം ഘോരം കൃത്വാ തത്ര മഹാഗജാഃ । ആനദ്ധാഭരണൈഃ കായൈര്നിഹതാനാം മഹാത്മനാമ്
അവിടെ വലിയ ആനകൾ ഭയാനകമായ ഒരു നിലവിളി മുഴക്കി വീണു. അവയുടെ ശരീരങ്ങൾ കാവചം ധരിച്ചിരുന്നതും, മഹാത്മാക്കളായ യോദ്ധാക്കളുടെ ആയിരുന്നു.
ഛന്നമായോധനം രേജേ ശിരോഭിശ്ച സകുണ്ഡലൈഃ । തസ്മിന്നേവ മഹാരാജ മഹാവീരവരക്ഷയേ
ആ മഹാരാജാവേ, മഹാവീരന്മാരുടെ നാശത്തിനിടയിൽ ആയുധങ്ങളും കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച തലകളും കൊണ്ട് യുദ്ധഭൂമി പ്രകാശിച്ചു.
ഭീഷ്മേ ച യുധി വിക്രാന്തേ പാണ്ഡവേ ച ധനഞ്ജയേ । തേ പരാക്രാന്തമാലോക്യ രാജന്യുധി പിതാമഹമ്
ഭീഷ്മനും ധനഞ്ജയനുമായ പാണ്ഡവനും യുദ്ധത്തിൽ വീരത്വം കാണിച്ചപ്പോൾ, രാജാക്കന്മാർ യുദ്ധഭൂമിയിൽ പിതാമഹന്റെ വീര്യം കണ്ടു.
അഭ്യവര്തന്ത തേ പുത്രാഃ സര്വേ സൈന്യപുരസ്കൃതാഃ । ഇച്ഛന്തോ നിധനം യുദ്ധേ സ്വര്ഗം കൃത്വാ പരായണമ്
അപ്പോൾ നിന്റെ മക്കളും അവരുടെ സൈന്യവും മുന്നോട്ട് കയറി, യുദ്ധത്തിൽ മരണം ആഗ്രഹിച്ച് സ്വർഗ്ഗം ലക്ഷ്യമാക്കി.
പാണ്ഡവാനഭ്യവര്തന്ത തസ്മിന്വീരവരക്ഷയേ । പാണ്ഡവാപി മഹാരാജ സ്മരന്തോ വിവിധാന്ബഹൂന്
അവർ ആ മഹാവീരന്മാരുടെ നാശത്തിനിടയിൽ പാണ്ഡവരെ നേരെ ആക്രമിച്ചു. പാണ്ഡവരും രാജാവേ, പലവിധ കഷ്ടതകൾ ഓർത്ത്,
ക്ലേശാന്കൃതാന്സപുത്രേണ ത്വയാ പൂര്വം നരാധിപ । ഭയം ത്യക്ത്വാ രണേ ശൂരാ ബ്രഹ്മലോകായ തത്പരാഃ
നിന്റെ മകനും നീയും മുമ്പ് ഉണ്ടാക്കിയ കഷ്ടതകൾ ഓർത്ത്, ഭയം വിട്ട്, യുദ്ധത്തിൽ വീരത്വത്തോടെ ബ്രഹ്മലോകം ലക്ഷ്യമാക്കി.
താവകാംസ്തവ പുത്രാംശ്ച യോധയന്തി പ്രഹൃഷ്ടവത്। സേനാപതിസ്തു സമരേ പ്രാഹ സേനാം മഹാരഥഃ
നിന്റെ സൈന്യവും മക്കളും സന്തോഷത്തോടെ യുദ്ധം ചെയ്തു. അപ്പോൾ സേനാധിപൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ സൈന്യത്തോട് സംസാരിച്ചു.
അഭിദ്രവത ഗാങ്ഗേയം സോമകാഃ സൃഞ്ജയൈഃ സഹ । സേനാപതിവചഃ ശ്രുത്വാ സോമകാഃ സൃഞ്ജയാശ്ച തേ
'സോമകന്മാരേ, ശ്രിഞ്ചയന്മാരോടൊപ്പം ഗംഗാപുത്രനെ ആക്രമിക്കൂ!' എന്ന സേനാധിപന്റെ വാക്ക് കേട്ട്, സോമകന്മാരും ശ്രിഞ്ചയന്മാരും
അഭ്യദ്രവന്ത ഗാങ്ഗേയം ശരവൃഷ്ട്യാ സമാഹതാഃ । വധ്യമാനസ്തതോ രാജന്പിതാ ശാന്തനവസ്തവ
അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ തകർന്ന്, അവർ ഗംഗാപുത്രനോടു നേരെ ഓടി. രാജാവേ, അപ്പോൾ ശാന്തനുവിന്റെ മകനായ നിങ്ങളുടെ അച്ഛൻ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടു.
അമര്ഷവശമാപന്നോ യോധയാമാസ സൃഞ്ജയാന്। തസ്യ കീര്തിമതസ്താത പുരാ രാമേണ ധീമതാ
കോപം പിടിച്ചെടുത്ത്, അദ്ദേഹം ശ്രീഞ്ജയന്മാരെ നേരെ യുദ്ധം ചെയ്തു. അപ്പാ, പുരാതനകാലത്ത് ആ പ്രശസ്തനായ ഭീഷ്മൻ ബുദ്ധിമാൻ രാമനിൽ നിന്ന് ആയുധ വിദ്യ പഠിച്ചിരുന്നു.
സംപ്രദത്താഽസ്ത്രശിക്ഷാ വൈ പരാനീകവിനാശനീ । സ താം വിദ്യാമധിഷ്ഠായ കുര്വന്തപരബലക്ഷയമ്
ശത്രുസൈന്യങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന ആയുധവിദ്യ അദ്ദേഹത്തിന് പഠിപ്പിച്ചിരുന്നു. ആ വിദ്യയിൽ ആശ്രയിച്ച്, ഭീഷ്മൻ ശത്രുസൈന്യങ്ങളെ സംഹരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
അഹന്യഹനി പാര്ഥാനാം വൃദ്ധഃ കുരുപിതാമഹഃ । ഭീഷ്മോ ദശസഹസ്രാണി ജഘാന പരവീരഹാ
പ്രതിദിനം, വയസ്സായ കുരുവംശത്തിന്റെ പിതാമഹനായ ഭീഷ്മൻ പാണ്ഡവരുടെ പത്ത് ആയിരം പേരെ വീഴ്ത്തി.
തസ്മിംസ്തു ദശമേ പ്രാപ്തേ ദിവസേ ഭരതര്ഷഭ । ഏകോ ഭീഷ്മോ ഹി മത്സ്യേഷു പാഞ്ചാലേഷു ച സംയുഗേ
പത്താം ദിവസം, ഭാരതശ്രേഷ്ഠനേ, ഭീഷ്മൻ ഒരാളായി മാത്രം മത്സ്യന്മാരെയും പാഞ്ചാലന്മാരെയും യുദ്ധത്തിൽ നേരിട്ടു.
ഗജാശ്വമമിതം ഹത്വാ ഹത്വാ സപ്ത മഹാരഥാന് । ഹത്വാ പഞ്ചസഹസ്രാണി രഥാനാം പ്രതിപാമഹഃ
അനവധി ആനകളെയും കുതിരകളെയും കൊല്ലുകയും, ഏഴു മഹാരഥന്മാരെ വീഴ്ത്തുകയും ചെയ്തു. പിതാമഹൻ ആയ ഭീഷ്മൻ അഞ്ചായിരം രഥങ്ങളെയും സംഹരിച്ചു.
നരാണാം ച മഹായുദ്ധേ സഹസ്രാണി ചതുര്ദശ । ദന്തിനാം ച സഹസ്രാണി ഹയാനാമയുതം പുനഃ
ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ, പതിനാലായിരം മനുഷ്യരെയും ആയിരം ആനകളെയും പത്തായിരം കുതിരകളെയും വീണ്ടും ഭീഷ്മൻ വീഴ്ത്തി.
ശിക്ഷബലേന ന്യഹനത്പിതാ തവ വിശാംപതേ । തതഃ സര്വമഹീപാനാം ക്ഷപയിത്വാ വരൂഥിനീമ്
തന്റെ പരിശീലനശക്തിയാൽ നിങ്ങളുടെ അച്ഛൻ അവരെ സംഹരിച്ചു. അതിനുശേഷം എല്ലാ രാജാക്കന്മാരുടെയും മികച്ച സൈന്യങ്ങളെ നശിപ്പിച്ചു.
വിരാടസ്യ പ്രിയോ ഭ്രാതാ ശതാനീകോ നിപാതിതഃ। ശതാനീകം ച സമരേ ഹത്വാ ഭീഷ്മഃ പ്രതാപവാന്
വിരാടന്റെ പ്രിയ സഹോദരനായ ശതാനീകൻ വീണു. സമരത്തിൽ ശതാനീകനെ സംഹരിച്ച ശേഷം, ഭീഷ്മൻ അതിവീര്യത്തോടെ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.
സഹസ്രാണി മഹാരാജ രാജ്ഞാം ഭല്ലൈരപാതയത്। ഉദ്വിഗ്നാഃ സമരേ യോധാ വിക്രോശന്തി ധനഞ്ജയമ്
മഹാരാജാവേ, ഭീഷ്മൻ അമ്പുകൾകൊണ്ട് ആയിരക്കണക്കിന് രാജാക്കന്മാരെ വീഴ്ത്തി. യുദ്ധത്തിൽ വിഷമിച്ച യോദ്ധാക്കൾ ധനഞ്ജയനെ വിളിച്ചു.
യേ ച കേചന പാര്ഥാനാമഭിയാതാ ധനഞ്ജയമ് । രാജാനോ ഭീഷ്മമാസാദ്യ ഗതാസ്തേ യമസാദനമ്
പാണ്ഡവരിൽ ആരെങ്കിലും ധനഞ്ജയനോടു ചേർന്ന് മുന്നോട്ട് പോയാൽ, അവർ ഭീഷ്മനെ നേരിട്ടപ്പോൾ യമലോകത്തെത്തുകയായിരുന്നു.
കിരന്ദശ ദിശോ ഭീഷ്മഃ ശരജാലൈഃ സമന്തതഃ । അതീത്യ സേനാം പാര്ഥാനാമവതസ്ഥേ ചമൂമുഖേ
ഭീഷ്മൻ എല്ലാ ദിശകളും അമ്പുകളുടെ ജാലകത്തോടെ മൂടി; പാണ്ഡവസൈന്യത്തെ കടന്ന്, മുന്നിലെ നിരയിൽ നിലകൊണ്ടു.
സ കൃത്വാ സുമഹത്കര്മ തസ്മിന്വൈ ദശമേഽഹനി। സേനയോരന്തരേ തിഷ്ഠന്പ്രഗൃഹീതശരാസനഃ
ആ പത്താം ദിവസം മഹത്തായ വീര്യം കാട്ടി, രണ്ടു സൈന്യങ്ങൾക്കിടയിൽ അമ്പും വില്ലും പിടിച്ച് ഭീഷ്മൻ നിലകൊണ്ടു.
ന ചൈനം പാര്ഥിവാഃ കേചിച്ഛക്താ രാജന്നിരീക്ഷിതുമ് । മധ്യം പ്രാപ്തം യഥാ ഗ്രീഷ്മേ തപന്തം ഭാസ്കരം ദിവി
രാജാവേ, ആ നടുവിൽ നിന്ന ഭീഷ്മനെ, വേനലിൽ ആകാശത്ത് കത്തുന്ന സൂര്യനെ പോലെ, ആരും നോക്കാൻ പോലും ധൈര്യപ്പെട്ടില്ല.
യഥാ ദൈത്യചമൂം ശക്രസ്താപയാമാസ സംയുഗേ । തഥാ ഭീഷ്മഃ പാണ്ഡവേയാംസ്താപയാമാസ ഭാരത
യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ ദൈത്യസൈന്യത്തെ എങ്ങനെ ദഹിപ്പിച്ചുവോ, അതുപോലെ ഭീഷ്മൻ പാണ്ഡവസൈന്യത്തെ കഠിനമായി പീഡിപ്പിച്ചു, ഭാരത.
തഥാ ചൈനം പരാക്രാന്തമാലോക്യ മധുസൂദനഃ। ഉവാച ദേവകീപുത്രഃ പ്രീയമാണോ ധനഞ്ജയമ്
അങ്ങനെ ഭീഷ്മൻ ശക്തിയോടെ മുന്നേറുന്നത് കണ്ടു, മധുസൂദനൻ ആയ ദേവകിപുത്രൻ സന്തോഷത്തോടെ ധനഞ്ജയനോട് പറഞ്ഞു.
ഏഷ ശാന്തനവോ ഭീഷ്മഃ സേനയോരന്തരേ സ്ഥിതഃ । സന്നിഹത്യ ബലാദേനം വിജയസ്തേ ഭവിഷ്യതി
ഇവൻ ശാന്തനുവിന്റെ മകനായ ഭീഷ്മൻ, രണ്ടു സൈന്യങ്ങൾക്കിടയിൽ നിലകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ശക്തിയാൽ ഇവനെ ജയിച്ചാൽ, നിന്റെ വിജയമുറപ്പാണ്.
ബലാത്സംസ്തമ്ഭയസ്വൈനം യത്രൈഷാ ഭിദ്യതേ ചമൂഃ । ന ഹി ഭീഷ്മശരാനന്യഃ സോഢുമുത്സഹതേ വിഭോ
ശക്തിയാൽ ഇവനെ തടയണം, ഈ നിര തകർന്നിടത്താണ്. മഹാബലശാലിയേ, ഭീഷ്മന്റെ അമ്പുകൾക്ക് മറ്റാരും താങ്ങാൻ കഴിയില്ല.