സേനാപതിവചഃ ശ്രുത്വാ സോമകാഃ സഹ സൃഞ്ജയൈഃ । അഭ്യദ്രവന്ത ഗോങ്ഗേയം ശസ്ത്രവൃഷ്ട്യാ സമന്തതഃ
സേനാധിപന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, സോമകരും സൃഞ്ജയരും ചേർന്ന് എല്ലാ ദിക്കിലും ആയുധവർഷംകൊണ്ട് ഗംഗാപുത്രനെ ആക്രമിച്ചു.
തതോ ഭീഷ്മോ മഹാരാജ ദിവ്യമസ്ത്രമുദീരയന് । അഭ്യധാവത കൌന്തേയം മിഷതാം സര്വധന്വിനാമ്
അപ്പോൾ, രാജാവേ, ഭീഷ്മൻ ദിവ്യായുധം ഉണർത്തി, എല്ലാ വില്ലാളികളും നോക്കുമ്പോൾ കുന്തിയുടെ മകനേയ്ക്കു നേരെ ഓടിയെത്തി.
തം ശിഖണ്ഡീ രണേ യാന്തമഭ്യദ്രവത ദംശിതഃ । തതഃ സമാഹരദ്ഭീഷ്മസ്തദസ്ത്രം പാവകോപമമ്
അവനെ യുദ്ധത്തിൽ മുന്നോട്ട് വരുമ്പോൾ ശിഖണ്ഡി കോപത്തോടെ നേരെ ആക്രമിച്ചു; അപ്പോൾ ഭീഷ്മൻ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്ന ആ ആയുധം പ്രയോഗിച്ചു.
ഏതസ്മിന്നേവ കാലേ തു കൌന്തേയഃ ശ്വേതവാഹനഃ। നിജഘ്നേ താവകം സൈന്യം മോഹയിത്വാ പിതാമഹമ്
അത് തന്നെയായ സമയത്ത്, വെള്ള കുതിരകളോടുകൂടിയ കുന്തിയുടെ മകൻ, പിതാമഹനെ ഭ്രമിപ്പിച്ച് നിങ്ങളുടെ സൈന്യത്തെ തകർത്തു.
അസംവ്യൂഢേഷ്വനീകേഷു ഭൂയിഷ്ഠമനുവര്തിഷു । ബ്രഹ്മലോകപരാഃ സര്വേ സമപദ്യന്ത ഭാരത
അവിടെ സൈന്യങ്ങൾ ശരിയായി നിരത്തി ഒരുക്കിയിരുന്നില്ല, ഭൂരിഭാഗം പേരും അനുസരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. അപ്പോൾ എല്ലാവരും ബ്രഹ്മലോകത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി മനസ്സു ഏകാഗ്രമാക്കി, ഭാരത.
ച ഹ്യനീകമനീകേഷു സമസഞ്ജത സംകലേ । രഥാ ന രഥിഭിഃ സാര്ധം പാദാതാ ന പദാതിഭിഃ
അവിടെ സൈന്യങ്ങൾ പൂർണ്ണമായി അകലംപോയി, ചിതറിപ്പോയ അവസ്ഥയിൽ, രഥങ്ങൾ രഥികന്മാരോടൊപ്പം പോരാടിയില്ല, കാലാളുകൾ കാലാളുകളോടൊപ്പം പോരാടിയില്ല.
അശ്വാ നാശ്വൈരയുധ്യന്ത ഗജാ ന ഗജയോധിഭിഃ । ഉന്മത്തവന്മഹാരാജ യുധ്യന്തേ തത്ര ഭാരത
കുതിരകളും കുതിരയോദ്ധാക്കളോടൊപ്പം പോരാടിയില്ല, ആനകളും ആനയോദ്ധാക്കളോടൊപ്പം പോരാടിയില്ല. മഹാരാജാവേ, അവിടെ എല്ലാവരും ഭ്രാന്തന്മാരെപ്പോലെ യുദ്ധം ചെയ്തു.
മഹാന്വ്യതികരോ രൌദ്രഃ സേനയോഃ സമപദ്യത । നരനാഗഗണേഷ്വേവം വികീര്ണേഷു ച സര്വശഃ
ആ സൈന്യങ്ങളിൽ വലിയൊരു ഭയങ്കരമായ കലഹം ഉണ്ടായി. മനുഷ്യരും ആനകളും കൂട്ടങ്ങളായി എല്ലായിടത്തും ചിതറിപ്പോയി.
ക്ഷയേ തസ്മിന്മഹാരൌദ്രേ നിര്വിശേഷമജായത । തതഃ ശല്യഃ കൃപശ്ചൈവ ചിത്രസേനശ്ച ഭാരത
ആ മഹാഭയങ്കരമായ നാശത്തിൽ എല്ലാത്തിനും വ്യത്യാസം ഇല്ലാതായി. അതിനുശേഷം ശല്യനും കൃപനും ചിത്രസേനനും, ഭാരത,
ദുഃശാസനോ വികര്ണശ്ച രഥാനാസ്ഥായ ഭാസ്വരാന് । പാണ്ഡവാനാം രണേ ശൂരാ ധ്വജിനീം സമകമ്പയന്
ദുഃശാസനും വികർണ്ണനും തങ്ങളുടെ ദീപ്തമായ രഥങ്ങളിൽ കയറി, പാണ്ഡവരുടെ സൈന്യത്തെ യുദ്ധത്തിൽ നടുങ്ങിച്ചു.
സാ വധ്യമാനാ സമരേ പാണ്ഡുസേനാ മഹാത്മഭിഃ । ത്രാതാരം നാധ്യഗച്ഛദ്വൈ മഞ്ജമാനേവ നൌര്ജംലേ
ആ പാണ്ഡവസൈന്യം മഹാത്മാക്കളാൽ യുദ്ധത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടുമ്പോൾ, രക്ഷിക്കാൻ ആരുമില്ലാതെ, കടലിൽ ഒഴുകുന്ന ഒരു തോണിപോലെ ആയിരുന്നു.
യഥാ ഹി ശൈശിരഃ കാലോ ഗവാം മര്മാണി കൃന്തതി। തഥാ പാണ്ഡുസുതാനാം വൈ ഭീഷ്മോ മര്മാണി കൃന്തതി
പതിവായി ശീതകാലം പശുക്കളുടെ ശരീരഭാഗങ്ങൾ മുറിക്കുന്നതുപോലെ, ഭീഷ്മൻ പാണ്ഡുപുത്രന്മാരുടെ പ്രധാന ഭാഗങ്ങൾ മുറിച്ചു.
തഥൈവ തവ സൈന്യസ്യ പാര്ഥേന ച മഹാത്മനാ। നവമേഘപ്രതീകാശാഃ പാതിതാ ബഹുധാ ഗജാഃ
അതുപോലെ തന്നെ, മഹാത്മാവായ അർജുനൻ, നിന്റെ സൈന്യത്തിലെ പുതിയ മേഘങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള അനേകം ആനകളെ തകർത്തു.
മൃദ്യമാനാശ്ച ദൃശ്യന്തേ പാര്ഥേന നരയൂഥപാഃ । ഇഷുഭിസ്താഡ്യമാനാശ്ച നാരാചൈശ്ച സഹസ്രശഃ
അർജുനൻ അനേകം മനുഷ്യനായകരെ അമ്പുകളും കണികകളും കൊണ്ട് ആയിരക്കണക്കിന് തവണ തകർത്തു.
പേതുരാര്തസ്വരം ഘോരം കൃത്വാ തത്ര മഹാഗജാഃ । ആനദ്ധാഭരണൈഃ കായൈര്നിഹതാനാം മഹാത്മനാമ്
അവിടെ വലിയ ആനകൾ ഭയാനകമായ ഒരു നിലവിളി മുഴക്കി വീണു. അവയുടെ ശരീരങ്ങൾ കാവചം ധരിച്ചിരുന്നതും, മഹാത്മാക്കളായ യോദ്ധാക്കളുടെ ആയിരുന്നു.
ഛന്നമായോധനം രേജേ ശിരോഭിശ്ച സകുണ്ഡലൈഃ । തസ്മിന്നേവ മഹാരാജ മഹാവീരവരക്ഷയേ
ആ മഹാരാജാവേ, മഹാവീരന്മാരുടെ നാശത്തിനിടയിൽ ആയുധങ്ങളും കുണ്ഡലങ്ങൾ ധരിച്ച തലകളും കൊണ്ട് യുദ്ധഭൂമി പ്രകാശിച്ചു.
ഭീഷ്മേ ച യുധി വിക്രാന്തേ പാണ്ഡവേ ച ധനഞ്ജയേ । തേ പരാക്രാന്തമാലോക്യ രാജന്യുധി പിതാമഹമ്
ഭീഷ്മനും ധനഞ്ജയനുമായ പാണ്ഡവനും യുദ്ധത്തിൽ വീരത്വം കാണിച്ചപ്പോൾ, രാജാക്കന്മാർ യുദ്ധഭൂമിയിൽ പിതാമഹന്റെ വീര്യം കണ്ടു.
അഭ്യവര്തന്ത തേ പുത്രാഃ സര്വേ സൈന്യപുരസ്കൃതാഃ । ഇച്ഛന്തോ നിധനം യുദ്ധേ സ്വര്ഗം കൃത്വാ പരായണമ്
അപ്പോൾ നിന്റെ മക്കളും അവരുടെ സൈന്യവും മുന്നോട്ട് കയറി, യുദ്ധത്തിൽ മരണം ആഗ്രഹിച്ച് സ്വർഗ്ഗം ലക്ഷ്യമാക്കി.
പാണ്ഡവാനഭ്യവര്തന്ത തസ്മിന്വീരവരക്ഷയേ । പാണ്ഡവാപി മഹാരാജ സ്മരന്തോ വിവിധാന്ബഹൂന്
അവർ ആ മഹാവീരന്മാരുടെ നാശത്തിനിടയിൽ പാണ്ഡവരെ നേരെ ആക്രമിച്ചു. പാണ്ഡവരും രാജാവേ, പലവിധ കഷ്ടതകൾ ഓർത്ത്,
ക്ലേശാന്കൃതാന്സപുത്രേണ ത്വയാ പൂര്വം നരാധിപ । ഭയം ത്യക്ത്വാ രണേ ശൂരാ ബ്രഹ്മലോകായ തത്പരാഃ
നിന്റെ മകനും നീയും മുമ്പ് ഉണ്ടാക്കിയ കഷ്ടതകൾ ഓർത്ത്, ഭയം വിട്ട്, യുദ്ധത്തിൽ വീരത്വത്തോടെ ബ്രഹ്മലോകം ലക്ഷ്യമാക്കി.
താവകാംസ്തവ പുത്രാംശ്ച യോധയന്തി പ്രഹൃഷ്ടവത്। സേനാപതിസ്തു സമരേ പ്രാഹ സേനാം മഹാരഥഃ
നിന്റെ സൈന്യവും മക്കളും സന്തോഷത്തോടെ യുദ്ധം ചെയ്തു. അപ്പോൾ സേനാധിപൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ സൈന്യത്തോട് സംസാരിച്ചു.
അഭിദ്രവത ഗാങ്ഗേയം സോമകാഃ സൃഞ്ജയൈഃ സഹ । സേനാപതിവചഃ ശ്രുത്വാ സോമകാഃ സൃഞ്ജയാശ്ച തേ
'സോമകന്മാരേ, ശ്രിഞ്ചയന്മാരോടൊപ്പം ഗംഗാപുത്രനെ ആക്രമിക്കൂ!' എന്ന സേനാധിപന്റെ വാക്ക് കേട്ട്, സോമകന്മാരും ശ്രിഞ്ചയന്മാരും
അഭ്യദ്രവന്ത ഗാങ്ഗേയം ശരവൃഷ്ട്യാ സമാഹതാഃ । വധ്യമാനസ്തതോ രാജന്പിതാ ശാന്തനവസ്തവ
അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ തകർന്ന്, അവർ ഗംഗാപുത്രനോടു നേരെ ഓടി. രാജാവേ, അപ്പോൾ ശാന്തനുവിന്റെ മകനായ നിങ്ങളുടെ അച്ഛൻ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടു.
അമര്ഷവശമാപന്നോ യോധയാമാസ സൃഞ്ജയാന്। തസ്യ കീര്തിമതസ്താത പുരാ രാമേണ ധീമതാ
കോപം പിടിച്ചെടുത്ത്, അദ്ദേഹം ശ്രീഞ്ജയന്മാരെ നേരെ യുദ്ധം ചെയ്തു. അപ്പാ, പുരാതനകാലത്ത് ആ പ്രശസ്തനായ ഭീഷ്മൻ ബുദ്ധിമാൻ രാമനിൽ നിന്ന് ആയുധ വിദ്യ പഠിച്ചിരുന്നു.
സംപ്രദത്താഽസ്ത്രശിക്ഷാ വൈ പരാനീകവിനാശനീ । സ താം വിദ്യാമധിഷ്ഠായ കുര്വന്തപരബലക്ഷയമ്
ശത്രുസൈന്യങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന ആയുധവിദ്യ അദ്ദേഹത്തിന് പഠിപ്പിച്ചിരുന്നു. ആ വിദ്യയിൽ ആശ്രയിച്ച്, ഭീഷ്മൻ ശത്രുസൈന്യങ്ങളെ സംഹരിക്കാൻ തുടങ്ങി.
അഹന്യഹനി പാര്ഥാനാം വൃദ്ധഃ കുരുപിതാമഹഃ । ഭീഷ്മോ ദശസഹസ്രാണി ജഘാന പരവീരഹാ
പ്രതിദിനം, വയസ്സായ കുരുവംശത്തിന്റെ പിതാമഹനായ ഭീഷ്മൻ പാണ്ഡവരുടെ പത്ത് ആയിരം പേരെ വീഴ്ത്തി.
തസ്മിംസ്തു ദശമേ പ്രാപ്തേ ദിവസേ ഭരതര്ഷഭ । ഏകോ ഭീഷ്മോ ഹി മത്സ്യേഷു പാഞ്ചാലേഷു ച സംയുഗേ
പത്താം ദിവസം, ഭാരതശ്രേഷ്ഠനേ, ഭീഷ്മൻ ഒരാളായി മാത്രം മത്സ്യന്മാരെയും പാഞ്ചാലന്മാരെയും യുദ്ധത്തിൽ നേരിട്ടു.
ഗജാശ്വമമിതം ഹത്വാ ഹത്വാ സപ്ത മഹാരഥാന് । ഹത്വാ പഞ്ചസഹസ്രാണി രഥാനാം പ്രതിപാമഹഃ
അനവധി ആനകളെയും കുതിരകളെയും കൊല്ലുകയും, ഏഴു മഹാരഥന്മാരെ വീഴ്ത്തുകയും ചെയ്തു. പിതാമഹൻ ആയ ഭീഷ്മൻ അഞ്ചായിരം രഥങ്ങളെയും സംഹരിച്ചു.
നരാണാം ച മഹായുദ്ധേ സഹസ്രാണി ചതുര്ദശ । ദന്തിനാം ച സഹസ്രാണി ഹയാനാമയുതം പുനഃ
ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ, പതിനാലായിരം മനുഷ്യരെയും ആയിരം ആനകളെയും പത്തായിരം കുതിരകളെയും വീണ്ടും ഭീഷ്മൻ വീഴ്ത്തി.
ശിക്ഷബലേന ന്യഹനത്പിതാ തവ വിശാംപതേ । തതഃ സര്വമഹീപാനാം ക്ഷപയിത്വാ വരൂഥിനീമ്
തന്റെ പരിശീലനശക്തിയാൽ നിങ്ങളുടെ അച്ഛൻ അവരെ സംഹരിച്ചു. അതിനുശേഷം എല്ലാ രാജാക്കന്മാരുടെയും മികച്ച സൈന്യങ്ങളെ നശിപ്പിച്ചു.