നാഭ്യവര്തന്ത രാജാനഃ സഹിതാ വാനരധ്വജമ് । സധ്വജാ രഥിനഃ പേതുര്ഹയാരോഹാ ഹയൈഃ സഹ
വാനരധ്വജം കെട്ടിയവനും കൂടെ ചേർന്നിരുന്ന രാജാക്കന്മാരും ഒരുമിച്ചും അവനെ നേരിടാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു; കൊടികളോടുകൂടിയ രഥീയന്മാർ വീണു, കുതിരപ്പടയാളികളും കുതിരകളോടൊപ്പം നിലംപതിച്ചു.
സഗജാശ്ച ഗജാരോഹാഃ കിരീടിശരതാഡിതാഃ । തതോഽര്ജുനഭുജോത്സൃഷ്ടൈരാവൃതാഽഽസീദ്വസുംധരാ
ആനകളും ആനയിലിരുന്നവരും കിരീടധാരിയായ അർജുനന്റെ അമ്പുകളിൽ വീണു; അർജുനന്റെ കൈകളിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭൂമി മുഴുവൻ മൂടപ്പെട്ടു.
വിദ്രുതം ദിക്ഷു സര്വാസു ശരൈര്ബലമദൃശ്യത । അഥ പാര്ഥോ മഹാരാജ ദ്രാവയിത്വാ വരൂഥിനീമ്
എല്ലാ ദിക്കുകളിലും അമ്പുകളിൽ തുളഞ്ഞ സൈന്യം ഓടിപ്പോയതായി കാണാമായിരുന്നു; പിന്നെ, മഹാരാജാവേ, പാർത്ഥൻ ആ സൈന്യത്തെ തകർത്തശേഷം—
ദുഃശാസനായ സുബഹൂന്പ്രേഷയാമാസ സായകാന് । തേ തു ഭിത്ത്വാ തവ സുതം ദുഃശാസനമയോമുഖാഃ
—ദുഃശാസനനിലേക്കു അനവധി അമ്പുകൾ അയച്ചു; ആ ഇരുമ്പുതലോടുകൂടിയ അമ്പുകൾ അവന്റെ മകനായ ദുഃശാസനനെ തുളച്ച്—
ധരണീം വിവിശുഃ സര്വേ വല്മീകമിവ പന്നഗാഃ । ഹയാംശ്ചാസ്യ തതോ ജഘ്നേ സാരഥിം ച ന്യപാതയത്
—എല്ലാം പാമ്പുകൾ പുഴുക്കളിൽ കയറിയതുപോലെ നിലത്തേക്ക് കടന്നു; പിന്നെ അവന്റെ കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും അർജുനൻ വീഴ്ത്തി.
വിവിംശതിം ച വിംശത്യാ വിരഥീകൃതവാന്പ്രഭുഃ । ആജഘാന ഭൃശം ചൈവ പഞ്ചഭിര്നതപര്വഭിഃ
ശക്തനായ അർജുനൻ, ഇരുപത് അമ്പുകൾകൊണ്ട് വിവിംശതിയെ രഥം വിട്ടുനില്ക്കാൻ നിർബന്ധിച്ചു; അഞ്ചു മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവൻ ഭയങ്കരമായി ആക്രമിച്ചു—
കൃപം വികര്ണം ശല്യം ച വിദ്ധ്വാ ബഹുഭിരായസൈഃ । ചകാര വിരഥാംശ്ചൈവ കൌന്തേയഃ ശ്വേതവാഹനഃ
—കൃപ, വികർണ, ശല്യ എന്നിവരെ അനവധി ഇരുമ്പ് അമ്പുകൾകൊണ്ട് തുളച്ചു; കുന്തിദേവിയുടെ മകൻ, വെള്ള കുതിരകളോടുകൂടിയവൻ, അവരെല്ലാവരെയും രഥം വിട്ടുനില്ക്കാൻ നിർബന്ധിച്ചു.
ഏവം തേ വിരഥാഃ സര്വേ കൃപഃ ശല്യശ്ച മാരിഷ । ദുഃശാസനോ വികര്ണശ്ച തഥൈവ ച വിവിംശതിഃ
ഇങ്ങനെ, കൃപയും ശല്യയും മഹാനുഭാവാ, ദുഃശാസനനും വികർണനും വിവിംശതിയും രഥം വിട്ടുനില്ക്കേണ്ടി വന്നു.
സംപ്രാദ്രവന്ത സമരേ നിര്ജിതാഃ സവ്യസാചിനാ । പൂര്വാഹ്ണേ ഭരതശ്രേഷ്ഠ പരാജിത്യ മഹാരഥാന്
സവ്യാസാചിയാൽ യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റവർ എല്ലാവരും ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു; ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, രാവിലെ മഹാരഥന്മാരെ ജയിച്ചശേഷം—
പ്രജജ്വാല രണേ പാര്ഥോ വിധൂമ ഇവ പാവകഃ । തഥൈവ ശരവര്ഷേണ ഭാസ്കരോ രശ്മിവാനിവ
പാർഥൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ പുകയില്ലാത്ത തീപോലെ ജ്വലിച്ചു; അമ്പുകളുടെ മഴയാൽ പ്രകാശമുള്ള സൂര്യനുപോലെയും.
അന്യാനപി മഹാരാജ താപയാമാസ പാര്ഥിവാന് । പരാങ്മുഖീകൃത്യ തഥാ ശരവര്ഷൈര്മഹാരഥാന്
മറ്റു രാജാക്കന്മാരെയും പാർഥൻ ബുദ്ധിമുട്ടിച്ചു, മഹാരഥന്മാരെ അമ്പുകളുടെ മഴയാൽ പിന്മാറാൻ നിർബന്ധിച്ചു.
പ്രാവര്തയത സംഗ്രാമേ ശോണിതോദാം മഹാനദീമ് । മധ്യേന കുരുസൈന്യാനാം പാണ്ഡവാനാം ച ഭാരത
കുരുസൈന്യത്തിന്റെയും പാണ്ഡവസൈന്യത്തിന്റെയും നടുവിൽ, അർജുനൻ യുദ്ധത്തിൽ രക്തം ഒഴുകുന്ന വലിയൊരു നദി സൃഷ്ടിച്ചു.
തസ്മിന്നതിമഹാഭീമേ രാജന്വീരവരക്ഷയേ । ഭീഷ്മം പ്രതി പരാക്രാന്താഃ പാണ്ഡവാഃ സഹ സൃഞ്ജയൈഃ
അത് അത്യന്തം ഭയാനകമായ വീരന്മാരുടെ നാശത്തിൽ, രാജാവേ, പാണ്ഡവർ ശ്രീഞ്ജയന്മാരോടൊപ്പം ഭീഷ്മനെ നേരെ മുന്നേറി.
തേ പരാക്രാന്തമാലോക്യ യുധി രാജന്പിതാമഹമ് । ന ന്യവര്തന്ത തേ പുത്രാ ബ്രഹ്മലോകപുരസ്കൃതാഃ
യുദ്ധത്തിൽ പിതാമഹന്റെ വീര്യം കണ്ടു, രാജാവേ, ബ്രഹ്മലോകം മുന്നിൽ നയിക്കുന്നതുപോലെ, നിന്റെ മക്കൾ പിന്നോട്ട് തിരിഞ്ഞില്ല.
ഇച്ഛന്തോ നിധനം യുദ്ധേ സ്വര്ഗലോകപരായണാഃ । പാണ്ഡവാനഭ്യവര്തന്ത താവകാ യുദ്ധദുര്മദാഃ
യുദ്ധത്തിൽ മരണം ആഗ്രഹിച്ച് സ്വർഗ്ഗലോകം ലക്ഷ്യമാക്കി, നിന്റെ യുദ്ധഭ്രാന്തനായ മക്കൾ പാണ്ഡവരെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.
പാണ്ഡവാശ്ച മഹാരാജ സ്മരന്തോ വിവിധാന്ബഹൂന് । ക്ലേശാന്കൃതാന്സപുത്രേണ ത്വയാ പൂര്വം നരാധിപ
പാണ്ഡവർ, മഹാരാജാവേ, നീയും നിന്റെ മകനും മുമ്പ് അവർക്കു നൽകിയ അനേകം കഷ്ടങ്ങൾ ഓർത്ത്—
ഭയം ത്യക്ത്വാ രണേ ശൂരാഃ സ്വര്ഗലോകപുരസ്കൃതാഃ। താവകാംസ്തവ പുത്രാംശ്ച യോധയന്തി സ്മ ഹൃഷ്ടവത്
യുദ്ധഭയമൊഴിഞ്ഞ്, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന നിങ്ങളുടെ മക്കളും സൈനികരും സന്തോഷത്തോടെ പോരാടുകയായിരുന്നു.
ഗജാശ്ച രഥസങ്ഘാശ്ച ബഹുധാ രഥിഭിര്ഹതാഃ । രഥാശ്ച നിഹതാ നാഗൈര്ഹയാശ്ചൈവ പദാതിഭിഃ
ആനകളും രഥങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളും പലവിധത്തിൽ രഥയോദ്ധാക്കളാൽ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു; രഥങ്ങൾ ആനകളാൽ തകർക്കപ്പെട്ടു, കുതിരകൾ പാദാതികളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
അന്തരാ ച്ഛിദ്യമാനാനി ശരീരാണി ശിരാംസി ച । നിപേതുര്ദിക്ഷു സര്വാസു ഗജാശ്വരഥയോധിനാമ്
അവിടെയും ഇവിടെയും ആനയോദ്ധാക്കളുടെയും കുതിരയോദ്ധാക്കളുടെയും രഥയോദ്ധാക്കളുടെയും ശരീരങ്ങളും തലകളും വെട്ടി വീഴ്ത്തപ്പെട്ട് എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ചിതറിപ്പോയി.
ഛന്നമായോധനം രാജന്കുണ്ഡലാങ്ഗദധാരിഭിഃ। പതിതൈഃ പാത്യമാനൈശ്ച രാജപുത്രൈര്മഹാരഥൈഃ
രാജാവേ, കുണ്ഡലവും കങ്കണവും ധരിച്ച രാജകുമാരന്മാരും മഹാരഥികളും യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീണു ചിതറിപ്പിടിച്ചു, അവരാൽ യുദ്ധഭൂമി മൂടപ്പെട്ടു.
രഥനേമിനികൃത്തൈശ്ച ഗജൈശ്ചൈവാവപോഥിതൈഃ । പാദാതശ്ചാപ്യധാവന്ത സാശ്വാശ്ച ഹയയോധിനഃ
രഥചക്രങ്ങൾ കത്തിയ ആനകളും ചവിട്ടി തകർത്ത ആനകളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; പാദാതികളും കുതിരയോദ്ധാക്കളും അവരുടെ കുതിരകളുമായി ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
ഗജാശ്ച രഥയോധാശ്ച പരിപേതുഃ സമന്തതഃ । വികീര്ണാശ്ച രഥാ ഭൂമൌ ഭഗ്രചക്രയുഗധ്വജാഃ
ആനകളും രഥയോദ്ധാക്കളും എല്ലാടവും വീണു കിടന്നു; ചക്രവും അക്ഷവും പതാകയും തകർന്ന രഥങ്ങൾ നിലത്ത് ചിതറിക്കിടന്നു.
തദ്ഗജാശ്വരഥൌഘാനാം രുധിരേണ സമുക്ഷിതമ । ഛന്നമായോധനം രേജേ രക്താഭ്രമിവ ശാരദമ്
ആനകളുടെയും കുതിരകളുടെയും രഥസൈന്യത്തിന്റെയും രക്തത്തിൽ നനഞ്ഞ ആ യുദ്ധഭൂമി, ചുവന്ന മേഘം പോലെ പ്രകാശിച്ചു.
ശ്വാനഃ കാകാശ്ച ഗൃധ്രാശ്ച വൃകാ ഗോമായുഭിഃ സഹ । പ്രണേര്ദുര്ഭക്ഷ്യമാസാദ്യ വികൃതാശ്ച സഗദ്വിജാഃ
നായ്ക്കളും കാക്കകളും കഴുകുകളും കാട്ടുപോത്തുകളും നരികളും മറ്റു മാംസഭക്ഷികളും ഒരുമിച്ച് ധാരാളം ആഹാരം കണ്ടെത്തി, അവിടെ വിചിത്രരൂപം സ്വീകരിച്ചു.
വവുര്ബഹുവിധശ്ചൈവ ദിക്ഷു സര്വാസു മാരുതാഃ। ദൃശ്യമാനേഷു രക്ഷഃസു ഭൂതേഷു ച നദത്സു ച
എല്ലാ ദിക്കുകളിലും പലവിധമായ കാറ്റുകൾ വീശി; ഭൂതങ്ങളും പ്രേതങ്ങളും കാണപ്പെടുകയും ശബ്ദങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തു.
കാഞ്ചനാനി ച ദാമാനി പതാകാശ്ച മഹാധനാഃ । ധൂയമാനാ വ്യദൃശ്യന്ത സഹസാ മാരുതേരിതാഃ
പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കെട്ടുകളും വിലയേറിയ വലിയ പതാകകളും കാറ്റിൽ പെട്ടെന്ന് വീശിപ്പറക്കുന്നത് കാണാമായിരുന്നു.
ശ്വേതച്ഛത്രസഹസ്രാണി സധ്വജാശ്ച മഹാരഥാഃ । വികീര്ണാഃ സമദൃശ്യന്ത ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ
ആയിരക്കണക്കിന് വെള്ള കുടകളും പതാകയുമുള്ള മഹാരഥികളും നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും ചിതറിക്കിടക്കുന്നത് കാണാമായിരുന്നു.
സപതാകാശ്ച മാതങ്ഗാ ദിശോ ജഗ്മുഃ ശരാതുരാഃ। ക്ഷത്രിയാശ്ച മനുഷ്യേന്ദ്ര ഗദാശക്തിധനുര്ധരാഃ
പതാകയുള്ള ആനകൾ അമ്പുകളിൽ പരിക്കേറ്റ് വിവിധ ദിക്കുകളിലേക്ക് നീങ്ങി; മനുഷ്യരാജാവേ, ഗദയും ശൂലവും വില്ലും കൈവശമുള്ള ക്ഷത്രിയന്മാരും അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്തു.
സമന്തതശ്ച ദൃശ്യന്തേ പതിതാ ധരണീതലേ । `ഇഷുഭിസ്താഡ്യമാനാശ്ച നാരാചൈശ്ച സഹസ്രശഃ।' പേതുരാര്തസ്വരം കൃത്വാ തത്രതത്ര മഹാഗജാഃ
ചുറ്റും എല്ലായിടത്തും അമ്പുകളും ഇരുമ്പ് അമ്പുകളും കൊണ്ടു വെട്ടിയിട്ടു വീണവരെ കാണാമായിരുന്നു; വലിയ ആനകൾ വേദനയോടെ നിലവിളിച്ച് ഇവിടെ അവിടെ വീണു.
സേനാപതിസ്തു സമരേ പ്രാഹ സേനാം മഹാരഥഃ । അഭ്യദ്രവത ഗാങ്ഗേയം സൈനികാഃ കിം കൃതേന വഃ
അപ്പോൾ സൈന്യാധിപൻ, മഹാരഥൻ, യുദ്ധഭൂമിയിൽ സൈന്യത്തോട് പറഞ്ഞു: 'സൈനികരേ, ഗംഗാപുത്രനേ ആക്രമിക്കൂ; താമസിച്ച് എന്ത് പ്രയോജനം?'