ദേവാ അപി സമുദ്യുക്താ നാലം ഭീഷ്മം സമാസിതുമ് । കിമു പാര്ഥാ മഹാത്മാനം മര്ത്യഭൂതാ മഹാബലാഃ
ദേവന്മാരും മുഴുവൻ തയ്യാറായിട്ടും ഭീഷ്മനെ നേരിടാൻ കഴിയില്ല; അതിനാൽ, മഹാത്മാക്കളും മഹാബലന്മാരുമായ പൃഥയുടെ മക്കൾ, മരണമുള്ളവർ, എങ്ങനെ നേരിടും?
തസ്മാദ്ദ്രവത മാ യോധാഃ ഫല്ഗുനം പ്രാപ്യ സംയുഗേ । അഹമദ്യ രണേ യത്തോ യോധയിഷ്യാമി പാണ്ഡവമ്
അതിനാൽ, യോദ്ധാക്കളേ, യുദ്ധത്തിൽ ഫൽഗുനനെ കണ്ടാൽ ഓടിപ്പോകരുത്; ഇന്ന് ഞാൻ മുഴുവൻ ശ്രമത്തോടെയും പാണ്ഡവനെ യുദ്ധത്തിൽ നേരിടും.
സഹിതഃ സര്വതോ യത്തൈര്ഭവദ്ഭിര്വസുധാധിപൈഃ । തച്ഛ്രുത്വാ തു വചോ രാജംസ്തവ പുത്രസ്യ ധന്വിനഃ
ഭൂമിയുടെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരുമായ് ചേർന്ന് എല്ലാ ദിശകളിലും പരിശ്രമിക്കൂ; നിന്റെ വില്ലാളിയായ മകന്റെ ഈ വാക്കുകൾ രാജാവേ, എല്ലാവരും കേട്ടു.
അര്ജുനം പ്രതി സംയത്താ ബലവന്തോ മഹാബലാഃ । തേ വിദേഹാഃ കലിങ്ഗാശ്ച ദാസേരകഗണാശ്ച ഹ
അർജുനനെ നേരിടാൻ ശക്തിയുള്ള വിദേഹരും കലിംഗരും ദാസേരകഗണങ്ങളും മുഴുവൻ തയ്യാറായി.
അഭിപേതുര്നിഷാദാശ്ച സൌവീരാശ്ച മഹാരണേ । ബാഹ്ലീകാ ദരദാശ്ചൈവ പ്രതീച്യോദീച്യമാലവാഃ
നിഷാദരും സൗവീരരും ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ മുന്നോട്ട് കുതിച്ചു; ബാഹ്ലീകർ, ദരദർ, പടിഞ്ഞാറിന്റെയും വടക്കിന്റെയും മാലവരും അങ്ങനെ തന്നെ.
അഭീഷാഹാഃ ശൂരസേനാഃ ശിബയോഽഥ വസാതയഃ । സാല്വഃ ശകാസ്ത്രിഗര്താശ്ച അമ്ബഷ്ഠാഃ കേകയൌഃ സഹ
അഭീഷാഹർ, ശൂരസേനർ, ശിബികൾ, വസാതവർ, സാൽവൻ, ശകർ, ത്രിഗർതർ, അംബഷ്ടർ, കേക്കയന്മാർ ഇവരും ഒത്തുചേർന്നു മുന്നേറി.
അഭിപേതൂ രണേ പാര്ഥം പതങ്ഗാ ഇവ പാവകമ് । സ താന്സര്വാന്സഹാനീകാന്മഹാരാജ മഹാരഥാന്
അവർ പാർത്ഥനെ നേരെ അഗ്നിയിലേക്കു പറക്കുന്ന ചിറകുള്ള പുഴുക്കൾപോലെ യുദ്ധത്തിൽ ചാടിക്കയറി; മഹാരാജാവേ, അപ്പോൾ അർജുനനും തന്റെ സൈന്യങ്ങളോടും മഹാരഥന്മാരോടും കൂടി—
ദിവ്യാന്യസ്ത്രാണി സംചിന്ത്യ പ്രസംധായ ധനഞ്ജയഃ । സ തൈരസ്ത്രൈര്മഹാവേഗൈര്ദദാഹ സുമഹാബലഃ
ദിവ്യായുധങ്ങൾ ഓർത്ത് അർജുനൻ അവയെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് പ്രയോഗിച്ചു; അതിനാൽ അതീവ വേഗമുള്ള ആ ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് മഹാബലനായവൻ അവരെ ദഹിപ്പിച്ചു.
ശരപ്രതാപൈര്ബീഭത്സുഃ പതങ്ഗാനിവ പാവകഃ । തസ്യ ബാണസഹസ്രാണി സൃജതോ ദൃഢധന്വിനഃ
അർജുനൻ തന്റെ അമ്പുകളുടെ ശക്തിയാൽ തീയിൽ ചിതലാകുന്ന പുഴുക്കളെപ്പോലെ ശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ചു; അവൻ തന്റെ ശക്തമായ വില്ലിൽ നിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് അമ്പുകൾ വിട്ടുവിടുമ്പോൾ,
ദീപ്യമാനമിവാകാശേ ഗാണ്ഡീവം സമദൃശ്യത। തേ ശരാര്താ മഹാരാജ വിപ്രകീര്ണമഹാധ്വജാഃ
അവന്റെ ഗാണ്ഡീവം ആകാശത്ത് തീപോലെ പ്രകാശിച്ചു; രാജാവേ, അർജുനന്റെ അമ്പുകളിൽ പെടുന്നവരുടെ വലിയ കൊടികൾ ചിതറിപ്പോയി.
നാഭ്യവര്തന്ത രാജാനഃ സഹിതാ വാനരധ്വജമ് । സധ്വജാ രഥിനഃ പേതുര്ഹയാരോഹാ ഹയൈഃ സഹ
വാനരധ്വജം കെട്ടിയവനും കൂടെ ചേർന്നിരുന്ന രാജാക്കന്മാരും ഒരുമിച്ചും അവനെ നേരിടാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു; കൊടികളോടുകൂടിയ രഥീയന്മാർ വീണു, കുതിരപ്പടയാളികളും കുതിരകളോടൊപ്പം നിലംപതിച്ചു.
സഗജാശ്ച ഗജാരോഹാഃ കിരീടിശരതാഡിതാഃ । തതോഽര്ജുനഭുജോത്സൃഷ്ടൈരാവൃതാഽഽസീദ്വസുംധരാ
ആനകളും ആനയിലിരുന്നവരും കിരീടധാരിയായ അർജുനന്റെ അമ്പുകളിൽ വീണു; അർജുനന്റെ കൈകളിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭൂമി മുഴുവൻ മൂടപ്പെട്ടു.
വിദ്രുതം ദിക്ഷു സര്വാസു ശരൈര്ബലമദൃശ്യത । അഥ പാര്ഥോ മഹാരാജ ദ്രാവയിത്വാ വരൂഥിനീമ്
എല്ലാ ദിക്കുകളിലും അമ്പുകളിൽ തുളഞ്ഞ സൈന്യം ഓടിപ്പോയതായി കാണാമായിരുന്നു; പിന്നെ, മഹാരാജാവേ, പാർത്ഥൻ ആ സൈന്യത്തെ തകർത്തശേഷം—
ദുഃശാസനായ സുബഹൂന്പ്രേഷയാമാസ സായകാന് । തേ തു ഭിത്ത്വാ തവ സുതം ദുഃശാസനമയോമുഖാഃ
—ദുഃശാസനനിലേക്കു അനവധി അമ്പുകൾ അയച്ചു; ആ ഇരുമ്പുതലോടുകൂടിയ അമ്പുകൾ അവന്റെ മകനായ ദുഃശാസനനെ തുളച്ച്—
ധരണീം വിവിശുഃ സര്വേ വല്മീകമിവ പന്നഗാഃ । ഹയാംശ്ചാസ്യ തതോ ജഘ്നേ സാരഥിം ച ന്യപാതയത്
—എല്ലാം പാമ്പുകൾ പുഴുക്കളിൽ കയറിയതുപോലെ നിലത്തേക്ക് കടന്നു; പിന്നെ അവന്റെ കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും അർജുനൻ വീഴ്ത്തി.
വിവിംശതിം ച വിംശത്യാ വിരഥീകൃതവാന്പ്രഭുഃ । ആജഘാന ഭൃശം ചൈവ പഞ്ചഭിര്നതപര്വഭിഃ
ശക്തനായ അർജുനൻ, ഇരുപത് അമ്പുകൾകൊണ്ട് വിവിംശതിയെ രഥം വിട്ടുനില്ക്കാൻ നിർബന്ധിച്ചു; അഞ്ചു മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവൻ ഭയങ്കരമായി ആക്രമിച്ചു—
കൃപം വികര്ണം ശല്യം ച വിദ്ധ്വാ ബഹുഭിരായസൈഃ । ചകാര വിരഥാംശ്ചൈവ കൌന്തേയഃ ശ്വേതവാഹനഃ
—കൃപ, വികർണ, ശല്യ എന്നിവരെ അനവധി ഇരുമ്പ് അമ്പുകൾകൊണ്ട് തുളച്ചു; കുന്തിദേവിയുടെ മകൻ, വെള്ള കുതിരകളോടുകൂടിയവൻ, അവരെല്ലാവരെയും രഥം വിട്ടുനില്ക്കാൻ നിർബന്ധിച്ചു.
ഏവം തേ വിരഥാഃ സര്വേ കൃപഃ ശല്യശ്ച മാരിഷ । ദുഃശാസനോ വികര്ണശ്ച തഥൈവ ച വിവിംശതിഃ
ഇങ്ങനെ, കൃപയും ശല്യയും മഹാനുഭാവാ, ദുഃശാസനനും വികർണനും വിവിംശതിയും രഥം വിട്ടുനില്ക്കേണ്ടി വന്നു.
സംപ്രാദ്രവന്ത സമരേ നിര്ജിതാഃ സവ്യസാചിനാ । പൂര്വാഹ്ണേ ഭരതശ്രേഷ്ഠ പരാജിത്യ മഹാരഥാന്
സവ്യാസാചിയാൽ യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റവർ എല്ലാവരും ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു; ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, രാവിലെ മഹാരഥന്മാരെ ജയിച്ചശേഷം—
പ്രജജ്വാല രണേ പാര്ഥോ വിധൂമ ഇവ പാവകഃ । തഥൈവ ശരവര്ഷേണ ഭാസ്കരോ രശ്മിവാനിവ
പാർഥൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ പുകയില്ലാത്ത തീപോലെ ജ്വലിച്ചു; അമ്പുകളുടെ മഴയാൽ പ്രകാശമുള്ള സൂര്യനുപോലെയും.
അന്യാനപി മഹാരാജ താപയാമാസ പാര്ഥിവാന് । പരാങ്മുഖീകൃത്യ തഥാ ശരവര്ഷൈര്മഹാരഥാന്
മറ്റു രാജാക്കന്മാരെയും പാർഥൻ ബുദ്ധിമുട്ടിച്ചു, മഹാരഥന്മാരെ അമ്പുകളുടെ മഴയാൽ പിന്മാറാൻ നിർബന്ധിച്ചു.
പ്രാവര്തയത സംഗ്രാമേ ശോണിതോദാം മഹാനദീമ് । മധ്യേന കുരുസൈന്യാനാം പാണ്ഡവാനാം ച ഭാരത
കുരുസൈന്യത്തിന്റെയും പാണ്ഡവസൈന്യത്തിന്റെയും നടുവിൽ, അർജുനൻ യുദ്ധത്തിൽ രക്തം ഒഴുകുന്ന വലിയൊരു നദി സൃഷ്ടിച്ചു.
തസ്മിന്നതിമഹാഭീമേ രാജന്വീരവരക്ഷയേ । ഭീഷ്മം പ്രതി പരാക്രാന്താഃ പാണ്ഡവാഃ സഹ സൃഞ്ജയൈഃ
അത് അത്യന്തം ഭയാനകമായ വീരന്മാരുടെ നാശത്തിൽ, രാജാവേ, പാണ്ഡവർ ശ്രീഞ്ജയന്മാരോടൊപ്പം ഭീഷ്മനെ നേരെ മുന്നേറി.
തേ പരാക്രാന്തമാലോക്യ യുധി രാജന്പിതാമഹമ് । ന ന്യവര്തന്ത തേ പുത്രാ ബ്രഹ്മലോകപുരസ്കൃതാഃ
യുദ്ധത്തിൽ പിതാമഹന്റെ വീര്യം കണ്ടു, രാജാവേ, ബ്രഹ്മലോകം മുന്നിൽ നയിക്കുന്നതുപോലെ, നിന്റെ മക്കൾ പിന്നോട്ട് തിരിഞ്ഞില്ല.
ഇച്ഛന്തോ നിധനം യുദ്ധേ സ്വര്ഗലോകപരായണാഃ । പാണ്ഡവാനഭ്യവര്തന്ത താവകാ യുദ്ധദുര്മദാഃ
യുദ്ധത്തിൽ മരണം ആഗ്രഹിച്ച് സ്വർഗ്ഗലോകം ലക്ഷ്യമാക്കി, നിന്റെ യുദ്ധഭ്രാന്തനായ മക്കൾ പാണ്ഡവരെ നേരെ ആക്രമിച്ചു.
പാണ്ഡവാശ്ച മഹാരാജ സ്മരന്തോ വിവിധാന്ബഹൂന് । ക്ലേശാന്കൃതാന്സപുത്രേണ ത്വയാ പൂര്വം നരാധിപ
പാണ്ഡവർ, മഹാരാജാവേ, നീയും നിന്റെ മകനും മുമ്പ് അവർക്കു നൽകിയ അനേകം കഷ്ടങ്ങൾ ഓർത്ത്—
ഭയം ത്യക്ത്വാ രണേ ശൂരാഃ സ്വര്ഗലോകപുരസ്കൃതാഃ। താവകാംസ്തവ പുത്രാംശ്ച യോധയന്തി സ്മ ഹൃഷ്ടവത്
യുദ്ധഭയമൊഴിഞ്ഞ്, സ്വർഗ്ഗത്തിൽ ആദരിക്കപ്പെടുന്ന നിങ്ങളുടെ മക്കളും സൈനികരും സന്തോഷത്തോടെ പോരാടുകയായിരുന്നു.
ഗജാശ്ച രഥസങ്ഘാശ്ച ബഹുധാ രഥിഭിര്ഹതാഃ । രഥാശ്ച നിഹതാ നാഗൈര്ഹയാശ്ചൈവ പദാതിഭിഃ
ആനകളും രഥങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളും പലവിധത്തിൽ രഥയോദ്ധാക്കളാൽ വീഴ്ത്തപ്പെട്ടു; രഥങ്ങൾ ആനകളാൽ തകർക്കപ്പെട്ടു, കുതിരകൾ പാദാതികളാൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു.
അന്തരാ ച്ഛിദ്യമാനാനി ശരീരാണി ശിരാംസി ച । നിപേതുര്ദിക്ഷു സര്വാസു ഗജാശ്വരഥയോധിനാമ്
അവിടെയും ഇവിടെയും ആനയോദ്ധാക്കളുടെയും കുതിരയോദ്ധാക്കളുടെയും രഥയോദ്ധാക്കളുടെയും ശരീരങ്ങളും തലകളും വെട്ടി വീഴ്ത്തപ്പെട്ട് എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും ചിതറിപ്പോയി.
ഛന്നമായോധനം രാജന്കുണ്ഡലാങ്ഗദധാരിഭിഃ। പതിതൈഃ പാത്യമാനൈശ്ച രാജപുത്രൈര്മഹാരഥൈഃ
രാജാവേ, കുണ്ഡലവും കങ്കണവും ധരിച്ച രാജകുമാരന്മാരും മഹാരഥികളും യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീണു ചിതറിപ്പിടിച്ചു, അവരാൽ യുദ്ധഭൂമി മൂടപ്പെട്ടു.