ഋതേ മഹേന്ദ്രതനയാച്ഛ്വേതാശ്വാത്കൃഷ്ണസാരഥേഃ । സ ഹി തം സമരേ രാജന്നിര്ജിത്യ വിജയോഽര്ജുനഃ
മഹേന്ദ്രന്റെ മകനായ ശ്വേതാശ്വരഥിയായ അർജുനൻ, കൃഷ്ണൻ സാരഥിയായവൻ, രാജാവേ, സമരത്തിൽ അവനെ ജയിച്ച് വിജയം നേടിയത് ഒരുവൻ മാത്രമാണ്.
ഭീഷ്മമേവാഭിദുദ്രാവ സര്വസൈന്യസ്യ പശ്യതഃ । വിജിതസ്തവ പുത്രോഽപി ഭീഷ്മബാഹുവ്യപാശ്രയഃ
സൈന്യത്തിലെ എല്ലാവരും കാണുമ്പോൾ ഭീഷ്മനേയ്ക്ക് നേരെ അവൻ നേരിട്ട് ചാർജ്ജ് ചെയ്തു; ഭീഷ്മന്റെ കൈകളിൽ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന നിന്റെ മകനും അവിടെ തോറ്റു.
പുനഃ പുനഃ സമാശ്വസ്യ പ്രായുധ്യത മദോത്കടഃ । അര്ജുനസ്തു രണേ രാജന്യോധയന്സംവ്യരാജത
അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ധൈര്യം കണ്ടെത്തി ഉഗ്രമായി യുദ്ധം ചെയ്തു; എന്നാൽ അർജുനൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ വീരന്മാരെ നേരിട്ട് പോരാടുമ്പോൾ പ്രകാശിച്ചു.
ശിഖണ്ഡീ തു രണേ രാജന്വിവ്യാധൈവ പിതാമഹമ് । ശരൈരശനിസംസ്പര്ശൈസ്തഥാ സര്പവിഷോപമൈഃ
രാജാവേ, ശിഖണ്ഡി യുദ്ധത്തിൽ പിതാമഹനെ അശനിയുടെ സ്പർശംപോലും പാമ്പിന്റെ വിഷംപോലും ഭയങ്കരമായ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് കുത്തി.
ന ച സ്മ തേ രുജം ചക്രുഃ പിതുസ്തവ ജനേശ്വര । സ്മയ്രമാനസ്തു ഗാങ്ഗേയസ്താന്ബാണാഞ്ജഗൃഹേ തദാ
എന്നാൽ, മനുഷ്യരുടെ ഇശ്വരനായ രാജാവേ, ആ അമ്പുകൾ നിന്റെ അച്ഛനു യാതൊരു വേദനയും ഉണ്ടാക്കിയില്ല; ഗംഗാപുത്രൻ അപ്പോൾ പുഞ്ചിരിയോടെ ആ അമ്പുകൾ സ്വീകരിച്ചു.
ഉഷ്ണാര്തോ ഹി നരോ യദ്വജ്ജലധാരാഃ പ്രതീച്ഛതി । തഥാ ജഗ്രാഹ ഗാങ്ഗേയഃ ശരധാരാഃ ശിഖണ്ഡിനഃ
ഉഷ്ണത്തിൽ കഷ്ടപ്പെടുന്ന ഒരാൾ വെള്ളധാരകൾ സ്വീകരിക്കുന്നതുപോലെ, ഗംഗാപുത്രൻ ശിഖണ്ഡിയുടെ അമ്പുകളുടെ മഴയും ആസ്വദിച്ചു.
തം ക്ഷത്രിയാ മഹാരാജ ദദൃശുര്ഘോരമാഹവേ। ഭീഷ്മം ദഹന്തം സൈന്യാനി പാണ്ഡവാനാം മഹാത്മനാം
മഹാരാജാവേ, ആ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധത്തിൽ മഹാത്മാക്കളായ പാണ്ഡവരുടെ സൈന്യങ്ങളെ ഭീഷ്മൻ ദഹിപ്പിക്കുന്നതെല്ലാം ക്ഷത്രിയന്മാർ കണ്ടു.
തതോഽബ്രവീത്തവ സുതഃ സര്വസൈന്യാനി മാരിഷ । അഭിദ്രവത സംഗ്രാമേ ഫല്ഗുനം സര്വതോ രണേ
അതിനുശേഷം, മാരിഷ, നിന്റെ മകൻ എല്ലാ സൈന്യങ്ങളോടും പറഞ്ഞു: 'യുദ്ധഭൂമിയിൽ എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നും ഫൽഗുനനെ ആക്രമിക്കൂ!'
ഭീഷ്മോ വഃ സമരേ സര്വാന്പായിഷ്യതി ധര്മവിത്। തദ്ഭയം സുമഹത്ത്യക്ത്വാ പാണ്ഡവാന്പ്രതി യുധ്യത
'ധർമ്മത്തെ അറിയുന്ന ഭീഷ്മൻ സമരത്തിൽ നിങ്ങളെ എല്ലാവരെയും രക്ഷിക്കും; ആ വലിയ ഭയം ഉപേക്ഷിച്ച് പാണ്ഡവന്മാരെ നേരെ പോരാടൂ.'
ഏഷ താലേന മഹതാ ഭീഷ്മസ്തിഷ്ഠതി പാലയന്। സര്വേഷാം ധാര്തരാഷ്ട്രാണാം സമരേ ശര്മ വര്മ ച
'ഇവിടെ ഭീഷ്മൻ മഹാശക്തിയോടെ നിലകൊണ്ട്, സമരത്തിൽ എല്ലാ ധൃതരാഷ്ട്രന്മാരെയും സംരക്ഷിക്കുകയും കാവലെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.'
ദേവാ അപി സമുദ്യുക്താ നാലം ഭീഷ്മം സമാസിതുമ് । കിമു പാര്ഥാ മഹാത്മാനം മര്ത്യഭൂതാ മഹാബലാഃ
ദേവന്മാരും മുഴുവൻ തയ്യാറായിട്ടും ഭീഷ്മനെ നേരിടാൻ കഴിയില്ല; അതിനാൽ, മഹാത്മാക്കളും മഹാബലന്മാരുമായ പൃഥയുടെ മക്കൾ, മരണമുള്ളവർ, എങ്ങനെ നേരിടും?
തസ്മാദ്ദ്രവത മാ യോധാഃ ഫല്ഗുനം പ്രാപ്യ സംയുഗേ । അഹമദ്യ രണേ യത്തോ യോധയിഷ്യാമി പാണ്ഡവമ്
അതിനാൽ, യോദ്ധാക്കളേ, യുദ്ധത്തിൽ ഫൽഗുനനെ കണ്ടാൽ ഓടിപ്പോകരുത്; ഇന്ന് ഞാൻ മുഴുവൻ ശ്രമത്തോടെയും പാണ്ഡവനെ യുദ്ധത്തിൽ നേരിടും.
സഹിതഃ സര്വതോ യത്തൈര്ഭവദ്ഭിര്വസുധാധിപൈഃ । തച്ഛ്രുത്വാ തു വചോ രാജംസ്തവ പുത്രസ്യ ധന്വിനഃ
ഭൂമിയുടെ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരുമായ് ചേർന്ന് എല്ലാ ദിശകളിലും പരിശ്രമിക്കൂ; നിന്റെ വില്ലാളിയായ മകന്റെ ഈ വാക്കുകൾ രാജാവേ, എല്ലാവരും കേട്ടു.
അര്ജുനം പ്രതി സംയത്താ ബലവന്തോ മഹാബലാഃ । തേ വിദേഹാഃ കലിങ്ഗാശ്ച ദാസേരകഗണാശ്ച ഹ
അർജുനനെ നേരിടാൻ ശക്തിയുള്ള വിദേഹരും കലിംഗരും ദാസേരകഗണങ്ങളും മുഴുവൻ തയ്യാറായി.
അഭിപേതുര്നിഷാദാശ്ച സൌവീരാശ്ച മഹാരണേ । ബാഹ്ലീകാ ദരദാശ്ചൈവ പ്രതീച്യോദീച്യമാലവാഃ
നിഷാദരും സൗവീരരും ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ മുന്നോട്ട് കുതിച്ചു; ബാഹ്ലീകർ, ദരദർ, പടിഞ്ഞാറിന്റെയും വടക്കിന്റെയും മാലവരും അങ്ങനെ തന്നെ.
അഭീഷാഹാഃ ശൂരസേനാഃ ശിബയോഽഥ വസാതയഃ । സാല്വഃ ശകാസ്ത്രിഗര്താശ്ച അമ്ബഷ്ഠാഃ കേകയൌഃ സഹ
അഭീഷാഹർ, ശൂരസേനർ, ശിബികൾ, വസാതവർ, സാൽവൻ, ശകർ, ത്രിഗർതർ, അംബഷ്ടർ, കേക്കയന്മാർ ഇവരും ഒത്തുചേർന്നു മുന്നേറി.
അഭിപേതൂ രണേ പാര്ഥം പതങ്ഗാ ഇവ പാവകമ് । സ താന്സര്വാന്സഹാനീകാന്മഹാരാജ മഹാരഥാന്
അവർ പാർത്ഥനെ നേരെ അഗ്നിയിലേക്കു പറക്കുന്ന ചിറകുള്ള പുഴുക്കൾപോലെ യുദ്ധത്തിൽ ചാടിക്കയറി; മഹാരാജാവേ, അപ്പോൾ അർജുനനും തന്റെ സൈന്യങ്ങളോടും മഹാരഥന്മാരോടും കൂടി—
ദിവ്യാന്യസ്ത്രാണി സംചിന്ത്യ പ്രസംധായ ധനഞ്ജയഃ । സ തൈരസ്ത്രൈര്മഹാവേഗൈര്ദദാഹ സുമഹാബലഃ
ദിവ്യായുധങ്ങൾ ഓർത്ത് അർജുനൻ അവയെ കൂട്ടിച്ചേർത്ത് പ്രയോഗിച്ചു; അതിനാൽ അതീവ വേഗമുള്ള ആ ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് മഹാബലനായവൻ അവരെ ദഹിപ്പിച്ചു.
ശരപ്രതാപൈര്ബീഭത്സുഃ പതങ്ഗാനിവ പാവകഃ । തസ്യ ബാണസഹസ്രാണി സൃജതോ ദൃഢധന്വിനഃ
അർജുനൻ തന്റെ അമ്പുകളുടെ ശക്തിയാൽ തീയിൽ ചിതലാകുന്ന പുഴുക്കളെപ്പോലെ ശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ചു; അവൻ തന്റെ ശക്തമായ വില്ലിൽ നിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് അമ്പുകൾ വിട്ടുവിടുമ്പോൾ,
ദീപ്യമാനമിവാകാശേ ഗാണ്ഡീവം സമദൃശ്യത। തേ ശരാര്താ മഹാരാജ വിപ്രകീര്ണമഹാധ്വജാഃ
അവന്റെ ഗാണ്ഡീവം ആകാശത്ത് തീപോലെ പ്രകാശിച്ചു; രാജാവേ, അർജുനന്റെ അമ്പുകളിൽ പെടുന്നവരുടെ വലിയ കൊടികൾ ചിതറിപ്പോയി.
നാഭ്യവര്തന്ത രാജാനഃ സഹിതാ വാനരധ്വജമ് । സധ്വജാ രഥിനഃ പേതുര്ഹയാരോഹാ ഹയൈഃ സഹ
വാനരധ്വജം കെട്ടിയവനും കൂടെ ചേർന്നിരുന്ന രാജാക്കന്മാരും ഒരുമിച്ചും അവനെ നേരിടാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു; കൊടികളോടുകൂടിയ രഥീയന്മാർ വീണു, കുതിരപ്പടയാളികളും കുതിരകളോടൊപ്പം നിലംപതിച്ചു.
സഗജാശ്ച ഗജാരോഹാഃ കിരീടിശരതാഡിതാഃ । തതോഽര്ജുനഭുജോത്സൃഷ്ടൈരാവൃതാഽഽസീദ്വസുംധരാ
ആനകളും ആനയിലിരുന്നവരും കിരീടധാരിയായ അർജുനന്റെ അമ്പുകളിൽ വീണു; അർജുനന്റെ കൈകളിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭൂമി മുഴുവൻ മൂടപ്പെട്ടു.
വിദ്രുതം ദിക്ഷു സര്വാസു ശരൈര്ബലമദൃശ്യത । അഥ പാര്ഥോ മഹാരാജ ദ്രാവയിത്വാ വരൂഥിനീമ്
എല്ലാ ദിക്കുകളിലും അമ്പുകളിൽ തുളഞ്ഞ സൈന്യം ഓടിപ്പോയതായി കാണാമായിരുന്നു; പിന്നെ, മഹാരാജാവേ, പാർത്ഥൻ ആ സൈന്യത്തെ തകർത്തശേഷം—
ദുഃശാസനായ സുബഹൂന്പ്രേഷയാമാസ സായകാന് । തേ തു ഭിത്ത്വാ തവ സുതം ദുഃശാസനമയോമുഖാഃ
—ദുഃശാസനനിലേക്കു അനവധി അമ്പുകൾ അയച്ചു; ആ ഇരുമ്പുതലോടുകൂടിയ അമ്പുകൾ അവന്റെ മകനായ ദുഃശാസനനെ തുളച്ച്—
ധരണീം വിവിശുഃ സര്വേ വല്മീകമിവ പന്നഗാഃ । ഹയാംശ്ചാസ്യ തതോ ജഘ്നേ സാരഥിം ച ന്യപാതയത്
—എല്ലാം പാമ്പുകൾ പുഴുക്കളിൽ കയറിയതുപോലെ നിലത്തേക്ക് കടന്നു; പിന്നെ അവന്റെ കുതിരകളെയും സാരഥിയെയും അർജുനൻ വീഴ്ത്തി.
വിവിംശതിം ച വിംശത്യാ വിരഥീകൃതവാന്പ്രഭുഃ । ആജഘാന ഭൃശം ചൈവ പഞ്ചഭിര്നതപര്വഭിഃ
ശക്തനായ അർജുനൻ, ഇരുപത് അമ്പുകൾകൊണ്ട് വിവിംശതിയെ രഥം വിട്ടുനില്ക്കാൻ നിർബന്ധിച്ചു; അഞ്ചു മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവൻ ഭയങ്കരമായി ആക്രമിച്ചു—
കൃപം വികര്ണം ശല്യം ച വിദ്ധ്വാ ബഹുഭിരായസൈഃ । ചകാര വിരഥാംശ്ചൈവ കൌന്തേയഃ ശ്വേതവാഹനഃ
—കൃപ, വികർണ, ശല്യ എന്നിവരെ അനവധി ഇരുമ്പ് അമ്പുകൾകൊണ്ട് തുളച്ചു; കുന്തിദേവിയുടെ മകൻ, വെള്ള കുതിരകളോടുകൂടിയവൻ, അവരെല്ലാവരെയും രഥം വിട്ടുനില്ക്കാൻ നിർബന്ധിച്ചു.
ഏവം തേ വിരഥാഃ സര്വേ കൃപഃ ശല്യശ്ച മാരിഷ । ദുഃശാസനോ വികര്ണശ്ച തഥൈവ ച വിവിംശതിഃ
ഇങ്ങനെ, കൃപയും ശല്യയും മഹാനുഭാവാ, ദുഃശാസനനും വികർണനും വിവിംശതിയും രഥം വിട്ടുനില്ക്കേണ്ടി വന്നു.
സംപ്രാദ്രവന്ത സമരേ നിര്ജിതാഃ സവ്യസാചിനാ । പൂര്വാഹ്ണേ ഭരതശ്രേഷ്ഠ പരാജിത്യ മഹാരഥാന്
സവ്യാസാചിയാൽ യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റവർ എല്ലാവരും ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു; ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ, രാവിലെ മഹാരഥന്മാരെ ജയിച്ചശേഷം—
പ്രജജ്വാല രണേ പാര്ഥോ വിധൂമ ഇവ പാവകഃ । തഥൈവ ശരവര്ഷേണ ഭാസ്കരോ രശ്മിവാനിവ
പാർഥൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ പുകയില്ലാത്ത തീപോലെ ജ്വലിച്ചു; അമ്പുകളുടെ മഴയാൽ പ്രകാശമുള്ള സൂര്യനുപോലെയും.