വിജയീ ച രണേ നിത്യം ഭൈരവാസ്ത്രശ്ച പാണ്ഡവഃ । `അഭ്യുദ്യതം രണേ ദൃഷ്ട്വാ ഭൈരവാസ്ത്രം ച പാണ്ഡവമ് ।' തസ്യ മാര്ഗം പരിഹരന്ദ്രുതം ഗച്ഛ യതവ്രത
പാണ്ഡവൻ എപ്പോഴും യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കുന്നവനാണ്; ഭയാനകമായ ആയുധം അവന്റെ കൈവശമുണ്ട്. അങ്ങനെയുള്ള പാണ്ഡവനെ യുദ്ധത്തിൽ ഉയർന്നുനിൽക്കുന്നതു കണ്ടാൽ, നീ വേഗത്തിൽ അവന്റെ വഴി ഒഴിവാക്കണം, പ്രതിജ്ഞയുള്ളവനേ.
പശ്യാദ്യൈതന്മഹാഘോരേ സംയുഗേ വൈശസം മഹത്। ഹേമചിത്രാണി ശൂരണാം മഹാന്തി ച ശുഭാനി ച
ഇപ്പോൾ ഈ മഹാഭയങ്കരമായ യുദ്ധവിളയം നോക്കൂ: വീരന്മാരുടെ പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച വലിയ മനോഹരമായ കവചങ്ങൾ എല്ലാം കാണാം.
കവചാന്യവദീര്യന്തേ ശരൈഃ സന്നതപര്വഭിഃ । ഛിദ്യന്തേ ച ധ്വജാഗ്രാണി തോമരാശ്ച ധനൂംഷി ച
വളഞ്ഞ അഗ്രമുള്ള അമ്പുകൾ കാവചങ്ങൾ തകർക്കുന്നു; പതാകമുകളിൽ ഭാഗങ്ങളും കുന്തങ്ങളും വില്ലുകളും വെട്ടി വീഴുന്നു.
പ്രാസാശ്ച വിമലാസ്തീക്ഷ്ണാഃ ശക്ത്യശ്ച കനകോജ്ജ്വലാഃ । വൈജയന്ത്യശ്ച നാഗാനാം സംക്രുദ്ധേന കിരീടിനാ
നിർമ്മലവും മൂർച്ചയുള്ളതുമായ കുന്തങ്ങളും പൊന്നിനാൽ തിളങ്ങുന്ന ശക്തികളും, ആനകളുടെ വിജയപതാകകളും, ക്രോധത്തോടെ കിരീടധാരിയായവൻ തകർക്കുന്നു.
നായം സംരക്ഷിതും കാലഃ പ്രാണാന്പുത്രോപജീവിഭിഃ । യാഹി സ്വര്ഗം പുരസ്കൃത്യ യശസേ വിജയായ ച
മക്കളെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നവരുടെ ജീവൻ സംരക്ഷിക്കാൻ ഇതു സമയമല്ല; സ്വർഗ്ഗവും പ്രശസ്തിയും ജയവും ലക്ഷ്യമാക്കി നീ മുന്നോട്ട് പോ.
രഥനാഗഹയാവര്താം മഹാഘോരാം സുദുര്ഗമാമ് । രഥേന സംഗ്രാമനദീം തരത്യേഷ കപിധ്വജഃ
രഥങ്ങൾ, ആനകൾ, കുതിരകൾ നിറഞ്ഞ, ഭയങ്കരവും കടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതുമായ യുദ്ധനദി, കപിധ്വജൻ തന്റെ രഥത്തിൽ കയറി കടക്കുകയാണ്.
ബ്രഹ്മണ്യതാ ദമോ ദാനം തപശ്ച ചരിതം മഹത്। ഇഹൈവ ദൃശ്യതേ പാര്ഥേ ഭ്രാതാ യസ്യ ധനഞ്ജയഃ
ബ്രാഹ്മണഭക്തിയും, ആത്മസംയമനവും, ദാനവും, മഹത്തായ തപസ്സും—ഇവയെല്ലാം ധനഞ്ജയന്റെ സഹോദരനായ പാർത്ഥനിൽ കാണാം.
ഭീമസേനശ്ച ബലവാന്മാദ്രീപുത്രൌ ച പാണ്ഡവൌ । വാസുദേവശ്ച വാര്ഷ്ണേയോ യസ്യ നാഥോ വ്യവസ്ഥിതഃ
ഭീമസേനനും ശക്തനായ മാദ്രിദേവിയുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാരും, വൃഷ്ണികുലത്തിൽ പിറന്ന വാസുദേവനും—ഇവരെയൊക്കെ രക്ഷകനായി നിലനിൽക്കുന്നവനാണ് അവൻ.
തസ്യൈഷ മന്യുപ്രഭവോ ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ ദുര്മതേഃ । തപോഭാവിതദേഹസ്യ കോപോ ദഹതി വാഹിനീമ്
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ ദുഷ്ടമനസ്സുള്ള മകന്റെ ക്രോധം, തപസ്സിലൂടെ ശക്തമായ അവന്റെ ശരീരം, ഈ സൈന്യത്തെ അഗ്നിപോലെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
ഏഷ സംദൃശ്യതേ പാര്ഥോ വാസുദേവവ്യപാശ്രയഃ । ദാരയന്സര്വസൈന്യാനി ധാര്തരാഷ്ട്രാണി സര്വശഃ
ഇവിടെ പാർത്ഥൻ, വാസുദേവന്റെ ആശ്രയത്തിൽ, കൌരവരുടെ മുഴുവൻ സൈന്യവും പൂർണ്ണമായി തകർക്കുന്നു.
ഏതദാലോക്യതേ സൈന്യം ക്ഷോഭ്യമാണം കിരീടിനാ । മഹോര്മിനദ്ധം സുമഹത്തിമിനേവ മഹാജലമ്
കിരീടധാരിയായ അർജുനൻ സൈന്യത്തെ ഉല്ലാസിപ്പിക്കുന്നു; വലിയ മത്സ്യങ്ങൾ തിരിമറിക്കുന്ന വലിയ ജലാശയത്തെപ്പോലെ ആ സൈന്യം അലയടിക്കുന്നു.
ഹാഹാകിലകിലാശബ്ദാഃ ശ്രൂയന്തേ ച ചമൂമുഖേ । യാഹി പാഞ്ചാലദായാദമഹം യാസ്യേ യുധിഷ്ഠിരമ്
യുദ്ധഭൂമിയുടെ മുൻവശത്ത് 'ഹാ! ഹാ!' എന്ന നിലവിളികളും കലഹശബ്ദങ്ങളും കേൾക്കുന്നു. 'പാഞ്ചാല രാജകുമാരനോടു പോവൂ! ഞാൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരനോടു പോവാം!' എന്നിങ്ങനെയാണ് എല്ലാവരും വിളിക്കുന്നു.
ദുര്ഗമം ഹ്യന്തരം രാജ്ഞോ വ്യൂഹസ്യാമിതതേജസഃ । സമുദ്രകുക്ഷിപ്രതിമം സര്വതോഽതിരഥൈഃ സ്ഥിതൈഃ
അമിതമായ തേജസ്സുള്ള രാജാവിന്റെ വ്യൂഹത്തിനുള്ളിൽ കടക്കാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്; സമുദ്രത്തിന്റെ ആഴംപോലെ, എല്ലാ വശത്തും ശക്തരായ യോദ്ധാക്കൾ കാവലിരിക്കുന്നു.
സാത്യകിശ്ചാഭിമന്യുശ്ച ധൃഷ്ടദ്യുമ്നവൃകോദരൌ । പര്യരക്ഷന്ത രാജാനം യമൌ ച മനുജേശ്വരമ്
സാത്യകി, അഭിമന്യു, ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ, ഭീമൻ, ഇരട്ട സഹോദരന്മാർ — ഇവർ രാജാവായ ധർമ്മരാജനെ എല്ലാ ദിക്കിലും കാത്തു നിൽക്കുന്നു.
ഉപേന്ദ്രസദൃശശ്യാമോ മഹാശാല ഇവോദ്ഗതഃ । ഏഷ ഗച്ഛത്യനീകാഗ്രേ ദ്വിതീയ ഇവ ഫല്ഗുനഃ
ഉപേന്ദ്രനോടു സമാനമായ കറുത്തവനും വലിയ വൃക്ഷംപോലെ ഉയർന്നവനും, സൈന്യത്തിന്റെ മുൻവശത്ത് മുന്നേറുന്നു; ശക്തിയിൽ രണ്ടാമത്തെ അർജുനനായി.
ഉത്തമാസ്ത്രാണി ചാധത്സ്വ ഗൃഹീത്വാ ച മഹദ്ധനുഃ । പാര്ഷതം യാഹി രാജാനം യുധ്യസ്വ ച വൃകോദരമ്
നിന്റെ ഏറ്റവും മികച്ച ആയുധങ്ങളും വലിയ വില്ലും എടുക്കൂ; പർഷതരുടെ രാജാവിനോടു പോവൂ, ഭീമനോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യൂ.
കോ ഹി നേച്ഛേത്പ്രിയം പുത്രം ജീവന്തം ശാശ്വതീഃ സമാഃ । ക്ഷത്രധര്മം തു സംപ്രേക്ഷ്യ തതസ്ത്വാം നിയുനജ്മ്യഹമ്
ആരാണു തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട മകനു അനന്തകാലം ജീവിക്കണമെന്നു ആഗ്രഹിക്കാത്തത്? എങ്കിലും, ക്ഷത്രധർമ്മം കണക്കിലെടുത്ത് ഞാൻ നിന്നെ ഇങ്ങനെ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു.
ഏഷ ചാതിരണേ ഭീഷ്മോ ദഹതേ വൈ മഹാചമൂമ് । യുദ്ധേഷു സദൃശസ്താത യമസ്യ വരുണസ്യ ച
ഇവിടെ ഭീഷ്മൻ മഹായുദ്ധത്തിൽ വലിയ സൈന്യത്തെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു; യമനും വരുണനും പോലെയുള്ള ശക്തിയുള്ളവനാണ് അവൻ.
പുത്രം സമനുശാസ്യൈവം ഭാരദ്വാജഃ പ്രതാപവാന്। മഹാരണേ മഹാരാജ ധര്മരാജമയോധയത്
ഇങ്ങനെ തന്റെ മകനോട് ഉപദേശിച്ച ശേഷം, മഹാശക്തിയുള്ള ഭാരദ്വാജൻ, മഹാരാജാവേ, മഹായുദ്ധത്തിൽ ധർമ്മരാജനോടു നേരിട്ട് പോവുകയും ചെയ്തു.
ഭഗദത്തഃ കൃപഃ ശല്യഃ കൃതവര്താ തഥൈവ ച। വിന്ദാനുവിന്ദാവാവന്ത്യൌ സൈന്ധവശ്ച ജയദ്രഥഃ
ഭഗദത്തൻ, കൃപൻ, ശല്യൻ, കൃതവർമ്മ, അവന്തിയിലെ വിന്ദനും അനുവിന്ദനും, സിന്ധുരാജാവും ജയദ്രഥനും,
ചിത്രസേനോ വികര്ണശ്ച തഥാ ദുര്മര്ഷണോ യുവാ। ദശൈതേ താവകാ യോധാ ഭീമസേനമയോധയന്
ചിത്രസേനൻ, വികർണ്ണൻ, യുവാവായ ദുര്മർശണൻ — ഇങ്ങനെ പത്ത് പേരുള്ള നിന്റെ യോദ്ധാക്കൾ ഭീമസേനനോടു നേരിട്ട് ആക്രമിച്ചു.
മഹത്യാ സേനയാ യുക്താ നാനാദേശസമുത്ഥയാ । ഭീഷ്മസ്യ സമരേ രാജന്പ്രാര്ഥയാനാ മഹദ്യശഃ
നാനാ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള വലിയ സൈന്യവുമായി, ഭീഷ്മന്റെ കീഴിൽ മഹത്തായ കീർത്തി നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ചവരായിരുന്നു അവർ.
ശല്യസ്തു നവഭിര്ബാണൈര്ഭീമസേനമതാഡയത് । കൃതവര്മാ ത്രിഭിര്ഭാണൈഃ കൃപശ്ച നവഭിഃ ശരൈഃ
ശല്യൻ ഒമ്പത് അമ്പുകളാൽ ഭീമസേനനെ വെട്ടി; കൃതവർമ്മ മൂന്നു അമ്പുകളും, കൃപൻ ഒമ്പത് അമ്പുകളും പ്രയോഗിച്ചു.
ചിത്രസേനോ വികര്ണശ്ച ഭഗദത്തശ്ച മാരിഷ । ദശഭിര്ദശഭിര്ബാണൈര്ഭീമസേനമതാഡയന്
ചിത്രസേനനും വികർണ്ണനും ഭഗദത്തനും ഓരോരുത്തരും പത്തു അമ്പുകളാൽ ഭീമസേനനെ ആക്രമിച്ചു.
സൈന്ധവശ്ച ത്രിഭിര്ബാണൈര്ഭീമസേനമഡായത് । വിന്ദാനുവിന്ദാവാവന്ത്യൌ പഞ്ചഭിഃ പഞ്ചഭിഃ ശരൈഃ
സിന്ധുരാജാവ് മൂന്നു അമ്പുകളാൽ ഭീമസേനനെ വെട്ടി; അവന്തിയിലെ വിന്ദനും അനുവിന്ദനും ഓരോരുത്തരും അഞ്ചു അമ്പുകളാൽ ആക്രമിച്ചു.
ദുര്മര്ഷണസ്തു വിംശത്യാ പാണ്ഡവം നിശിതൈഃ ശരൈഃ। സ താന്സര്വാന്മഹാരാജ രാജമാനാന്പൃഥക്പൃഥക്
ദുര്മർശണൻ ഇരുപത് കൂരിയ അമ്പുകളാൽ പാണ്ഡവനെ ആക്രമിച്ചു; എന്നാൽ ഭീമസേനൻ, മഹാരാജാവേ, ആ ഗർവമുള്ള യോദ്ധാക്കളെ ഓരോരുത്തരായി നേരിട്ടു.
പ്രവീരാന്സര്വലോകസ്യ ധാര്തരാഷ്ട്രാന്മഹാരഥാന് । ജഘാന സമരേ വീരഃ പാണ്ഡവഃ പരവീരഹാ
പാണ്ഡവൻ, ശത്രുക്കളെ സംഹരിക്കുന്ന വീരൻ, ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ശക്തരായ ധർത്തരാഷ്ട്രരുടെ മഹാരഥന്മാരെ യുദ്ധത്തിൽ വീഴ്ത്തി.
സപ്തഭിഃ ശല്യമാവിധ്യത്കൃതവര്മാണമഷ്ടഭിഃ । കൃപസ്യ സശരം ചാപം മധ്യേ ചിച്ഛേദ ഭാരത
അവൻ ഏഴു അമ്പുകൾ കൊണ്ട് ശല്യനെ തുളച്ചു, എട്ടു അമ്പുകൾ കൊണ്ട് കൃതവർമ്മനെയും, യുദ്ധത്തിനിടയിൽ കൃപയുടെ അമ്പുകളും വില്ലും മധ്യേ വെട്ടിമുറിച്ചു.
അഥൈനം ച്ഛിന്നധന്വാനം പുനര്വിവ്യാധ സപ്തഭിഃ । വിന്ദാനുവിന്ദൌ ച തഥാ ത്രിഭിസ്ത്രിഭിരതാഡയത്
വില്ല് മുറിഞ്ഞു നിന്ന കൃപയെ പിന്നെയും ഏഴു അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവൻ തുളച്ചു; അതുപോലെ തന്നെ, വിന്ദനും അനുവിന്ദനും മൂന്ന് മൂന്ന് അമ്പുകൾ വീതം കൊണ്ട് അടിച്ചു.
ദുര്മര്ഷണം ച വിംശത്യാ ചിത്രസേനം ച പഞ്ചഭിഃ । വികര്ണം ദശഭിര്ബാണൈഃ പഞ്ചഭിശ്ച ജയദ്രഥമ്
ദുര്മർഷണനെ ഇരുപത് അമ്പുകൾ കൊണ്ട്, ചിത്രസേനനെ അഞ്ചു അമ്പുകൾ കൊണ്ട്, വികർണ്ണനെ പത്ത് അമ്പുകൾ കൊണ്ട്, ജയദ്രഥനെ അഞ്ചു അമ്പുകൾ കൊണ്ട് അവൻ തുളച്ചു.