അയം ഹി ദിവസസ്താത യത്ര പാര്ഥോ മഹാബലഃ। ജിഘാംസുഃ സമരേ ഭീഷ്മം പരം യത്നം കരിഷ്യതി
ഇന്ന് തന്നെയാണ്, മകനേ, മഹാബലശാലിയായ പാർഥൻ യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മനെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഏറ്റവും വലിയ ശ്രമം നടത്തുന്നത്.
ഉത്പതന്തി ഹി മേ ബാണാ ധനുഃ പ്രസ്ഫുരതീവ ച । യോഗമസ്ത്രാണി നേച്ഛന്തി ക്രൂരം മേ വര്തതേ മനഃ
എന്റെ അമ്പുകൾ തുള്ളിപ്പറയുന്നു, വില്ല് വിറയക്കുന്നപോലെയാണ്, ആയുധങ്ങൾ ഒന്നിക്കാറില്ല, മനസ്സിൽ ക്രൂരത നിറയുന്നു.
ദിക്ഷ്വശാന്താനി ഘോരാണി വ്യാഹരന്തി മൃഗദ്വിജാഃ । നീചൈര്ഗൃധ്രാ നിലീയന്തേ ഭാരതാനാം ചമൂം പ്രതി
എല്ലാ ദിശകളിലും ഭയാനകവും അശാന്തവുമായ മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും നിലവിളിക്കുന്നു; ഗൃധ്രങ്ങൾ താഴേക്ക് ഒളിച്ചിരിക്കുന്നു, കൌരവസൈന്യത്തെ നോക്കി.
നഷ്ടപ്രഭ ഇവാദിത്യഃ സര്വതോ ലോഹിതാ ദിശഃ । രസതേ വ്യഥതേ ഭൂമിഃ കമ്പതീവ ച സര്വശഃ
സൂര്യൻ പ്രകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതുപോലെയാണ്, എല്ലാ ദിശകളും ചുവപ്പാണ്; ഭൂമി മുഴുവൻ മുഴങ്ങുന്നു, വിറയുന്നു, കുലുങ്ങുന്നു.
കങ്കഗൃധ്രാ ബലാകാശ്ച വ്യാഹരന്തി മുഹുര്മുഹുഃ । ശിവാശ്ചൈവാശിവാ ഘോരാ വേദയന്ത്യോ മഹദ്ഭയമ്
കാക്കകളും ഗൃധ്രങ്ങളും നീലക്കോഴികളും വീണ്ടും വീണ്ടും നിലവിളിക്കുന്നു; ശുഭവും അശുഭവും ഭയാനകവുമായ ശബ്ദങ്ങൾ വലിയ ഭയം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
പപാത മഹതീ ചോല്കാ മധ്യേനാദിത്യമണ്ഡലാത്। സകബന്ധശ്ച പരിഘോ ഭാനുമാവൃത്യ തിഷ്ഠതി
സൂര്യന്റെ നടുവിൽ നിന്ന് വലിയൊരു ഉല്ക വീണു; തല ഇല്ലാത്ത ഒരു വടിയും സൂര്യനെ മറച്ച് നില്ക്കുന്നു.
പരിവേഷസ്തഥാ ഘോരശ്ചന്ദ്രഭാസ്കരയോരഭൂത്। വേദയാനോ ഭയം ഘോരം രാജ്ഞാം ദേഹാവകര്തനമ്
ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ചുറ്റി ഭയാനകമായ ഒരു വട്ടം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അതു വലിയ ഭയവും രാജാക്കന്മാരുടെ മരണവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ദേവതായതനസ്ഥാശ്ച കൌരവേന്ദ്രസ്യ ദേവതാഃ । കമ്പന്തേ ച ഹസന്തേ ച നൃത്യന്തി ച രുദന്തി ച
കൌരവരാജാവിന്റെ ദേവാലയങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന ദേവതകൾ വിറയുന്നു, ചിരിക്കുന്നു, നൃത്തം ചെയ്യുന്നു, കരയുന്നു.
അപസവ്യം ഗ്രഹാശ്ചക്രുരലക്ഷ്മാണം ദിവാകരമ് । അവാക്ശിരാശ്ച ഭഗവാനുപാതിഷ്ഠത ചന്ദ്രകമാഃ
ഗ്രഹങ്ങൾ തെറ്റായ ദിശയിൽ ചലിച്ചു, സൂര്യനിൽ ദോഷം വിതറി; നക്ഷത്രങ്ങളുടെ രാജാവായ ചന്ദ്രൻ തലകുനിഞ്ഞ് നിന്നു.
വപൂംഷി ച നരേന്ദ്രാണാം വിഗതാഭാനി ലക്ഷയേ । ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ സൈന്യേഷു ന ച ഭ്രാജന്തി ദംശിതാഃക
രാജാക്കന്മാരുടെ ശരീരങ്ങൾ പ്രകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി ഞാൻ കാണുന്നു; ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ സൈന്യത്തിൽ അലങ്കരിച്ചവരും തിളങ്ങുന്നില്ല.
സേനയോരുഭയോശ്ചാപി സമന്താച്ഛ്രൂയതേ മഹാന്। പാഞ്ചജന്യസ്യ നിര്ഘോഷോ ഗാണ്ഡീവസ്യ ച നിഃസ്വനഃ
രണ്ടു സൈന്യങ്ങളുടെ ചുറ്റിലും പാഞ്ചജന്യശംഖത്തിന്റെ മഹത്തായ ശബ്ദവും ഗാണ്ഡീവവില്ലിന്റെ താളംപിടിച്ച മുഴക്കവും മുഴുവൻ കേൾക്കുന്നു.
ധ്രുവമാസ്ഥായ ബീഭത്സുരുത്തമാസ്ത്രാണി സംയുഗേ। അപാസ്യാന്യാന്രണേ യോധാനഭ്യേഷ്യതി പിതാമഹമ്
ബീഭത്സു യുദ്ധത്തിൽ ഉത്തമായ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമാക്കി, മറ്റ് യോദ്ധാക്കളെ അകറ്റി, പിതാമഹനായി ഭീഷ്മന്റെ നേരെ നേരെ മുന്നേറും എന്നത് ഉറപ്പാണ്.
ഹൃഷ്യന്തി രോമകൂപാണി സീദതീവ ച മേ മനഃ । ചിന്തയിത്വാ മഹാബാഹോ ഭീഷ്മാര്ജുനസമാഗമമ്
ഭീഷ്മനും അർജുനനും തമ്മിലുള്ള ഏറ്റുമുട്ടൽ ചിന്തിക്കുമ്പോൾ എന്റെ രോമങ്ങൾ നട്ടെരിയുന്നു, മനസ്സ് തളർന്നു പോകുന്നതുപോലെയാണ്, മഹാബാഹുവേ.
തം ചേഹ നികൃതിപ്രജ്ഞം പാഞ്ചാല്യം പാപചേതസമ് । പുരസ്കൃത്യ രണേ പാര്ഥോ ഭീഷ്മസ്യായോധനം ഗതഃ
കപടബുദ്ധിയുള്ള, ദുഷ്ടഹൃദയനായ ദ്രുപദപുത്രനെ മുന്നിൽ വെച്ച്, പാർത്ഥൻ ഭീഷ്മനെ നേരിടാൻ യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു.
അബ്രവീച്ച പുരാ ഭീഷ്മോ നാഹം ഹന്യാം ശിഖണ്ഡിനമ് । സ്ത്രീ ഹ്യേഷാ വിഹിതാ ധാത്രാ ദൈവാച്ച സ പുനഃ പുമാന്
ഭീഷ്മൻ ഒരിക്കൽ പറഞ്ഞിരുന്നു: 'ഞാൻ ശിഖണ്ഡിയെ കൊല്ലില്ല; അവളെ സ്രഷ്ടാവ് സ്ത്രീയായി സൃഷ്ടിച്ചു, ദൈവവിധിയാൽ പിന്നീട് പുരുഷനായി മാറിയെങ്കിലും.'
അസംകല്പധ്വജശ്ചൈവ യാജ്ഞസേനിര്മഹാബലഃ । ന ചാമങ്ഗലികേ തസ്മിന്പ്രഹരേദാപഗാസുതഃ
മഹാബലശാലിയായ യാജ്ഞസേനിയുടെ പതാക ഉറപ്പില്ലാത്തതാണ്; അപ്രശസ്തനായവനോട് ഗംഗാപുത്രൻ ആയുധം ഉയർത്തില്ല.
ഏതദ്വിചിന്തയാനസ്യ പ്രജ്ഞാ സീദതി മേ ഭൃശമ് । അഭ്യുദ്യതോ രണേ പാര്ഥഃ കുരുവൃദ്ധമുപാദ്രവത്
ഇതൊക്കെ ചിന്തിക്കുമ്പോൾ എന്റെ ബുദ്ധി വളരെ തളരുന്നു; പാർത്ഥൻ യുദ്ധത്തിൽ കുരുവൃദ്ധന്റെ നേരെ മുന്നേറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
യുധിഷ്ഠിരസ്യ ച ക്രോധോ ഭീഷ്മശ്ചാര്ജുനസംഗതഃ । മമ ചാസ്ത്രസമാരമ്ഭഃ പ്രജാനാമശിവം ധ്രുവമ്
യുധിഷ്ഠിരന്റെ കോപവും, ഭീഷ്മനും അർജുനനും ഒന്നിച്ചുള്ളത്, എന്റെ ആയുധപ്രയോഗവും—ഇവയെല്ലാം ജനങ്ങൾക്ക് അനിഷ്ടം വരുത്തുമെന്നത് ഉറപ്പാണ്.
മനസ്വീ ബലവാഞ്ശൂരഃ കൃതാസ്ത്രോഽലഘുവിക്രമഃ । ദൂരപാതീ ദൃഢേഷുശ്ച നിമിത്തജ്ഞശ്ച പാണ്ഡവഃ
പാണ്ഡവൻ മനസ്സുറപ്പുള്ളവനും, ശക്തനും, വീരനും, ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും, ധൈര്യത്തിൽ കുറവില്ലാത്തവനും, ദൂരത്തേക്ക് അമ്പയയ്ക്കുന്നവനും, അമ്പുകളിൽ ഉറപ്പുള്ളവനും, ലക്ഷണങ്ങൾ അറിയുന്നവനുമാണ്.
അജേയഃ സമരേ ചാപി ദേവൈരപി സവാസവൈഃ । ബലവാന്ബുദ്ധിമാംശ്ചൈവ ജിതക്ലേശോ യുധാം വരഃ
ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനും ചേർന്നാലും യുദ്ധത്തിൽ അവനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; അവൻ ശക്തനും, ബുദ്ധിശാലിയും, കഷ്ടതകൾ ജയിച്ചവനും, യോദ്ധാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമാണ്.
വിജയീ ച രണേ നിത്യം ഭൈരവാസ്ത്രശ്ച പാണ്ഡവഃ । `അഭ്യുദ്യതം രണേ ദൃഷ്ട്വാ ഭൈരവാസ്ത്രം ച പാണ്ഡവമ് ।' തസ്യ മാര്ഗം പരിഹരന്ദ്രുതം ഗച്ഛ യതവ്രത
പാണ്ഡവൻ എപ്പോഴും യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കുന്നവനാണ്; ഭയാനകമായ ആയുധം അവന്റെ കൈവശമുണ്ട്. അങ്ങനെയുള്ള പാണ്ഡവനെ യുദ്ധത്തിൽ ഉയർന്നുനിൽക്കുന്നതു കണ്ടാൽ, നീ വേഗത്തിൽ അവന്റെ വഴി ഒഴിവാക്കണം, പ്രതിജ്ഞയുള്ളവനേ.
പശ്യാദ്യൈതന്മഹാഘോരേ സംയുഗേ വൈശസം മഹത്। ഹേമചിത്രാണി ശൂരണാം മഹാന്തി ച ശുഭാനി ച
ഇപ്പോൾ ഈ മഹാഭയങ്കരമായ യുദ്ധവിളയം നോക്കൂ: വീരന്മാരുടെ പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ച വലിയ മനോഹരമായ കവചങ്ങൾ എല്ലാം കാണാം.
കവചാന്യവദീര്യന്തേ ശരൈഃ സന്നതപര്വഭിഃ । ഛിദ്യന്തേ ച ധ്വജാഗ്രാണി തോമരാശ്ച ധനൂംഷി ച
വളഞ്ഞ അഗ്രമുള്ള അമ്പുകൾ കാവചങ്ങൾ തകർക്കുന്നു; പതാകമുകളിൽ ഭാഗങ്ങളും കുന്തങ്ങളും വില്ലുകളും വെട്ടി വീഴുന്നു.
പ്രാസാശ്ച വിമലാസ്തീക്ഷ്ണാഃ ശക്ത്യശ്ച കനകോജ്ജ്വലാഃ । വൈജയന്ത്യശ്ച നാഗാനാം സംക്രുദ്ധേന കിരീടിനാ
നിർമ്മലവും മൂർച്ചയുള്ളതുമായ കുന്തങ്ങളും പൊന്നിനാൽ തിളങ്ങുന്ന ശക്തികളും, ആനകളുടെ വിജയപതാകകളും, ക്രോധത്തോടെ കിരീടധാരിയായവൻ തകർക്കുന്നു.
നായം സംരക്ഷിതും കാലഃ പ്രാണാന്പുത്രോപജീവിഭിഃ । യാഹി സ്വര്ഗം പുരസ്കൃത്യ യശസേ വിജയായ ച
മക്കളെ ആശ്രയിച്ച് ജീവിക്കുന്നവരുടെ ജീവൻ സംരക്ഷിക്കാൻ ഇതു സമയമല്ല; സ്വർഗ്ഗവും പ്രശസ്തിയും ജയവും ലക്ഷ്യമാക്കി നീ മുന്നോട്ട് പോ.
രഥനാഗഹയാവര്താം മഹാഘോരാം സുദുര്ഗമാമ് । രഥേന സംഗ്രാമനദീം തരത്യേഷ കപിധ്വജഃ
രഥങ്ങൾ, ആനകൾ, കുതിരകൾ നിറഞ്ഞ, ഭയങ്കരവും കടക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളതുമായ യുദ്ധനദി, കപിധ്വജൻ തന്റെ രഥത്തിൽ കയറി കടക്കുകയാണ്.
ബ്രഹ്മണ്യതാ ദമോ ദാനം തപശ്ച ചരിതം മഹത്। ഇഹൈവ ദൃശ്യതേ പാര്ഥേ ഭ്രാതാ യസ്യ ധനഞ്ജയഃ
ബ്രാഹ്മണഭക്തിയും, ആത്മസംയമനവും, ദാനവും, മഹത്തായ തപസ്സും—ഇവയെല്ലാം ധനഞ്ജയന്റെ സഹോദരനായ പാർത്ഥനിൽ കാണാം.
ഭീമസേനശ്ച ബലവാന്മാദ്രീപുത്രൌ ച പാണ്ഡവൌ । വാസുദേവശ്ച വാര്ഷ്ണേയോ യസ്യ നാഥോ വ്യവസ്ഥിതഃ
ഭീമസേനനും ശക്തനായ മാദ്രിദേവിയുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാരും, വൃഷ്ണികുലത്തിൽ പിറന്ന വാസുദേവനും—ഇവരെയൊക്കെ രക്ഷകനായി നിലനിൽക്കുന്നവനാണ് അവൻ.
തസ്യൈഷ മന്യുപ്രഭവോ ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ ദുര്മതേഃ । തപോഭാവിതദേഹസ്യ കോപോ ദഹതി വാഹിനീമ്
ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ ദുഷ്ടമനസ്സുള്ള മകന്റെ ക്രോധം, തപസ്സിലൂടെ ശക്തമായ അവന്റെ ശരീരം, ഈ സൈന്യത്തെ അഗ്നിപോലെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു.
ഏഷ സംദൃശ്യതേ പാര്ഥോ വാസുദേവവ്യപാശ്രയഃ । ദാരയന്സര്വസൈന്യാനി ധാര്തരാഷ്ട്രാണി സര്വശഃ
ഇവിടെ പാർത്ഥൻ, വാസുദേവന്റെ ആശ്രയത്തിൽ, കൌരവരുടെ മുഴുവൻ സൈന്യവും പൂർണ്ണമായി തകർക്കുന്നു.