സാ സേനാ മഹതീ രാജന്പാണ്ഡുപുത്രസ്യ സംയുഗേ। ദ്രോണേന വാരിതാ യത്താ ന ചചാല പദാത്പദമ്
പാണ്ഡുപുതന്റെ ആ മഹാസൈന്യം, യുദ്ധത്തിൽ ദ്രോണൻ തടഞ്ഞിട്ടും, ഒരു പടി പോലും പിന്നോട്ട് നീങ്ങിയില്ല, രാജാവേ.
ചേകിതാന രണേ യത്തം ഭീഷ്മം പ്രതി ജനേശ്വര । ചിത്രസേനസ്തവ സുതഃ ക്രുദ്ധരൂപമവാരയത്
ഭീഷ്മനെ നേരിടാൻ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ചെന്ന ചേകിതാനനെ, കോപഭാവത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട നിന്റെ മകനായ ചിത്രസേനൻ തടഞ്ഞു.
ഭീഷ്മഹേതോഃ പരാക്രാന്തശ്ചിത്രസേനഃ പരാക്രമീ । ചേകിതാനം പരം ശക്ത്യാ യോധയാമാസ ഭാരത
ഭീഷ്മന്റെ കാരണത്താൽ ധൈര്യശാലിയായ ചിത്രസേനൻ ശക്തിയോടെ വലിയ കുന്തം എറിഞ്ഞ് ചെകിതാനനുമായി യുദ്ധം ചെയ്തു, ഭാരത.
തഥൈവ ചേകിതാനോഽപി ചിത്രസേനമവാരയത് । തദ്യുദ്ധമാസീത്സുമഹത്തയോസ്തത്ര സമാഗമേ
അതു പോലെ തന്നെ ചെകിതാനനും ചിത്രസേനനെ തടഞ്ഞു. അവിടെ ഇരുവരും ഏറ്റുമുട്ടിയപ്പോൾ വലിയൊരു യുദ്ധം ഉണ്ടായി.
അര്ജുനോ വാര്യമാണസ്തു ബഹുശസ്തത്ര ഭാരത । വിമുഖീകൃത്യ പുത്രം തേ സേനാം തവ മമര്ദ ഹ
അവിടെ പലതവണ തടഞ്ഞിട്ടും അർജുനൻ, ഭാരത, നിന്റെ മകനെ പിൻവലിപ്പിച്ചു, നിന്റെ സൈന്യത്തെ തകർത്തു.
ദുഃശാസനോഽപി പരയാ ശക്ത്യാ പാര്ഥമവാരയത്। കഥം ഭീഷ്മം ന നോ ഹന്യാദിതി നിശ്ചിത്യ ഭാരത
ദുഃശാസനനും ശക്തിയേറിയ കുന്തം ഉപയോഗിച്ച് പാർഥനെ തടഞ്ഞു; 'ഭീഷ്മനെ എങ്ങനെ കൊല്ലാതിരിക്കും?' എന്നുറച്ച്, ഭാരത.
സാ വധ്യമാനാ സമരേ പുത്രസ്യ തവ വാഹിനീ । ലോഡ്യതേ രഥിഭിഃ ശ്രേഷ്ഠൈസ്തത്രതത്രൈവ ഭാരത
യുദ്ധത്തിൽ നിന്റെ മകന്റെ സൈന്യം കൊല്ലപ്പെടുമ്പോൾ, അതു ഏറ്റവും മികച്ച രഥികളാൽ ഇവിടെ അവിടെ ഇട്ടുമറിച്ചുപോയി, ഭാരത.
അഥ വീരോ മഹേഷ്വാസോ മത്തവാരണവിക്രമഃ। സമാദായ മഹച്ചാപം മത്തവാരണവാരണമ്
അപ്പോൾ ധൈര്യശാലിയും വലിയ വില്ലാളിയും കാട്ടാനത്തെപ്പോലെയുള്ള ശക്തിയുമുള്ള വീരൻ വലിയ വില്ലെടുത്തു, കാട്ടാനകളിൽ പ്രധാനിയെന്നപോലെ.
വിധുന്വാനോ നരശ്രേഷ്ഠോ ദ്രാവയാണോ വരൂഥിനീമ് । പൃതനാം പാണ്ഡവേയാനാം ഗാഹമാനോ മഹാബലഃ
വില്ല് ചുറ്റി കാട്ടി, ആ മഹാബലശാലി പുരുഷശ്രേഷ്ഠൻ, പാണ്ഡവസൈന്യത്തിന്റെ നിരകളെ തകർത്തു, അതിൽ കടന്നുകയറി.
നിമിത്താനി നിമിത്തജ്ഞഃ സര്വതോ വീക്ഷ്യ വീര്യവാന് । പ്രതപന്തമനീകാനി ദ്രോണഃ പുത്രമഭാഷത
എല്ലാ ദിശകളിലും ലക്ഷണങ്ങൾ ശ്രദ്ധിച്ച്, അവയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ധൈര്യശാലിയായ ദ്രോണമുനി, സൈന്യങ്ങൾ ഉരുകുന്നതു കണ്ടു, മകനോട് പറഞ്ഞു.
അയം ഹി ദിവസസ്താത യത്ര പാര്ഥോ മഹാബലഃ। ജിഘാംസുഃ സമരേ ഭീഷ്മം പരം യത്നം കരിഷ്യതി
ഇന്ന് തന്നെയാണ്, മകനേ, മഹാബലശാലിയായ പാർഥൻ യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മനെ കൊല്ലാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഏറ്റവും വലിയ ശ്രമം നടത്തുന്നത്.
ഉത്പതന്തി ഹി മേ ബാണാ ധനുഃ പ്രസ്ഫുരതീവ ച । യോഗമസ്ത്രാണി നേച്ഛന്തി ക്രൂരം മേ വര്തതേ മനഃ
എന്റെ അമ്പുകൾ തുള്ളിപ്പറയുന്നു, വില്ല് വിറയക്കുന്നപോലെയാണ്, ആയുധങ്ങൾ ഒന്നിക്കാറില്ല, മനസ്സിൽ ക്രൂരത നിറയുന്നു.
ദിക്ഷ്വശാന്താനി ഘോരാണി വ്യാഹരന്തി മൃഗദ്വിജാഃ । നീചൈര്ഗൃധ്രാ നിലീയന്തേ ഭാരതാനാം ചമൂം പ്രതി
എല്ലാ ദിശകളിലും ഭയാനകവും അശാന്തവുമായ മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും നിലവിളിക്കുന്നു; ഗൃധ്രങ്ങൾ താഴേക്ക് ഒളിച്ചിരിക്കുന്നു, കൌരവസൈന്യത്തെ നോക്കി.
നഷ്ടപ്രഭ ഇവാദിത്യഃ സര്വതോ ലോഹിതാ ദിശഃ । രസതേ വ്യഥതേ ഭൂമിഃ കമ്പതീവ ച സര്വശഃ
സൂര്യൻ പ്രകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതുപോലെയാണ്, എല്ലാ ദിശകളും ചുവപ്പാണ്; ഭൂമി മുഴുവൻ മുഴങ്ങുന്നു, വിറയുന്നു, കുലുങ്ങുന്നു.
കങ്കഗൃധ്രാ ബലാകാശ്ച വ്യാഹരന്തി മുഹുര്മുഹുഃ । ശിവാശ്ചൈവാശിവാ ഘോരാ വേദയന്ത്യോ മഹദ്ഭയമ്
കാക്കകളും ഗൃധ്രങ്ങളും നീലക്കോഴികളും വീണ്ടും വീണ്ടും നിലവിളിക്കുന്നു; ശുഭവും അശുഭവും ഭയാനകവുമായ ശബ്ദങ്ങൾ വലിയ ഭയം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
പപാത മഹതീ ചോല്കാ മധ്യേനാദിത്യമണ്ഡലാത്। സകബന്ധശ്ച പരിഘോ ഭാനുമാവൃത്യ തിഷ്ഠതി
സൂര്യന്റെ നടുവിൽ നിന്ന് വലിയൊരു ഉല്ക വീണു; തല ഇല്ലാത്ത ഒരു വടിയും സൂര്യനെ മറച്ച് നില്ക്കുന്നു.
പരിവേഷസ്തഥാ ഘോരശ്ചന്ദ്രഭാസ്കരയോരഭൂത്। വേദയാനോ ഭയം ഘോരം രാജ്ഞാം ദേഹാവകര്തനമ്
ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ചുറ്റി ഭയാനകമായ ഒരു വട്ടം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അതു വലിയ ഭയവും രാജാക്കന്മാരുടെ മരണവും സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
ദേവതായതനസ്ഥാശ്ച കൌരവേന്ദ്രസ്യ ദേവതാഃ । കമ്പന്തേ ച ഹസന്തേ ച നൃത്യന്തി ച രുദന്തി ച
കൌരവരാജാവിന്റെ ദേവാലയങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന ദേവതകൾ വിറയുന്നു, ചിരിക്കുന്നു, നൃത്തം ചെയ്യുന്നു, കരയുന്നു.
അപസവ്യം ഗ്രഹാശ്ചക്രുരലക്ഷ്മാണം ദിവാകരമ് । അവാക്ശിരാശ്ച ഭഗവാനുപാതിഷ്ഠത ചന്ദ്രകമാഃ
ഗ്രഹങ്ങൾ തെറ്റായ ദിശയിൽ ചലിച്ചു, സൂര്യനിൽ ദോഷം വിതറി; നക്ഷത്രങ്ങളുടെ രാജാവായ ചന്ദ്രൻ തലകുനിഞ്ഞ് നിന്നു.
വപൂംഷി ച നരേന്ദ്രാണാം വിഗതാഭാനി ലക്ഷയേ । ധാര്തരാഷ്ട്രസ്യ സൈന്യേഷു ന ച ഭ്രാജന്തി ദംശിതാഃക
രാജാക്കന്മാരുടെ ശരീരങ്ങൾ പ്രകാശം നഷ്ടപ്പെട്ടതായി ഞാൻ കാണുന്നു; ധൃതരാഷ്ട്രന്റെ സൈന്യത്തിൽ അലങ്കരിച്ചവരും തിളങ്ങുന്നില്ല.
സേനയോരുഭയോശ്ചാപി സമന്താച്ഛ്രൂയതേ മഹാന്। പാഞ്ചജന്യസ്യ നിര്ഘോഷോ ഗാണ്ഡീവസ്യ ച നിഃസ്വനഃ
രണ്ടു സൈന്യങ്ങളുടെ ചുറ്റിലും പാഞ്ചജന്യശംഖത്തിന്റെ മഹത്തായ ശബ്ദവും ഗാണ്ഡീവവില്ലിന്റെ താളംപിടിച്ച മുഴക്കവും മുഴുവൻ കേൾക്കുന്നു.
ധ്രുവമാസ്ഥായ ബീഭത്സുരുത്തമാസ്ത്രാണി സംയുഗേ। അപാസ്യാന്യാന്രണേ യോധാനഭ്യേഷ്യതി പിതാമഹമ്
ബീഭത്സു യുദ്ധത്തിൽ ഉത്തമായ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമാക്കി, മറ്റ് യോദ്ധാക്കളെ അകറ്റി, പിതാമഹനായി ഭീഷ്മന്റെ നേരെ നേരെ മുന്നേറും എന്നത് ഉറപ്പാണ്.
ഹൃഷ്യന്തി രോമകൂപാണി സീദതീവ ച മേ മനഃ । ചിന്തയിത്വാ മഹാബാഹോ ഭീഷ്മാര്ജുനസമാഗമമ്
ഭീഷ്മനും അർജുനനും തമ്മിലുള്ള ഏറ്റുമുട്ടൽ ചിന്തിക്കുമ്പോൾ എന്റെ രോമങ്ങൾ നട്ടെരിയുന്നു, മനസ്സ് തളർന്നു പോകുന്നതുപോലെയാണ്, മഹാബാഹുവേ.
തം ചേഹ നികൃതിപ്രജ്ഞം പാഞ്ചാല്യം പാപചേതസമ് । പുരസ്കൃത്യ രണേ പാര്ഥോ ഭീഷ്മസ്യായോധനം ഗതഃ
കപടബുദ്ധിയുള്ള, ദുഷ്ടഹൃദയനായ ദ്രുപദപുത്രനെ മുന്നിൽ വെച്ച്, പാർത്ഥൻ ഭീഷ്മനെ നേരിടാൻ യുദ്ധഭൂമിയിലേക്ക് പോയിരിക്കുന്നു.
അബ്രവീച്ച പുരാ ഭീഷ്മോ നാഹം ഹന്യാം ശിഖണ്ഡിനമ് । സ്ത്രീ ഹ്യേഷാ വിഹിതാ ധാത്രാ ദൈവാച്ച സ പുനഃ പുമാന്
ഭീഷ്മൻ ഒരിക്കൽ പറഞ്ഞിരുന്നു: 'ഞാൻ ശിഖണ്ഡിയെ കൊല്ലില്ല; അവളെ സ്രഷ്ടാവ് സ്ത്രീയായി സൃഷ്ടിച്ചു, ദൈവവിധിയാൽ പിന്നീട് പുരുഷനായി മാറിയെങ്കിലും.'
അസംകല്പധ്വജശ്ചൈവ യാജ്ഞസേനിര്മഹാബലഃ । ന ചാമങ്ഗലികേ തസ്മിന്പ്രഹരേദാപഗാസുതഃ
മഹാബലശാലിയായ യാജ്ഞസേനിയുടെ പതാക ഉറപ്പില്ലാത്തതാണ്; അപ്രശസ്തനായവനോട് ഗംഗാപുത്രൻ ആയുധം ഉയർത്തില്ല.
ഏതദ്വിചിന്തയാനസ്യ പ്രജ്ഞാ സീദതി മേ ഭൃശമ് । അഭ്യുദ്യതോ രണേ പാര്ഥഃ കുരുവൃദ്ധമുപാദ്രവത്
ഇതൊക്കെ ചിന്തിക്കുമ്പോൾ എന്റെ ബുദ്ധി വളരെ തളരുന്നു; പാർത്ഥൻ യുദ്ധത്തിൽ കുരുവൃദ്ധന്റെ നേരെ മുന്നേറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
യുധിഷ്ഠിരസ്യ ച ക്രോധോ ഭീഷ്മശ്ചാര്ജുനസംഗതഃ । മമ ചാസ്ത്രസമാരമ്ഭഃ പ്രജാനാമശിവം ധ്രുവമ്
യുധിഷ്ഠിരന്റെ കോപവും, ഭീഷ്മനും അർജുനനും ഒന്നിച്ചുള്ളത്, എന്റെ ആയുധപ്രയോഗവും—ഇവയെല്ലാം ജനങ്ങൾക്ക് അനിഷ്ടം വരുത്തുമെന്നത് ഉറപ്പാണ്.
മനസ്വീ ബലവാഞ്ശൂരഃ കൃതാസ്ത്രോഽലഘുവിക്രമഃ । ദൂരപാതീ ദൃഢേഷുശ്ച നിമിത്തജ്ഞശ്ച പാണ്ഡവഃ
പാണ്ഡവൻ മനസ്സുറപ്പുള്ളവനും, ശക്തനും, വീരനും, ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവനും, ധൈര്യത്തിൽ കുറവില്ലാത്തവനും, ദൂരത്തേക്ക് അമ്പയയ്ക്കുന്നവനും, അമ്പുകളിൽ ഉറപ്പുള്ളവനും, ലക്ഷണങ്ങൾ അറിയുന്നവനുമാണ്.
അജേയഃ സമരേ ചാപി ദേവൈരപി സവാസവൈഃ । ബലവാന്ബുദ്ധിമാംശ്ചൈവ ജിതക്ലേശോ യുധാം വരഃ
ദേവന്മാരും ഇന്ദ്രനും ചേർന്നാലും യുദ്ധത്തിൽ അവനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല; അവൻ ശക്തനും, ബുദ്ധിശാലിയും, കഷ്ടതകൾ ജയിച്ചവനും, യോദ്ധാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനുമാണ്.