തതോഽബ്രവീച്ഛാന്തനവഃ പാണ്ഡവാന്പാണ്ഡുപൂര്വജ
അപ്പോൾ ശാന്തനുവിന്റെ പുത്രനായ ഭീഷ്മൻ പാണ്ഡവന്മാരോടും പാണ്ഡുവിന്റെ മൂത്ത പുത്രനോടും പറഞ്ഞു.
ന കഥംചന കൌന്തേയ മയി ജീവതി സംയുഗേ। ജയോ ഭവതി സര്വജ്ഞ സത്യമേതദ്ബ്രവീമി തേ
കുന്തിപുത്രാ, ഞാൻ യുദ്ധഭൂമിയിൽ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ നിങ്ങൾക്ക് വിജയം ലഭിക്കില്ല; ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു.
നിര്ജിതേ മയി യുദ്ധേന രണേ ജേഷ്യഥ പാണ്ഡവാഃ । ക്ഷിപ്രം മയി പ്രഹരത യദീച്ഛഥ രണേ ജയമ്
എനിക്ക് യുദ്ധത്തിൽ തോൽവിയുണ്ടായാൽ, നിങ്ങൾ പാണ്ഡവന്മാർക്ക് വിജയം ഉറപ്പാണ്. അതിനാൽ, യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ എനിക്ക് വേഗത്തിൽ ആക്രമണം നടത്തൂ.
അനുജാനാമി വഃ പാര്ഥാഃ പ്രഹരധ്വം യഥാസുഖമ് । ഏവം ഹി സുകൃതം മന്യേ ഭവതാം വിദിതോ ഹ്യഹമ് । ഹതേ മയി ഹതം സര്വം തസ്മാദേവം വിധീയതാമ്
പാർഥന്മാരേ, നിങ്ങൾക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളപോലെ എന്നെ ആക്രമിക്കാൻ ഞാൻ അനുമതി നൽകുന്നു. ഇതാണ് ശരിയെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു, നിങ്ങളെ ഞാൻ നന്നായി അറിയുന്നു. എനിക്ക് മരണമുണ്ടായാൽ എല്ലാം അവസാനിക്കും; അതിനാൽ അങ്ങനെ ചെയ്യണം.
ബ്രൂഹി തസ്മാദുപായം നോ യഥാ യുദ്ധേ ജയേമഹി। ഭവന്തം സമരേ ക്രുദ്ധം ദണ്ഡഹസ്തമിവാന്തകമ്
അതിനാൽ, യുദ്ധത്തിൽ ഞങ്ങൾ നിങ്ങളെ എങ്ങനെ ജയിക്കാമെന്ന് മാർഗം പറയൂ. യുദ്ധത്തിൽ കോപത്തോടെ ദണ്ഡം പിടിച്ച യമനെപ്പോലെയാണ് നിങ്ങൾ.
ശക്യോ വജ്രധരോ ജേതും വരുണോഽഥ യമസ്തഥാ। ന ഭവാന്സമരേ ശക്യഃ സേന്ദ്രൈരപി സുരാസുരൈഃ
വജ്രം കൈവശമുള്ളവനും, വരുണനും, യമനും ജയിക്കപ്പെടാം; പക്ഷേ, ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഇന്ദ്രനോടുകൂടെ യുദ്ധത്തിൽ നിങ്ങളെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല.
സത്യമേതന്മഹാബാഹോ യഥാ വദസി പാണ്ഡവ
മഹാബാഹുവേ, പാണ്ഡവാ, നിങ്ങൾ പറയുന്നത് ശരിയാണ്.
നാഹം ജേതും രണേ ശക്യഃ സേന്ദ്രൈരപി സുരാസുരൈഃ। ആത്തശസ്ത്രോ രണേ യത്തോ ഗൃഹീതവരകാര്മുകഃ । തതോ മാം ന്യസ്തശസ്ത്രം തു ഏതേ ഹന്യുര്മഹാരഥാഃ
ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ഇന്ദ്രനോടുകൂടെ യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ ആയുധം കൈവശം വച്ചുനിൽക്കുമ്പോൾ എന്നെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല. എന്നാൽ ഞാൻ ആയുധം വച്ചുവെച്ചാൽ ഈ മഹാരഥന്മാർക്ക് എന്നെ കൊല്ലാൻ കഴിയും.
നിക്ഷിപ്തശസ്ത്രേ പതിതേ വിമുക്തകവചധ്വജേ । ദ്രവമാണേ ച ഭീതേ ച തവാസ്മീതി ച വാദിനി
അയുധം താഴെ വെച്ചതും, കാവചവും പതാകയും ഉപേക്ഷിച്ചതും, ഭയത്തോടെ ഓടിക്കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും, 'ഞാൻ നിന്റെവനാണ്' എന്ന് പറയുമ്പോഴും,
സ്ത്രീജിതേ സ്ത്രീപ്രധാനേ ച സ്ത്രീപ്രധായിനി ധര്മജ' സ്ത്രിയാം സ്ത്രീനാമധേയേ ച വികലേ ചൈകപുത്രിണി । അപ്രസൂതേ ച ഷണ്ഡേ ച ന യുദ്ധം രോചതേ മമ
സ്ത്രീകൾ ജയിച്ച യുദ്ധത്തിലും, സ്ത്രീകൾ നേതൃത്വം നൽകുന്ന യുദ്ധത്തിലും, സ്ത്രീകൾ മുൻപിലുള്ളയിടത്തിലും, സ്ത്രീകളുടെ ഇടയിലും, സ്ത്രീപേര് ഉള്ളവരിലും, ദുർബലരിലും, ഏകപുത്രിയിലും, സന്താനമില്ലാത്തവരിലും, ശണ്ഡന്മാരിലും — എനിക്ക് യുദ്ധം ഇഷ്ടമില്ല, ധർമ്മജ.
ഇമം മേ ശൃണു രാജേന്ദ്ര സംകല്പം പൂര്വചിന്തിതമ് । അസംകല്പധ്വജം ദൃഷ്ട്വാ ന യുധ്യേയം കദാചന
രാജാവേ, ഞാൻ മുമ്പേ ആലോചിച്ച ഈ തീരുമാനമൊന്ന് കേൾക്കൂ: ഉദ്ദേശമില്ലാത്ത പതാക കാണുമ്പോൾ ഞാൻ ഒരിക്കലും യുദ്ധം ചെയ്യില്ല.
യ ഏഷ ദ്രൌപദോ രാജംസ്തവ സൈന്യേ മഹാരഥഃ । ശിഖണ്ഡീ സമരാമര്ഷീ ശൂരശ്ച സമിതിംജയഃ
നിന്റെ സൈന്യത്തിൽ ദ്രുപദന്റെ മകൻ ശിഖണ്ഡി മഹാശക്തനായ യോദ്ധാവാണ്; അവൻ യുദ്ധത്തിന് ആഗ്രഹമുള്ളവനും ധൈര്യശാലിയും വിജയശീലിയും ആണു.
യഥാഽഭവച്ച സ്ത്രീപൂര്വം പശ്ചാത്പുംസ്ത്വം സമാഗതഃ। ജാനന്തി ച ഭവന്തോഽപി സര്വമേതദ്യഥാതഥമ്
അവൻ ഒരിക്കൽ സ്ത്രീയായിരുന്നുവെങ്കിലും പിന്നീട് പുരുഷത്വം നേടി; ഈ കാര്യം നിങ്ങൾ എല്ലാവരും നന്നായി അറിയുന്നു.
അര്ജുനഃ സമരേ ശൂരഃ പുരസ്കൃത്യ ശിഖണ്ഡീനമ് । മാമേവ വിശിഖൈസ്തീക്ഷ്ണൈരഭിദ്രവതു ദംശിതഃ
യുദ്ധത്തിൽ ധൈര്യശാലിയായ അർജുനൻ ശിഖണ്ഡിയെ മുന്നിൽ വെച്ച്, ഉഗ്രമായ ബാണങ്ങൾ കൊണ്ട് എന്നെ ആക്രമിക്കട്ടെ.
അസംകല്പധ്വജേ തസ്മിന്സ്ത്രീപൂര്വേ ച വിശേഷതഃ । ന പ്രഹര്തുമഭീപ്സാമി ഗൃഹീതേഷു കഥംചന
ഉദ്ദേശമില്ലാത്ത പതാകയോടും, പ്രത്യേകിച്ച് മുമ്പ് സ്ത്രീയായിരുന്നവനോടും, എനിക്കു യുദ്ധം ചെയ്യാൻ മനസ്സില്ല, എത്രയെങ്കിലും ആയുധം പിടിച്ചിരുന്നാലും.
തദന്തരം സമാസാദ്യ പാണ്ഡവോ മാം ധനഞ്ജയഃ। ശരൈര്ഘാതയതു ക്ഷിപ്രം സമന്താദ്ഭരതര്ഷഭ
അത്തരം അവസരത്തിൽ പാണ്ഡവനായ ധനഞ്ജയൻ എന്നെ എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നും ബാണങ്ങൾകൊണ്ട് വേഗത്തിൽ വീഴ്ത്തട്ടെ, ഭാരതശ്രേഷ്ഠ.
ന തം പശ്യാമി ലോകേഷ മാം ഹന്യാദ്യഃ സമുദ്യതമ്। ഋതേ കൃഷ്ണാന്മഹാഭാഗാത്പാണ്ഡവാദ്വാ ധനഞ്ജയാത്
ലോകത്തിൽ ആരും എന്നെ തയ്യാറായിരിക്കുമ്പോൾ കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല, ഭാഗ്യശാലിയായ കൃഷ്ണനും പാണ്ഡവരിൽ ധനഞ്ജയനും ഒഴികെ.
പാര്ഷതം തു പുരോധായ ക്ലീബമദ്യ മമാഗ്രതഃ । ആത്തശസ്ത്രോ രണേ യത്തോ ഗൃഹീതവരകാര്മുകഃ । മാം പാതയതു ബീഭത്സുരേവം തവ ജയോ ധ്രുവമ്
ശണ്ഡത്വം ഉള്ള പർഷതപുത്രൻ എന്റെ മുന്നിൽ നിൽക്കട്ടെ; ആയുധം കൈവശം വച്ചും, യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായും, ഉത്തമമായ വില്ലുമായി, ഭീഭത്സു എന്നെ വീഴ്ത്തട്ടെ; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ നിനക്ക് വിജയം ഉറപ്പാണ്.
ഏതത്കുരുഷ്വ കൌന്തേയ യഥോക്തം മമ സുവ്രത । തതോ ജേഷ്വസി സംഗ്രാമേ ധാര്തരാഷ്ട്രാന്സമാഗതാന്
കുന്തീപുത്രാ, ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ നീ ചെയ്യുക; അപ്പോൾ നീ യുദ്ധത്തിൽ ഒന്നിച്ചിരിക്കുന്ന ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെ ജയിക്കും.
തേഽനുജ്ഞാതാസ്തതഃ പാര്ഥാ ജഗ്മുഃ സ്വശിബിരം പ്രതി। അഭിവാദ്യ മഹാത്മാനം ഭീഷ്മം കുരുപിതാമഹമ്
അങ്ങനെ അനുമതി ലഭിച്ച പൃഥാപുത്രന്മാർ മഹാത്മാവായ കുരുപിതാമഹനായ ഭീഷ്മനെ ആദരപൂർവ്വം വന്ദിച്ച് തങ്ങളുടെ പാളയത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
തഥോക്തവതി ഗാങ്ഗേയേ പരലോകായ ദീക്ഷിതേ। അര്ജുനോ ദുഃഖസംതപ്തഃ സവ്രീഡമിദമബ്രവീത്
ഗംഗാപുത്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പരലോകത്തിനായി മനസ്സുറപ്പിച്ചപ്പോൾ, അർജുനൻ ദു:ഖത്തിലും ലജ്ജയിലും ആകുലനായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഗുരുണാ കുരുവൃദ്ധേന കൃതപ്രജ്ഞേന ധീമതാ । പിതാമഹേന സംഗ്രാമേ കഥം യോദ്ധാസ്മി മാധവ
കുരുവൃദ്ധനും ജ്ഞാനിയുമായ ഗുരുവും പിതാമഹനുമായവനോട് ഞാൻ എങ്ങനെ യുദ്ധം ചെയ്യും, മാധവ?
ക്രീഡതാ ഹി മയാ ബാല്യേ വാസുദേവ മഹാമനാഃ । പാംസുരൂഷിതഗാത്രേണ മഹാത്മാ പരുഷീകൃതഃ
വാസുദേവാ, ഞാൻ ബാല്യത്തിൽ കളിക്കുമ്പോൾ, ശരീരം പൊടിയിൽ മൂടപ്പെട്ട്, ആ മഹാത്മാവ് എന്നോട് ചിലപ്പോഴൊക്കെ കഠിനമായി പെരുമാറിയിട്ടുണ്ട്.
യസ്യാഹമധിരുഹ്യാങ്കം വാലഃ കില ഗദാഗ്രജ । താതേത്യവോചം പിതരം പിതുഃ പാണ്ഡോര്മഹാത്മനഃ
ഗദാധരാ, ബാല്യത്തിൽ ഞാൻ അവന്റെ മടിയിൽ കയറി, 'താതാ' എന്ന് വിളിച്ചിരിക്കുന്നു; പാണ്ഡുവിന്റെ പിതാവായ ആ മഹാത്മാവിനോട്.
നാഹം താതസ്തവ പിതുസ്താതോഽസ്മി തവ ഭാരത । ഇതി മാമബ്രവീദ്ബാല്യേ യഃ സ വധ്യഃ കഥം മയാ
'ഞാൻ നിന്റെ അച്ഛനല്ല, അച്ഛന്റെ അച്ഛനുമല്ല; ഞാൻ നിന്റെ പിതാമഹനാണ്, ഭാരതാ' — ബാല്യത്തിൽ എന്നോട് പറഞ്ഞ ആ ആളെ ഞാൻ എങ്ങനെ കൊല്ലും?
കാമം വധ്യതു സൈന്യം മേ നാഹം യോത്സ്യേ മഹാത്മനാ । ജയോ വാസ്തു വധോ വാ മേ കഥം വാ കൃഷ്ണ മന്യസേ
എന്റെ സൈന്യം കൊല്ലപ്പെടട്ടെ, എങ്കിലും ആ മഹാത്മാവിനോട് ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യില്ല; ജയമോ മരണമോ എനിക്കുണ്ടായാലും, നീ എന്താണ് കരുതുന്നത്, കൃഷ്ണ?
കഥമസ്മാദ്വിധഃ കൃഷ്ണ ജാനന്ധര്മം സനാതനമ് । ന്യസ്തശസ്ത്രേ ച വൃദ്ധേ ച പ്രഹരേദ്ധി പിതാമഹേ
കൃഷ്ണാ, ശാശ്വതമായ ധർമ്മം അറിയുന്നവൻ ആയിട്ടും, ആയുധം വച്ചുവെച്ചും, വയസ്സായ പിതാമഹനെ എങ്ങനെ ആക്രമിക്കും?
പ്രതിജ്ഞായ വധം ജിഷ്ണോ പുരാ ഭീഷ്മസ്യ സംയുഗേ। ക്ഷത്രധര്മേ സ്ഥിതഃ പാര്ഥ കഥം നൈനം ഹനിഷ്യസി
പാർത്താ, യുദ്ധത്തിൽ ഭീഷ്മനെ കൊല്ലുമെന്ന് ഒരിക്കൽ വാഗ്ദാനം ചെയ്തതും, ക്ഷത്രധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നവനുമാണ് നീ. അങ്ങനെയിരിക്കെ, നീ അവനെ കൊല്ലാതെപോകുന്നത് എങ്ങനെ സാധിക്കും?
പാതയൈനം രഥാത്പാര്ഥ ക്ഷത്രിയം യുദ്ധദുര്മദമ് । നാഹത്വാ യുധി ഗാങ്ഗേയം വിജയസ്തേ ഭവിഷ്യതി
പാർത്താ, യുദ്ധത്തിൽ അഭിമാനമുള്ള ഈ ക്ഷത്രിയനെ രഥത്തിൽ നിന്ന് താഴെ വീഴ്ത്തണം. യുദ്ധത്തിൽ ഗംഗാപുത്രനെ തോൽപ്പിക്കാതെ നിന്റെ വിജയം സാധ്യമാകില്ല.
ദൃഷ്ടമേതത്പുരാ ദേവൈര്ഭവിഷ്യത്യവശസ്യ തേ। യദ്ദൃഷ്ടം ഹി പുരാ പാര്ഥ തത്തഥാ ന തദന്യഥാ
ഇത് ദേവന്മാർ മുമ്പേ കണ്ടതാണ്. അതു നിർബന്ധമായും നിനക്കു സംഭവിക്കും. പാർത്താ, മുമ്പ് കണ്ടതെന്തോ അതു തന്നെയാണ് നടക്കുക, വേറൊന്നല്ല.