വനം യാസ്യാമി ദുര്ധര്ഷ ശ്രേയോ വൈ തത്ര മേ ഗതമ് । ന യുദ്ധം രോചതേ കൃഷ്ണ ഹന്തി ഭീഷ്മോ ഹി നഃ സദാ
ദുര്ജയനേ, ഞാൻ കാടിലേക്ക് പോകും; അവിടെയാണ് എനിക്ക് യഥാർത്ഥമായ ഭാവി. യുദ്ധം എനിക്ക് ഇഷ്ടമല്ല, കൃഷ്ണാ, കാരണം ഭീഷ്മൻ എപ്പോഴും ഞങ്ങളെ കൊല്ലുന്നു.
യഥാ പ്രജ്വലിതം വഹ്നിം പതങ്ഗഃ സമഭിദ്രവന്। ഏകതോ മൃത്യുമഭ്യേതി തഥാഽഹം ഭീഷ്മമേയിവാന്
ഒരു കീടം കത്തുന്ന തീയിലേക്കു പറന്ന് മരണത്തെ നേരിടുന്നതുപോലെ, ഞാൻ ഭീഷ്മനെ സമീപിച്ചു.
ക്ഷയം നീതോഽസ്മി വാര്ഷ്ണേയ രാജ്യഹേതോഃ പരാക്രമീ । ഭ്രാതരശ്ചൈവ മേ ശുരാഃ സായകൈര്ഭൃശപീഡിതാഃ
വൃഷ്ണികുലജനായവനേ, രാജ്യം നേടാനായി ഞാൻ നശിപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; എന്റെ വീരനായ സഹോദരന്മാരും അമ്പുകളിൽ വളരെ പീഡിതരായി.
മത്കൃതേ ഭ്രാതൃസൌഹാര്ദാദ്രാജ്യഭ്രഷ്ടാ വനം ഗതാഃ। പരിക്ലിഷ്ടാ തഥാ കൃഷ്ണാ മത്കൃതേ മധുസൂദന
എന്നെക്കൊണ്ട് സഹോദരസ്നേഹത്താൽ എന്റെ സഹോദരന്മാർ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടു കാടിലേക്ക് പോയി; അതുപോലെ തന്നെ കൃഷ്ണയും എന്റെ കാരണത്താൽ ഏറെ കഷ്ടപ്പെട്ടു, മധുസൂദനാ.
ജീവിതം ബഹു മന്യേഽഹം ജീവിതം ഹ്യദ്യ ദുര്ലഭമ്। ജീവിതസ്യാദ്യ ശേഷേണ ചരിഷ്യേ ധര്മമുത്തമമ്
ജീവിതം എനിക്ക് വളരെ വിലയുള്ളതാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. ഇന്നത്തെ ഈ ജീവിതം ലഭിക്കാൻ വളരെ ദുർലഭമാണ്. ഇന്നുള്ള ശേഷിച്ച ജീവിതം ഞാൻ ഉത്തമമായ ധർമ്മം അനുസരിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കും.
യദി തേഽഹമനുഗ്രാഹ്യോ ഭ്രാതൃഭിഃ സ കേശവ । സ്വധര്മസ്യാവിരോധേന ഹിതം വ്യാഹര കേശവ
കേശവാ, ഞാൻ എന്റെ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം നിന്റെ കരുണയ്ക്ക് അർഹനാണെങ്കിൽ, എന്റെ ധർമ്മത്തിന് വിരുദ്ധമാകാതെ എനിക്ക് ഉപകാരപ്പെടുന്ന കാര്യം നീ പറഞ്ഞുതരിക.
ഏവം ശ്രുത്വാ വചസ്തസ്യ കാരുണ്യാദ്ബഹുവിസ്തരമ്। പ്രത്യുവാച തതഃ കൃഷ്ണഃ സാന്ത്വയാനോ യുധിഷ്ഠിരമ്
അവന്റെ കാരുണ്യവും വിശദവുമായ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം കൃഷ്ണൻ യുദ്ധിഷ്ഠിരനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് മറുപടി പറഞ്ഞു.
ധര്മപുത്ര വിഷാദം ത്വം മാ കൃഥാഃ സത്യസംഗര । യസ്യ തേ ഭ്രാതരഃ ശൂരാ ദുര്ജയാഃ സത്രുസൂദനാഃ
ധർമ്മപുത്രാ, നീ സത്യത്തിൽ ഉറച്ചവനാണ്; ദു:ഖത്തിൽ വീഴേണ്ടതില്ല. നിന്റെ സഹോദരന്മാർ വീരരും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവരും ശത്രുക്കളെ നശിപ്പിക്കുന്നവരുമാണ്.
അര്ജുനോ ഭീമസേനശ്ച വായ്വഗ്നിസമതേജസൌ। മാദ്രീപുത്രൌ ച വിക്രാന്തൌ ത്രിദശാനാമിവിശ്വരൌ
അർജുനനും ഭീമസേനനും വായുവിനും അഗ്നിക്കും സമമായ ശക്തിയുള്ളവരാണ്. മാദ്രിയുടെ മക്കൾ ദൈവങ്ങളിൽ പ്രധാനികളുപോലെ മഹാശക്തിമാന്മാരാണ്.
മാം വാ നിയുങ്ക്ഷ്വ സൌഹാര്ദാദ്യോത്സ്യേ ഭീഷ്മേണ പാണ്ഡവ । ത്വപ്രയുക്തോ മഹാരാജ കിം ന കുര്യാം മഹാഹവേ
പാണ്ഡവാ, സൗഹൃദം കൊണ്ടു നീ എന്നെ കലയിൽ നിയോഗിച്ചാൽ ഞാൻ ഭീഷ്മനോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യും. മഹാരാജാവേ, നീ എന്നെ അയച്ചാൽ ഈ മഹാസമരത്തിൽ ഞാൻ ചെയ്യാത്തത് ഒന്നുമില്ല.
ഹനിഷ്യാമി രണേ ഭീഷ്മമാഹൂയ പുരുഷര്ഷഭമ് । പശ്യതാം ധാര്തരാഷ്ട്രാണാം യദി നേച്ഛതി ഫല്ഗുനഃ
പാൽഗുണൻ ആഗ്രഹിക്കാതിരുന്നാൽ, ധാർതരാഷ്ട്രന്മാർക്ക് മുന്നിൽ ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ പുരുഷസിംഹനായ ഭീഷ്മനെ വെല്ലുവിളിച്ച് സംഹരിക്കും.
യദി ഭീഷ്മേ ഹതേ വീരേ ജയം പശ്യസി പണ്ഡവ। ഹന്താസ്മ്യേകരഥേനാദ്യ കുരുവൃദ്ധം പിതാമഹമ്
പാണ്ഡവാ, ഭീഷ്മൻ വീരനായവൻ കൊല്ലപ്പെട്ടാൽ വിജയം കാണാമെന്ന് നീ കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ഇന്ന് ഞാൻ ഒരു രഥത്തിൽ കുരുവൃദ്ധനായ പിതാമഹനെ സംഹരിക്കും.
പശ്യ മേ വിക്രമം രാജന്മഹേന്ദ്രസ്യേവ സംയുഗേ। വിമുഞ്ചന്തം മഹാസ്ത്രാമി പാതയിഷ്യാമി തം രഥാത്
രാജാവേ, ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ മഹേന്ദ്രനുപോലെയുള്ള വീര്യം കാണിക്കും; വലിയ ആയുധങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ച് ഭീഷ്മനെ രഥത്തിൽ നിന്ന് താഴെ വീഴ്ത്തും.
യഃ ശത്രുഃ പാണ്ഡുപുത്രാണാം മച്ഛത്രുഃ സ ന സംശയഃ। മദര്ഥാ ഭവദര്ഥാ യേ യേ മദീയാസ്തവൈവ തേ
പാണ്ഡുപുത്രന്മാരുടെ ശത്രു ആരാണോ, അവൻ എനിക്ക് ശത്രുവാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല. രാജാവേ, എന്റെ കാര്യമോ നിന്റെ കാര്യമോ ആയവരെല്ലാം നിന്റെവരാണ്.
തവ ഭ്രാതാ മമ സഖാ സംബന്ധീ ശിഷ്യ ഏവ ച । മാംസാന്യുത്കൃത്യ ദാസ്യാമി ഫല്ഗുനാര്ഥേ മഹീപതേ
നിന്റെ സഹോദരൻ എനിക്ക് സ്നേഹിതനും ബന്ധുവും ശിഷ്യനും ആണ്. രാജാവേ, പാൽഗുണന്റെ خاطرത്തിന് ഞാൻ എന്റെ മാംസം പോലും മുറിച്ച് തരാൻ തയ്യാറാണ്.
ഏഷ ചാപി നരവ്യാഘ്രോ മത്കൃതേ ജീവിതം ത്യജേത്। ഏഷ നഃ സമയസ്താത താരയേമ പരസ്പരമ്
ഇവൻ പുരുഷസിംഹൻ എന്റെ കാരണത്താൽ ജീവൻ പോലും ത്യജിക്കും. പ്രിയനേ, നമ്മൾ തമ്മിൽ പരസ്പരം രക്ഷിക്കണമെന്ന് ഞങ്ങൾ തമ്മിൽ സമ്മതിച്ചിരിക്കുന്നു.
സ മാം നിയുങ്ക്ഷ്വ രാജേന്ദ്ര യാവത്സജ്ജോ ഭവാമ്യഹമ് । പ്രതിജ്ഞാതമുപപ്ലാവ്യേ യത്തത്പാര്ഥേന പൂര്വതഃ
രാജാധിരാജാ, ഞാൻ ഇപ്പോഴും തയ്യാറായിരിക്കുമ്പോൾ എന്നെ നീ നിയോഗിക്കൂ. ഉപപ്ലവ്യയിൽ പൂർവ്വം പാർത്ഥൻ എടുത്ത വാഗ്ദാനം പാലിക്കേണ്ടതാണ്.
പാതയിഷ്യാമി ഗാങ്ഗേയമിത്യുലൂകസ്യ സംനിധൌ। പരിരക്ഷ്യമിദം താവദ്വചഃ പാര്ഥസ്യ ധീമതഃ
ഉലൂകന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ 'ഞാൻ ഗംഗാപുത്രനെ വീഴ്ത്തും' എന്നാണവൻ വാഗ്ദാനം ചെയ്തത്. അതുവരെ ധീരനായ പാർത്ഥന്റെ വാക്ക് കാത്തുസൂക്ഷിക്കണം.
അനുജ്ഞാതേന പാര്ഥേന മയാ കാര്യം ന സംശയഃ। അഥവാ ഫല്ഗുനസ്യൈഷ ഭാരഃ പരിമിതോ രണേ
പാർത്ഥൻ അനുമതി നൽകിയാൽ മാത്രമേ ഞാൻ എന്തെങ്കിലും ചെയ്യൂ, ഇതിൽ സംശയമില്ല. അല്ലെങ്കിൽ ഈ യുദ്ധഭാരം പൂർണ്ണമായും പാൽഗുണന്റേതാണ്.
സ ഹനിഷ്യതി സംഗ്രാമേ ഭീഷ്മം പരപുരംജയമ് । അശക്യമപി കുര്യാദ്ധി രണേ പാര്ഥഃ സമുദ്യതഃ
അവൻ ശത്രുനഗരങ്ങൾ കീഴടക്കിയ ഭീഷ്മനെ യുദ്ധത്തിൽ സംഹരിക്കും. പാർത്ഥൻ ഉറച്ചാൽ യുദ്ധത്തിൽ അസാധ്യമായതും ചെയ്യാൻ കഴിയും.
ത്രിദശാന്വാ സമുദ്യുക്താന്സഹിതാന്ദൈത്യദാനവൈഃ । നിഹന്ത്യാദര്ജുനഃ സങ്ഖ്യേ കിമു ഭീഷ്മം നരാധിപ
അർജുനൻ ഉണർന്നാൽ ദേവന്മാരെയും ദൈത്യദാനവന്മാരെയും ചേർത്തു യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കും; മനുഷ്യരാജാവേ, ഭീഷ്മനെ ജയിക്കാൻ എന്ത് പ്രയാസം?
വിപരീതോ മഹാവീര്യോ ഗതസത്വോഽല്പജീവനഃ । ഭീഷ്മഃ ശാന്തനവോ നൂനം കര്തവ്യം നാവബുധ്യതേ
ശാന്തനുവിന്റെ മകൻ ഭീഷ്മൻ വലിയ വീര്യശാലിയായിരുന്നാലും ഇപ്പോൾ മനസ്സും ജീവനും ക്ഷയിച്ചിരിക്കുന്നു; ചെയ്യേണ്ടത് എന്താണെന്ന് അവൻ മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല.
ഏവമേതന്മഹാബാഹോ യഥാ വദസി മാധവ। സര്വേ ഹ്യേതേ ന പര്യാപ്താസ്തവ വേഗവിധാരണേ
കൃതവീര്യനായ മാധവാ, നീ പറഞ്ഞതുപോലെയാണ് സത്യം. ഇവരെല്ലാവരും ചേർന്നാലും നിന്റെ ശക്തിയെ തടയാൻ കഴിയില്ല.
നിയതം സമാവാപ്സ്യാമി സര്വമേതദ്യഥേപ്സിതമ് । യസ്യ മേ പുരുഷവ്യാഘ്ര ഭവാന്പക്ഷേ വ്യവസ്ഥിതഃ
മനുഷ്യസിംഹനായോ, നീ എന്റെ പക്ഷത്തുണ്ടെങ്കിൽ, ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതെല്ലാം ഉറപ്പായും നേടും.
സേന്ദ്രാനപി രണേ ദേവാഞ്ജയേയം ജയതാം വര। ത്വയാ നാഥേന ഗോവിന്ദ കിമു ഭീഷ്മം മഹാരഥമ്
ഗോവിന്ദാ, നീ എന്നെ കാത്തുനിൽക്കുമ്പോൾ, ഇന്ദ്രനോടൊപ്പം ദേവന്മാരെയും ഞാൻ യുദ്ധത്തിൽ ജയിക്കുമായിരുന്നു; അപ്പോൾ ഭീഷ്മനെ ജയിക്കുന്നത് എത്രയോ എളുപ്പം.
ന തു ത്വാമനൃതം കര്തുമുത്സഹേ സ്വാത്മഗൌരവാത്। അയുധ്യമാനാഃ സഹായ്യം യഥോക്തം കുരു മാധവ
എനിക്ക് സ്വാഭിമാനത്തിന്റെ പേരിൽ നിന്നോട് അന്യായം ചെയ്യാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ, മാധവാ, നീ പറഞ്ഞതുപോലെ, യുദ്ധം ചെയ്യാതെ ഞങ്ങളെ സഹായിക്കൂ.
സമയസ്തു കൃതഃ കശ്ചിന്മമ ഭീഷ്മേണ സംയുഗേ। മന്ത്രയിഷ്യേ തവാര്ഥായ ന തു യോത്സ്യേ കഥംചന
ഭീഷ്മനുമായി യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ ഒരു ഉടമ്പടി ഉണ്ടാക്കിയിട്ടുണ്ട്. നിന്റെ ഗുണാർത്ഥം ഞാൻ ഉപദേശം ചോദിക്കും, പക്ഷേ യുദ്ധം ചെയ്യില്ല.
ദുര്യോധനാര്ഥം യോത്സ്യാമി സത്യമേതദിതി പ്രഭോ। സ ഹി രാജ്യസ്യ മേ ദാതാ മന്ത്രസ്യൈവ ച മാധവ
ദുര്യോധനന്റെ വേണ്ടി ഞാൻ യുദ്ധം ചെയ്യും — ഇതാണ് സത്യം, മാധവാ. അവൻ തന്നെയാണ് എന്നെ രാജ്യം നൽകുകയും ഉപദേശം നൽകുകയും ചെയ്തത്.
തസ്മാദ്ദേവവ്രതം ഭൂയോ വധോപായാര്ഥമാത്മനഃ । ഭവതാ സഹിതാഃ സര്വേ പ്രയാമ മധുസൂദന
അതിനാൽ, മധുസൂദനാ, നമുക്ക് എല്ലാവരും ചേർന്ന് വീണ്ടും ദേവവ്രതനോടു പോയി അവനെ തോൽപ്പിക്കാൻ മാർഗ്ഗം അന്വേഷിക്കാം.
തദ്വയം സഹിതാ ഗത്വാ ഭീഷ്മമാശു നരോത്തമമ് । രുചിതേ തവ പൃച്ഛാമി മന്ത്രം വാര്ഷ്ണേയ മാചിരമ്
അങ്ങനെ നമുക്ക് ഉടൻ തന്നെ മനുഷ്യശ്രേഷ്ഠനായ ഭീഷ്മനോടു ചേർന്ന് പോകാം. നിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ഞാൻ ഉടൻ അവനോട് ഉപദേശം ചോദിക്കും.