ചര്മഭിശ്ചാമരൈശ്ചിത്രൈഃ പതാകാഭിശ്ച മാരിഷ । ഛത്രൈഃ സിതൈര്ഹേമദണ്ഡൈശ്ചാമരൈശ്ച സമന്തതഃ
ചിത്രമായ തോടുകളും, അലങ്കാരമുള്ള വിറകുകളും, പതാകകളും, പൊന്നുകൊണ്ടുള്ള കൈവരികളുള്ള വെള്ള കുടകളും, ചുറ്റും വിറകുകളും, പ്രിയനേ,
വിശീര്ണൈര്വിപ്രധാവന്തോ ദൃശ്യന്തേ സ്മ ദിശോ ദശ। നവമേഘപ്രതീകാശാ ജലദോപമനിഃസ്വനാഃ
അവയുടെ പതാകകള് തകർന്ന്, ആകാശത്തിലെ കറുത്ത മേഘങ്ങളെപ്പോലെയും, ഇടിമുഴക്കത്തെപ്പോലെയും ശബ്ദമുണ്ടാക്കി, പത്തു ദിശകളിലേക്കും ഓടിപ്പോയതായി കാണപ്പെട്ടു.
തഥൈവ ദന്തിഭിര്ഹീനാ ഗജാരോഹാ വിശാംപതേ। പ്രധാവന്തോഽന്വദൃശ്യന്ത തവ തേഷാം ച സംകുലേ
അതു പോലെ തന്നെ, രാജാവേ, ആനയില്ലാതെപോയ ആനയോട്ടക്കാരും, നിന്റെവരും അവരുടെവരും തമ്മിലുള്ള ആ കലഹത്തില് ഓടിപ്പോയതായി കാണപ്പെട്ടു.
നാനാദേശസമുത്ഥാംശ്ച തുരഗാന്ഹേമഭീഷിതാന് । വാതായമാനാനദ്രാക്ഷം ശതശോഽഥ സഹസ്രശഃ
നാനാ ദേശങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള, പൊന്നുകൊണ്ടു അലങ്കരിച്ച കുതിരകൾ നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും കാറ്റുപോലെ ഓടുന്നതായി ഞാൻ കണ്ടു.
അശ്വാരോഹാന്ഹതൈരശ്വൈര്ഗൃഹീതാസന്സമന്തതഃ । ദ്രവമാണാനപശ്യാമ ദ്രാവ്യമാണാംശ്ച സംയുഗേ
കൊല്ലപ്പെട്ട കുതിരകളെക്കൊണ്ട് ചുറ്റപ്പെട്ട കുതിരയോട്ടക്കാരെ, യുദ്ധത്തിൽ ചിലർ ഓടിപ്പോകുന്നതും, ചിലർ പിടിക്കപ്പെടുന്നതും നമ്മൾ കണ്ടു.
ഗജോ ഗജം സമാസാദ്യ ദ്രവമാണം മഹാഹവേ । യയൌ പ്രമൃദ്യ തരസാ പാദാതാന്വാജിനസ്തഥാ । തഥൈവ ച രഥാന്രാജന്പ്രമമര്ദ രണേ ഗജഃ
ആ മഹായുദ്ധത്തിൽ, ഒരു ആന മറ്റൊരു ഓടുന്ന ആനയെ ആക്രമിച്ചു തകർത്തു; അങ്ങനെ തന്നെ കുതിരക്കാർ കാൽസേനയെ തകർത്തു, ആനകൾ യുദ്ധത്തിൽ രഥങ്ങളെ തകർത്തു, രാജാവേ.
രഥാശ്ചൈവ സമാസാദ്യ പതിതാംസ്തുരഗാന്ഭുവി। വ്യമൃദ്ഗന്സമരേ രാജംസ്തുരഗാംശ്ച നരാന്രമേ
രഥങ്ങൾ നിലത്ത് വീണ കുതിരകളെ തട്ടി, യുദ്ധഭൂമിയിൽ അവയെ ചവിട്ടി തകർത്തു, രാജാവേ. അങ്ങനെ തന്നെ, കുതിരകളെയും മനുഷ്യരെയും രഥങ്ങൾ ചവിട്ടി തകർത്തു.
ഏവം തേ ബഹുധാ രാജന്പ്രത്യമൃദ്ഗന്പരസ്പരമ്। `ദൃശ്യന്തേസ്മ മഹാബാഹോ തത്രതത്ര മഹാബലാഃ
അങ്ങനെ, രാജാവേ, അവർ പരസ്പരം പലവിധത്തിൽ കയ്പോടെ ചവിട്ടി തകർത്തു. അതിവലിയ ശക്തിയുള്ള വീരന്മാർ ഇവിടെ അവിടെ അവരുടെ ശക്തി കാണിച്ചു.
തസ്മിന്രൌദ്രേ തഥാ യുദ്ധേ വര്തമാനേ മഹാഭയേ। പ്രാവര്തത നദീ ഘോരാ ശോമിതാന്ത്രതരങ്ഗിണീ
അങ്ങനെയൊരു ഭയാനകമായ യുദ്ധത്തിൽ, അതികഠിനമായ ഭയത്തിനിടയിൽ, രക്തവും മാംസവും തിരകളായി ഒഴുകുന്ന ഒരു ഭയങ്കരമായ നദി ആരംഭിച്ചു.
അസ്ഥിസങ്ഘാതസംബാധാ കേശശൈവലാദ്വലാ । രഥഹ്രദാ ശരാവര്താ ഹയമീനാ ദുരാസദാ
അസ്ഥികളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾ നിറഞ്ഞു, മുടി ജലസസ്യങ്ങൾ പോലെ ചിതറിപ്പിടിച്ചു, രഥങ്ങൾ ആഴമുള്ള കുളങ്ങളായി, അമ്പുകൾ ചുഴലികൾ പോലെ, കുതിരകൾ മീനുകളായി, ആ നദിയിലേക്ക് സമീപിക്കാനാവാത്തതായിരുന്നു.
ശീര്ഷോപലസമാകീര്ണാ ഹസ്തിഗ്രാഹസമാകുലാ । കവചോഷ്ണീഷഫേനൌഘാ ധനുര്വേഗാസികച്ഛപാ
മുറിച്ചുമാറ്റിയ തലകൾ കല്ലുകളായി, ആനകൾ മുതലകളായി, കാവചവും തലയണകളും അലയായി, വേഗമുള്ള വില്ലുകളും വാളുകളും ആമകളായി ആ നദി നിറഞ്ഞിരുന്നു.
ശങ്ഖനക്രൌഘസംകീര്ണാ ഛത്രകൂര്മരഥോഡുപാ।' പതാകാധ്വജവൃക്ഷാഢ്യാ മര്ത്യകൂലാപഹാരിണീ । ക്രവ്യാദഹംസസംകീര്ണാ യമരാഷ്ട്രവിവര്ധനീ
ശംഖുകളും മുതലകളും ചേർന്നിരുന്നു, കുടകളും ചക്രങ്ങളും രഥങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളും നിറഞ്ഞു, പതാകകളും കൊടികളും മരങ്ങൾ പോലെ അലങ്കരിച്ചു, തീരങ്ങൾ മരിച്ചവരാൽ നിറഞ്ഞു, ശവങ്ങളെ ഒഴുക്കി, കഴുകൻപക്ഷികളും ഹംസകളും ചേർന്ന്, യമന്റെ ലോകം വർദ്ധിപ്പിച്ചു.
താം നദീം ക്ഷത്രിയാഃ ശൂരാ രഥനാഗഹയപ്ലവൈഃ । പ്രതേരുര്ബഹവോ രാജന്ഭയം ത്യക്ത്വാ മഹാരഥാഃ
ആ ഭയാനക നദി കടക്കാൻ ധീരനായ ക്ഷത്രിയർ, രഥങ്ങൾ, ആനകൾ, കുതിരകൾ, തോണികൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് ഭയമില്ലാതെ വലിയൊരു കൂട്ടം കടന്നു.
അപോവാഹ രണേ ഭീരൂന്കശ്മലേനാഭിസംവൃതാന്। യഥാ വൈതരണീ പ്രേതാന്പ്രേതരാജപുരം പ്രതി
യുദ്ധത്തിൽ ഭയപ്പെട്ടവരെ, ആശങ്കയാൽ മൂടപ്പെട്ടവരെ, ആ നദി ഒഴുക്കിക്കൊണ്ടുപോയി, എങ്ങനെ വൈതരിണി മരിച്ചവരെ യമലോകത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നുവോ അതുപോലെ.
പ്രാക്രോശന്ക്ഷത്രിയാസ്തത്ര ദൃഷ്ട്വാ തദ്വൈശസം മഹത്। ദുര്യോധനാപരാധേന ഗച്ഛന്തി ക്ഷത്രിയാഃ ക്ഷയമ്
അവിടെ, ആ വലിയ ദുരന്തം കണ്ടപ്പോൾ, ക്ഷത്രിയർ നിലവിളിച്ചു: 'ദുര്യോധനന്റെ കുറ്റം കൊണ്ടാണ് ക്ഷത്രിയർ നശിക്കുന്നത്.'
ഗുണവത്സു കഥം ദ്വേഷം ധൃതരാഷ്ട്രോ ജനേശ്വരഃ । കൃതവാന്പാണ്ഡുപുത്രേഷു പാപാത്മാ ലോഭമോഹിതഃ
നല്ല ഗുണമുള്ളവരോടു എങ്ങനെ ധൃതരാഷ്ട്രൻ വെറുപ്പ് പുലർത്തി? പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കളോടു പാപം ചെയ്തതും, ആൾക്കാർക്ക് മോഹവും ലാലസയും മൂലം.
ഏവം ബഹുവിധാ വാചഃ ശ്രൂയന്തേ സ്മ പരസ്പരമ് । പാണ്ഡവസ്തവസംയുക്താഃ പുത്രാണാം തേ സുദാരുണാഃ
അങ്ങനെ, പലവിധത്തിലുള്ള വാക്കുകൾ അവരിൽ പരസ്പരം കേൾക്കപ്പെട്ടു, പാണ്ഡവന്മാരോടൊപ്പം നിന്റെ മക്കളെ കഠിനമായി കുറ്റപ്പെടുത്തി.
താ നിശമ്യ തതോ വാചഃ സര്വയോധൈരുദാഹൃതാഃ। ആഗസ്കൃത്സര്വലോകസ്യ പുത്രോ ദുര്യോധനസ്തവ
എല്ലാ യോദ്ധാക്കളും പറഞ്ഞ ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, രാജാവേ, നിന്റെ മകൻ ദുര്യോധനൻ ലോകം മുഴുവൻ കുറ്റം ചെയ്യുന്നതിന് കാരണമായി.
ഭീഷ്മം ദ്രോണം കൃപം ചൈവ ശല്യം ചോവാച ഭാരത। യുധ്യധ്വമനഹംകരാഃ കിം ചിരം കുരുഥേതി ച
ഭീഷ്മനും ദ്രോണനും കൃപനും ശല്യനും ദുര്യോധനൻ പറഞ്ഞു: 'അഹങ്കാരമില്ലാതെ യുദ്ധം ചെയ്യൂ! എന്തിനാണ് ഇനിയും വൈകുന്നത്?'
ഇതി ദുര്യോധനോത്സൃഷ്ടാഃ സര്വേ യുയുധിരേ നൃപാഃ' തതഃ പ്രവവൃതേ യുദ്ധം കുരൂണാം പാണ്ഡവൈഃ സഹ। അക്ഷദ്യൂതകൃതം രാജന്സുഘോരം വൈശസം തദാ
അങ്ങനെ, ദുര്യോധനന്റെ കല്പനപ്രകാരം എല്ലാ രാജാക്കന്മാരും യുദ്ധം ചെയ്തു. പിന്നെ കുരുക്കളും പാണ്ഡവരും തമ്മിൽ, അക്ഷഹാരത്തിന്റെ കളിയാൽ ഉണ്ടായ ആ ഭയങ്കരമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു.
യത്പുരാ ന നിഗൃഹ്ണാസി വാര്യമാണോ മഹാത്മഭിഃ । വൈചിത്രവീര്യ തസ്യേദം ഫലം പശ്യ സുദാരുണമ്
നീ മുമ്പ്, മഹാത്മാക്കളാൽ തടയപ്പെട്ടിട്ടും, തടഞ്ഞില്ല. വൈചിത്രവീര്യാ, അതിന്റെ ഭയങ്കരമായ ഫലം ഇപ്പോൾ കാണുക.
ന ഹി പാണ്ഡുസുതാ രാജന്സസൈന്യാഃ സപദാനുഗാഃ । രക്ഷന്തി സമരേ പ്രാണാന്കൌരവാ വാപി സംയുഗേ
പാണ്ഡുവിന്റെ മക്കളും അവരുടെ സൈന്യങ്ങളും അനുയായികളും, യുദ്ധത്തിൽ ജീവൻ സംരക്ഷിക്കുന്നില്ല, കൌരവർ പോലും യുദ്ധത്തിൽ ജീവൻ സംരക്ഷിക്കുന്നില്ല, രാജാവേ.
ഏതസ്മാത്കാരണാദ്ധോരോ വര്തതേ സ്വജനക്ഷയഃ । ദൈവാദ്വാ പുരുഷവ്യാഘ്ര തവ ചാപനയാന്നൃപ
ഇതിനാലാണ്, ഭയാനകമായ കുടുംബനാശം നടക്കുന്നത്, പുരുഷവ്യാഘ്രാ, ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛയാലോ അല്ലെങ്കിൽ നിന്റെ ദോഷം കൊണ്ടോ, രാജാവേ.
അര്ജുനസ്താന്നരവ്യാഘ്രഃ സുശര്മാനുചരാന്നൃപാന് । അനയത്പ്രേതരാജസ്യ സദനം സായകൈഃ ശിതൈഃ
അർജുനൻ, പുരുഷവ്യാഘ്രൻ, സുശർമന്റെ അനുയായികളായ രാജാക്കന്മാരെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് യമന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് അയച്ചു.
സുശര്മാപി തതോ ബാണൈഃ പാര്ഥം വിവ്യാധ സംയുഗേ। വാസുദേവം ച സപ്തത്യാ പാര്ഥം ച നവഭിഃ പുനഃ
അപ്പോൾ സുശർമൻ യുദ്ധത്തിൽ അർജുനനെ അമ്പുകൊണ്ട് ആക്രമിച്ചു; വാസുദേവനിൽ എഴുപത് അമ്പുകളും അർജുനനിൽ വീണ്ടും ഒമ്പത് അമ്പുകളും എറിഞ്ഞു.
തം നിവാര്യ ശരൌഘേണ സക്രുസൂനുര്മഹാരഥഃ । സുശര്മണോ രണേ യോധാന്പ്രാഹിണോദ്യമസാദനമ്
അപ്പോൾ മഹാശക്തനായ കുന്തിദേവിയുടെ മകൻ അമ്പുകളുടെ മഴയാൽ സുശർമനെ തടഞ്ഞു, യുദ്ധത്തിൽ സുശർമന്റെ സൈന്യത്തെ തോൽവിയിലേക്ക് അയച്ചു.
തേ വധ്യമാനാഃ പാര്ഥേന കാലേനേവ യുഗക്ഷയേ। വ്യദ്രവന്ത രണേ രാജന്ഭയേ ജാതേ മഹാരഥാഃ
പാർഥൻ അവരെ കാലാന്ത്യത്തിലെ കാലൻപോലെ സംഹരിച്ചപ്പോൾ, മഹാരഥന്മാർ ഭയത്താൽ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു, രാജാവേ.
ഉത്സൃജ്യ തുരഗാന്കേചിദ്രഥാന്കേചിച്ച മാരിഷ। ഗജാനന്യേ സമുത്സൃജ്യ പ്രാദ്രവന്ത ദിശോ ദശ
അവരിൽ ചിലർ കുതിരകൾ ഉപേക്ഷിച്ചു, ചിലർ രഥങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചു, മറിച്ചുള്ളവർ ആനകളെ വിട്ട് പത്ത് ദിക്കുകളിലേക്കും ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.
അപരേ തു തദാദായ വാജിനാഗരഥാന്രണേ । ത്വരയാ പരയാ യുക്താഃ പ്രാദ്രവന്ത വിശാംപതേ
മറ്റുചിലർ കുതിരകളും ആനകളും രഥങ്ങളും എടുത്ത്, അതിവേഗത്തിൽ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്ന് രക്ഷപ്പെടാൻ ശ്രമിച്ചു, ജനങ്ങളുടെ പ്രഭുവേ.
പാദാതാശ്ചാപി ശസ്ത്രാണി സമുത്സൃജ്യ മഹാരണേ । നിരപേക്ഷാ വ്യധാവന്ത തേനതേന സ്മ ഭാരത
പാദാതികളും വലിയ യുദ്ധത്തിൽ ആയുധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഒന്നും നോക്കാതെ ഇവിടെ അവിടെ ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു, ഭാരത.